گرایش به سوء مصرف مواد و آموزش مهارتهای زندگی

نمودار 4-1: توزیع درصد گروه آزمایش و کنترل 104
نمودار 4-2: توزیع درصد رشته تحصیلی 105
نمودار 4-3: توزیع درصد رشته تحصیلی گروه کنترل 106
هیستوگرام 4-4: سن گروه کنترل و آزمایش 107
هیستوگرام 4-5: سن گروه آزمایش 108
هیستوگرام 4-6: سن گروه کنترل 109

چکیده
از جمله پدیده هایی که در به وجود آمدن بزه ها موثر است اعتیاد به مواد مخدر است و از آنجا که پیشگیری مقدم بر درمان است طراحی دوه های آموزشی مهارت های زندگی جهت پیشگیری اولیه مناسب است.
هدف از این پژوهش تعیین تأثیر آموزش مهارت های زندگی بر پیشگیری از اعتیاد است.
روش ها: مطالعه حاضر نیمه تجربی بوده و نمونه های آن از بین دبیرستان های پسرانه شهر پاکدشت به ترتیب به تعداد 30-31 انتخاب شده اند. نمونه گیری پس از اطلاع رسانی بصورت تصادفی ساده صورت گرفت. دوره آموزش مهارت های زندگی با برنامه ریزی مجزا برای نوجوانان در هشت جلسه در نیمه دوم سال 88 اجراگردید. اطلاعات مورد نیاز قبل و بعد از آموزش توسط دو پرسشنامه (پرسشنامه استاندارد نگرش سنج به اعتیاد – پرسشنامه پژوهشگر ساخته آموزش مهارت های زندگی) جمع آوری گردید و از طریق نرم افزارو آزمون آماری t زوج بوسیه نرم افزار SPSS مورد آنالیز قرار گرفت.
نتایج: یافته ها نشان داد میانگین نمره پس آزمون در دانش آموزان بالاتر از میانگین نمره پیش آزمون بوده و تحلیل داده ها بیانگر تفاوت معنی دار بین نتایج دو آزمون بود. بدین ترتیب آموزش مهارت های زندگی بر کاهش گرایش به سوء مصرف مواد مخدر تاثیر دارد.
واژه های کلیدی: آموزش، مهارت های زندگی، اعتیاد، پیشگیری.
فصل اول
کلیات پژوهش

