گناهان کبیره و عقل و ایمان

گروه ‏سوم:
توبه‏کارانى هستند که بعد از توبه از گناهان بزرگ پرهیز مى‏کنند، و نسبت ‏به اصول ‏طاعات پایبندند، ولى‏گاه گرفتار بعضى ‏از گناهان مى‏شوند، بى‏آنکه ‏بطور عمد قصد توبه ‏شکنى داشته باشند، اما بلافاصله پشیمان شده و به سرزنش نفس خویشتن مى‏پردازند و عزم خویش را بر توبه جزم مى‏کنند، و سعى دارند از اسباب گناه فاصله بگیرند.
این گروه در مرحله عالى از نفس لوّامه قرار دارند و به سوى نفس مطمئنه نزدیک مى‏شوند و امید نجات براى آنها بسیار زیاد است.
گروه چهارم:
توبه‏کارانى هستند که بعد از توبه با اراده‏اى محکم و آهنین راه اطاعت و بندگى خدا را پیش مى‏گیرند و پا برجا مى‏مانند.
درست است که معصوم نیستند و گاه فکر گناه و لغزشها ممکن است در آنها پیدا شود ولى از آلودگى به گناه در عمل پرهیز دارند، چرا که نیروى عقل و ایمان در آنها به قدرى زیاد است که بر هواى نفس چیره شده و آن را مهار زده است.
این گروه صاحبان نفس مطمئنه‏اند که در سوره فجر، آیه‏27 تا 30، مخاطب به خطاب والا و پر افتخارى هستند که: «یا ایتها النفس المطمئنه ارجعى الى ربک راضیه مرضیه»;« تو اى روح آرام یافته! به سوى پروردگارت باز گرد در حالى که هم تو از او خشنودى و هم او از تو خشنود است.»
سپس لباس افتخار: «فادخلى فى عبادى و ادخلى جنتى»؛ «سپس در سلک بندگانم درآى و در بهشتم داخل شو. در بر مى‏کنند.
از سوى دیگر، توبه نیز مراتب و مراحل دارد.
مرحله اول: توبه از کفر به ایمان.
مرحله دوم: توبه از ایمان تقلیدى یا ایمان سست ‏به ایمان تحقیقى و محکم.
مرحله سوم: توبه از گناهان کبیره و خطرناک.
مرحله چهارم: توبه از گناهان صغیره.
مرحله پنجم: توبه از فکر گناه هر چند آلوده به گناه نشود.
هر گروهى از بندگان خدا توبه‏اى دارند، توبه انبیاء از اضطرابات درونى (و لحظه‏اى عدم توجه در درون به خدا) است.
و توبه برگزیدگان از نفسى است که به غیر یاد او مى‏کشند.
و توبه اولیاء الله از امور نامناسبى است که به فکر آنها مى‏گذرد.
و توبه خواص از اشتغال به غیر خداست.
و توبه عوام از گناهان است و هر کدام از آنها داراى نوعى معرفت و آگاهى در آغاز و انجام توبه است. (مجلسی، 1404، ج6، ص 31).
علامه طباطبائی –رحمه الله علیه-در مورد مراتب توبه چنین می گوید:
«توبه به معنای رجع به خدا برای تقرب به اوست و بی گمان معنای قرب و بعد، نسبی و تشکیکی است بنده ای که در مقامی قرار دارد گرچه در مقایسه با برخی از مقامات، دارای قرب است، اما نسبت با مقامات بالاتر دارای بعد است. از این رو، مقربان درگاه خدا و بندگان شایسته او همواره باید برای رهایی از بعد نسبی و صعود به مقام والاتر، بالاتر و مقرب تر بکوشند و این مصداق توبه است.» (طباطبائی، 1363، ج4، ص254).
شهید دستغیب، مراتب توبه را به سه قسمت تقسیم کرده و هر کدام را اندکی توضیح می دهند. ایشان می گویند:
«توبه که به معنای بازگشت به پروردگار است، به حسب توبه کاران به چند قسم است:
1- بازگشت از کفر به ایمان و از شرک و تردید به یقین. اطمینان و همچنین رجوع از هر عقیده باطلی به سوی حق.
2- بازگشت از معصیت، چه صغیره و چه کبیره به سوی اطاعت و از مخالفت به موافقت.