کشورهای توسعه یافته و شرایط آب و هوایی

بررسی روند علتهای مرگ در مدت 23 سال اخیر، نشان میدهد که مرگ به علت بیماریهای واگیردار سیر نزولی و به علت بیماریهای غیر واگیر به ویژه سوانح و حوادث سیر صعودی داشته است(48). میتوان علت بالا بودن مرگ و میر بر اثر حوادث و سوانح و سیر افزایشی آن را ناشی از افزایش وسایل نقلیه و حرکت به سوی صنعتی شدن در سالهای اخیر و حوادث ناشی از آنها بدون بالا بردن استاندارد زندگی در شرایط جدید دانست (49). ترافیک و مشکلات مربوط به آن یکی از مهمترین مسایل جوامع صنعتی است از ٩٢٠٠٠٠٠ حادثه منجر به جرح، ٢٠٠٠٠٠٠ مورد آن مربوط به حوادث ترافیکی و به ازای هر ١٠٠٠٠ وسیله نقلیه، ٣٢ مورد مرگ ناشی از تصادفات در ایران به وقوع میپیوندد. در ایران آمار تصادفات رانندگی روندی رو به افزایش داشته به طوری که رشدی ١٠درصدی دارد و میزان مرگهای حوادث رانندگی، ١۵ برابر کشورهای توسعه یافته است(50).
حمل و نقل یکی از هدفهای عمده زیر بنایی، برای افزایش و بهبود کیفیت زندگی به شمار میرود. از این رو حمل و نقل، آثار متفاوت زیادی بر تصادفات و حوادث جادهای وارد ساخته و با گسترش آن به چهره ای ناسازگار برای جوامع انسانی شده وآن را با خطری جدی مواجه کرده است. تصادفات جادهای از جمله عوامل مختل کننده حمل و نقل به شمار آمده و به روشهای گوناگونی می تواند آثار زیانباری بر زندگی انسانها بگذارد. روند رو به رشد توسعه و فعالیتهای مختلف انسانی در امر حمل و نقل، منجر به افزایش تصادفات جادهای گردیده است.
همچنین جاده های نا امن، در کنار عواملی مانند عامل انسانی، ناوگان حمل و نقل فرسوده، نبود تجهیزات ایمنی کافی، امداددهی نامناسب و … از مهم ترین عوامل سبب ساز تصادفات می باشد. در نتیجه جادهها نقش اصلی را در ایجاد و از آن مهم تر در جلوگیری از تصادفات جادهای دارد. با توجه به اینکه جاده از مهمترین علت تصادفات جادهای میباشد. جابجایی و آمد و شد خودروها در جادهها، نقش عمدهای در بروز تصادفات دارند. در واقع کم و کیف راهها و جادهها تاثیر بسزایی در کاهش یا افزایش تصادفات دارد. چگونگی طراحی محیط جاده نقش مهم و اساسی در شیوه راهبرد رانندگی دارد. بنابراین طراحی محیط جاده در این شیوه بر رانندگی تأثیر خواهد داشت. انتخاب درست یک مسیر مورد نظر، حرکات رانندگی را تحت تاثیر خواهد گذاشت.
در سطح مهارت هدایت خودرو، محیط جاده در عملکرد رانندگی تأثیر فراوان دارد. در این شیوه هدایت وسیله نقلیه به تجارب و مهارت قبلی راننده و استفاده از تجاربی که برای او موفقتر بوده بستگی دارد. راننده شیوهای از رانندگی را انتخاب میکند که طبق مقررات باشد و واکنشهای حساب شده و ثابتی را خواهد داشت. حرکات او براساس قوانین و مقرراتی است که بر اساس نوع جاده پس از تجارب به ذهن خود سپرده است و جزو رفتار رانندگی او شده است. در شیوه کنترل نیز طراحی جاده نقش مهمی دارد. به علت این که مجموعه فرآیند رانندگی یک امر ترکیبی است و مانند یک عادت بدون کنترل یا به طور غیرآگاه انجام میشود، واضح است که باید مشکل طراحی جاده با نیاز راننده مطابقت داشته باشد تا این وظیفه به طور خودکار انجام شود(51).