مقدمه
بسیاری از افراد در روبرو شدن با مسائل زندگی ، فاقد توانایی هایی لازم و اساسی هستند ، و همین امر آنان را در مواجه با مسائل و مشکلات زندگی روزمره پریشان و آسیب پذیر می کند.امروزه در دنیایی زندگی می کنیم که سرعت ، پیشرفت علمی به واسطه ارتباطات و تعامل ها به قدری زیاد شده که تا به حال نظیر نداشته و از سویی پیچیده و پیچیده تر شده آنچنان که دانشمندان علوم تربیتی نیز برای ارائه راههای طرحهایی جهت سازگاری با چنین محیطی نتوانسته اند همگام و همسو اظهار نظر و پیشنهاد داشته باشند در عین حال باید راه با سرعت و با دقت پیموده شود بی تردید طی طریق هرچه آگاهانه تر باشد آسیب پذیری کمتر خواهد بود. انسانها به ویژه نوجوانان بر دانش و مهارتهای فراوانی مسلط شوند. آنان لازم است دانش و مهارت های ضروری را از بزرگان بیاموزند و تمرین کنند. این علوم و فنون را درونی نمایند تا بتوانند به خوبی با چالش های اقتصادی ، زیست محیطی و اجتماعی که فرا راه خود و توسعه جهان قرار دارد رویا رو شوند. تسلط بر مهارتهای زندگی ، قدرت ، یادگیری دانش و مهارت پیچیده ای را که در آینده مورد نیاز بشر است امکان پذیر می سازد. مهارت های اساسی زندگی انسان را قادر می سازد که دانش و نگرش و ارزش های خود را به عمل آورد و به افراد کمک می کند تا در وضعیت های مختلف با سایرین به نحو مطلوب و شایسته ای ارتباط برقرار کنند تا هم خود فرد و هم دیگران راحت زندگی نمایند. (امیرحسینی ، 1383 ، ص14)
مهارتهای زندگی عبارتند از: رفتار سازگار و مثبت که افراد را توانمند می سازد تا به طور مؤثر با نیازها و چالشهای زندگی روزمره برخورد نمایند (بهداشت جهانی – 1999) تمرین مهارتهای زندگی در جامعه کنونی ما ایرانیان به طور اجمال چنین می تواند باشد:
«توانایی هایی برای انجام رفتارهای مثبت و از ارزشی است تا فرد بتواند استعدادهای خدادادی خویش را متبلور سازد به ارزشها و جایگاهش در هستی پی ببرد و از طریق ارائه ی تفکر فردی و خدمات اجتماعی اهمیت در ارزش خویش بیابد و به سازگاری با خود و محیط اطرافش بر مبنای دانسته ها عمل کند. (امیرحسینی ، 1383 ، ص 15) در ایران هم بحث آموزش مهارتهای زندگی از چندین سال قبل شروع شده است اما هیچ وقت برنامه ی منسجم و سازمان متولی شخصی برای ارائه ی این آموزشها در نظر گرفته نشده آموزش و پرورش ، وزارت علوم که بزرگ ترین متولی آموزش در ایران هستند هنوز تکلیف خود را با آموزش مهارت های زندگی» شخصی نکرده اند در حالی که عوارض بی توجهی به این موارد گریبان گیر دانش آموزان و جامعه ایرانی شده است.
کاهش سن اعتیاد و افزایش آسیب های روانی و اجتماعی ، کاهش سن مبتلایان به ایدز ، افزایش بزه های جنسی و… از این موارد است.مهارتهای زندگی در واقع یک برنامه ی پیشگیری است که برای اولین بار از سوی سازمان بهداشت جهانی در سال 1992 به صورت رسمی در سطح کشورهای جهان در حال توسعه مطرح شد. (صادق الحسینی 85 ، ص 4) با توجه به تحقیق حاضر آموزش مهارتهای زندگی بر کاهش مصرف مواد مخدر محققان زیادی تاثیر مثبت مهارتهای زندگی بر کاهش سوء مصرف مواد مخدر را تاکید می کند. افراد معتاد توانایی خود را برای مقاومت در برابر زندگی از دست می دهند و این مسئله اغلب در رفتارهای خود تخریبی در جمعیت معتاد جامعه و اقشار آسیب پذیر که اغلب جوانان و نوجوانان هستند منجر می شوند. اعتیاد اختاپوس و شریان حیاتی یک ملت را آرام آرام قطع می کند. ملتی که دچار اعتیاد شود. هویت خویش را از دست می دهد و پر کاهی خواهد شد که تندباد حوادث به هر طرف که بخواهد می بردش. امروز جامعه شناسان برای تحلیل علل رویکرد جوانان به اعتیاد بیشتر از روی ناآگاهی آنان انگشت می گذارند ، تربیت سوء ، جهل و بی سوادی ، فقدان ارزشهای اعتقادی ، بی ایمانی ، فقر فرهنگی و… نیز می تواند عامل رواج اعتیاد باشند. افرادی که از رشد فرهنگی با این برخوردار نباشند و آگاهی و مهارتهای زندگی را ندانند دچار از خود بیگانگی می شوند. و وقتی خودش نباشد آدمی از چه دفاع کند؟ وقتی خودش نباشد آدمی نیست به چه چیزی حمیت ورزد؟
طبق آمار تقریبی خوشبینانه تعداد معتادان به مواد مخدر در کشور ما حدود دو میلیون نفرتخمین زده می شود. چنانچه دایره ارتباطی هر فرد معتاد را فقط به چهار نفر محدود نماییم، غریب به هشت میلیون نفر از مردم مستقیم یا غیر مستقیم با مسئله اعتیاد در تماس و یا درگیر می باشند به همین جهت سعی همه ی خیراندیشان کشور در این است تا وفاق و یکدلی واقعی در امر مبارزه با این بلای خانمان سوز به دست آید. (آتشین ، 1380 ، ص 11-13)
بیان مسئله
مصرف مواد مخدر یکی از معضلات جهانی است و هر سه ثانیه یک نفر در عوارض ناشی از مصرف مواد مخدر می میرد. از حدود 3 میلیون نفری که سالانه در جهان در اثر عوارض ناشی از مصرف مواد مخدر فوت می شود. 1 میلیون نفر میانگین کشورهای در حال توسعه می باشند. و این در حالی است که روند مواد مخدر در کشورهای در حال توسعه رو به افزایش می باشد. (سازمان جهانی بهداشت ، 1999) سماواتی اشاره کرده اند:7/13 درصد دانش آموزان کشور ما در معرض خطر اعتیاد به مواد مخدر قرار دارند (کوشافر، 1386) مصرف دخانیات فرد را در معرض انواع بیماری ها مانند: سرطان ، سکته قلبی و عفونتهای تنفسی قرار می دهد. جنین مادرانی که مواد مخدر مصرف می کنند از عوارض ناشی از مصرف مواد مخدر امان نمی باشند به طوری که باعث کمبود وزن به هنگام تولد ، تولد پیش از موقع ، و سقط جنین می شود. در حال حاضر پدیده ی اعتیاد و سوء مصرف مواد بعنوان مشکل فرایند روز افزون برای همه ی ملل دنیا شناخته شده است به عنوان مثال در ایالات متحده در سال 2000 میلادی حدود 5/14 میلیون نفر در سنین 12 سال و بالاتر دچار وابستگی و یا سوء مصرف مواد بوده اند. و آمار از رشد 37% درصد شیوع این پدیده در طی سالهای 1994 تا 1999 میلادی حکایت دارد. در کنار این شیوع روز افزون نیاز به اطلاع رسانی و افزایش سطح آگاهی همگانی از سوی کار شناسان جهت برخورد علمی با این پدیده همچون سایر بیماری ها احساس می کنند. در این مطالعه مشترک که در کشورهای آمریکا ، انگلستان ، ایرلند ، آلمان ، سنگاپور و هنگ کنگ انجام شد پیش از 50 در صد پرسش شوندگان خواهان دریافت اطلاعاتی راجع به چگونگی برخورد علمی با مواد مخدر بوده اند.در حال حاضر وجود 2 میلیون معتاد و مصرف کننده تفننی ، یکی از معضلات کشور ما است و بی شک تا این میل به مصرف و تقاضا وجود داشته باشد سوداگران نیز در پی عرضه آن بر می آیند و سعی خواهد کرد به انحاء مختلف از این بازار پر سود (در مقایسه با سایر مشاغل موجود و کم در آمد در سطح جامعه) بهره ببرند. (صرامی ، 1382 ، ص7)
در بریتانیا مواد مخدر سالانه باعث مرگ 300 نفر می شود ، الکل حدود 30000 نفر و سیگار بیش از 100000 نفر را می کشد. (ترجمه زمانی ، 84 ، ص 34)