جادهها در تصادفات بسیار موثر هستند. جاده استاندارد هم میتواند در کاهش تصادفات نقش مهمی ایفا کند. متاسفانه 20 درصد حوادث جادهای در ایران به دلیل وضعیت نا مناسب جادهها و نامناسب بودن تجهیزات فنی خودرو ها بوده است. آنچه در مورد کاهش حوادث جادهای نقش به سزایی دارد ایمن بودن جادهها است و تا زمانی که این امر محقق نشود همچنان شاهد آمار بالای تصادفات، مجروحان و قربانیان ناشی از حوادث جادهای در دنیا خواهیم بود. در واقع در مورد ایمنی جادهها، هزینههای بالای ایمن کردن جادهها سبب شده است که کمتر کشورها به سمت این موضوع در نگاه کلان گام بردارند(52)
تجزیه و تحلیل آمار تصادفات کشور نشان داده است که عامل اصلی حدود 22 درصد از تصادفات در راهها را نقص راه تشکیل میدهد و همچنین در 73.8 درصد تصادفات منجر به مرگ، کم عرض بودن جادهها نیز نقش داشته است. میزان اثر سرمایه گذاری در زیرساختهای جادهای نیز در کوتاه مدت 17 درصد و در بلندمدت 47 درصد را نشان میدهد.(53)
از آنجایی که جادهها یکی از اجزای مهم در زیر ساخت بوده؛ میتوان با ارایه خدمات مناسب در زمینه حمل و نقل شرایط لازم و کافی را در هماهنگی با شرایط موجود فراهم نمود.جاده در تصادفات جادهای نقش برجستهای داشته و از جنبه های مختلف آثار قابل ملاحظهای در محیط بجا میگذارد. چنانچه این سامانه دچار برنامه ریزی اصولی و منطقی شود، میتوان از تحمیل آثار زیان آور تصادفات جادهای به جوامع بشری جلوگیری کرد.
اصلاح و تغییرات اساسی در جاده، باعث تغییر رفتار و بهبود وضعیت آمد و شد خودروها خواهد شد. هر چه امکانات خودروها مناسب تر باشد، سبب کاهش تصادفات و افزایش ایمنی آمد و شد خواهد شد. ایجاد و نهادینه نمودن اصلاحات و تغییرات اساسی در جاده، چگونگی آمد و شد در جادهها و استفاده از خودروهای مناسب موجب افزایش ایمنی تردد و حمل و نقل جادهای میشود. بنابراین یافتن روشهای اصلاح وضعیت جادهها و بهبود کیفیت خودروها از جمله عوامل موثر در بهبود عملکرد و کاهش تصادفات جادهای است.
2-1-4- 4- نقش شرایط محیطی و عوامل اقلیمی در تصادفات جادهای
تصادفات جادهای از عوامل بسیار مهم مرگ و میر و آسیبهای شدید جانی و مالی به شمار آمده که جوامع بشری را به شدت مورد تهدید قرار میدهند. عوامل متعددی ممکن است در بروز تصادفات جادهای نقش داشته باشند که از جمله این عوامل میتوان به شرایط محیطی و عوامل اقلیمی اشاره کرد. در واقع بروز برخی تصادفات جادهای به میزان قابل توجهی به شرایط محیطی و عوامل اقلیمی در لحظات تصادف مربوط است. این تنها عاملی است که قابل واپایش نبوده ولی بهبود عوامل دیگر، میتواند تا میزان قابل قبولی تاثیر عوامل در تصادفات رانندگی را کمرنگ کند. مشخصات آب و هوایی و عوامل طبیعی در تصادفات رانندگی نقش بسزایی دارند.
تنوع اقلیمی سبب شدهاند که استان در معرض انواع مخاطرات طبیعی قرار گیرد. از میان این عوامل، که ایمنی و پایداری حمل و نقل جادهای را تحت تأثیر قرار میدهند؛ میتوان به عوامل محیطی و اقلیمی اشاره کرد. این عوامل، درصد بالایی از مخاطرات طبیعی و محیطی را ایجاد میکنند. از این رو میتوان گفت تصادفات جادهای برآیندی از عامل جاده و عوامل طبیعی است. بنابراین مساله تعیین آثار مخاطرات طبیعی و عوامل اقلیمی بر شدت و شمار تصادفات جادهای بسیار مهم است.
یکی از عواملی که ایمنی و پایداری حمل و نقل را تحت تأثیر قرار میدهد، وقوع پدیدههای اقلیمی و مخاطرات طبیعی و محیطی است. آب و هوا نامساعد، ایمنی جادههـا به مخـاطره میافتد. سطوح لغزنده جادهها، دقت در راننــدگی را کاهش میدهد و وزش بادهای شدید ممکن است به خودرو ها آسیب برساند. همچنین ریزش برف سنگین در جادهها و بروز یخبندان و گسترش مه غلیظ در جادهها، اغلب باعث ایجاد راهبندان و توقف آمد و شد خودروها میشود. این عوامل میتوانند نقش اساسی در تصادفات جادهای داشته باشند.
با توجه به محدودیتهای موجود، شناخت مخاطرات طبیعی و عوامل اقلیمی در مناطق مختلف این امکان را به وجود میآورد که ایمنی حمل و نقل بهتر تامین شود. از این رو ضروری است که حمل و نقل در برابر تاثیر عوامل جغرافیایی و مخاطرات طبیعی و محیطی از جمله شرایط آب و هوایی، هر چه بیشتر ایمن شوند تا بستر مناسب و مطمئنی برای توسعه پایدار فراهم آید.تصادفات جادهای به صورت مختلف به شرایط آب وهوایی بستگی دارد. در میان تمام موانع محیط طبیعی، بی گمان شرایط آب و هوایی به شکل یخبندان، مه، بارندگی شدید و … به طور مستقیم و یا با مداخله در دیگر ترکیبات محیط طبیعی، به طور غیر مستقیم بیشترین نقش را در حمل و نقل جاده ای دارند. به طور کلی برای کاهش تصادفات جادهای، شرایط آب و هوایی، بسیار تاثیر گذار است.
با توجه به اهمیت تصادفات جادهای و تاثیرگذاری پدیدههای اقلیمی در سوانح رانندگی، بایستی به بررسی ارتباط بین تصادفات و اینگونه شرایط در محورهای ارتباطی استان پرداخته شود. هدف اصلی، بررسی نقش محیط و عوامل اقلیمی در تصادفات جادهای، ارایه راهکارهایی برای بالا بردن ضریب ایمنی حمل و نقل جادهای است. از این رو از موضوعات قابل توجه در حمل و نقل، بررسی آثار پدیده های اقلیمی و محیطی، بر تصادفات جادهای با هدف تامین ایمنی و سلامتی پایدار استفاده کنندگان از آن است.
در وقوع هر تصادف عوامل متعددی از جمله عامل انسانی، جاده و وضعیت جوی تاثیر دارند. در واقع نمیتوان گفت وضعیت جوی نامساعد عامل اصلی وقوع تصادف میباشد بلکه وضعیتهای نامساعد جوی بروز تصادف را تا حد زیادی تشدید میکند. آگاهی از زمان آغاز و پایان این پدیدهها، نقش بسیار موثری در مدیریت این عوامل دارد. در واقع در بسیاری از موارد شرایط جوی و اوضاع اقلیمی محل وقوع در بروز حادثه نقش به سزایی دارد. بنابراین بررسی عوامل اقلیمی به عنوان یک از عوامل موثر تصادفات جادهای ضروری به نظر میرسد.
البته ارتباط سادهای بین تصادفها و شرایط جوی وجود ندارد. به طوری که در یک وضعیت معین مثلا در هنگام ریزش برف رانندگان آهسته تر و با دقت بیشتری رانندگی میکنند و حتی ممکن است سفر خود را به تعویق انداخته و یا آن را لغو کنند. این مساله منجر به کاهش مجموع تصادفها خواهد شد. بر عکس در شرایط بارانی که سطح جاده لغزنده است، آمار تعداد تصادفها افزایش مییابد. این وضعیت با شرایطی چون ساعات طولانی تاریکی در زمستان، حجم بالای ترافیک در روزهای خاص و ساعات خاصی از یک روز همراه خواهد بود. بر پایه یافتههای اخیر در 5 تا 10روز از سال، آمار سوانح دو برابر میشود.حتی در برخی از زمستانها تعداد این روزها افزایش مییابد. تعداد سوانح در هنگام ریزش برف نسبت به بارندگی بیشتر است. تصادفها و تلفات جادهای در طی روزهای برفی %25 بیشتر است و میزان تلفات در واحد ترافیک حدود دو برابر میشود. با افت دما و تحت تاثیر باد و کولاک برف، شرایط خطرناکی برای رانندگان، به ویژه در شب هنگام ایجاد میشود(54).
بر اساس جدول ذیل، شرایط جوی صاف بیشترین سهم را در رخداد سوانح به خود اختصاص داده (%2/83) که مهمترین دلیل آن غالب بودن شرایط جوی صافی در کشور و افزایش تردد و ترافیک در چنین شرایطی است. در بین شرایط نامساعد جوی بارندگی (%8/43) سهم بیشتری از دیگر شرایط دارد و سایر شرایط از قبیل ابری (%3/37)، برف (%6/12)، مه (%7/5) و توفان (%6/.) به ترتیب سهم کمتری را به خود اختصاص دادهاند(55).
جدول2-3- سهم شرایط جوی در تصادفات جادهای در کشور بین سالهای 1377-1369
درصد
شرایط جوی
2/83
صاف
8/16