وابستگی به مواد مخدر و مبارزه با مواد مخدر

4. نقش رسانه ها و وسایل ارتباط جمعی: برنامه های مفید آموزشی ، تربیتی ، تفریحی و سرگرمی ، وسایل ارتباط جمعی ، بخصوص صدا و سیما می تواند در این زمینه ، نقش موثری داشته باشد. زیرا برنامه های تلویزیونی جذاب و آموزنده ، زمینه ساز گرایش جوانان به زندگی سالم و دوری از اعتیاد خواهند بود.
5. نقش بهداشت: در تمام ، «بهداشت» مقدم بر «درمان» است. در اعتیاد نیز پیشگیری از طریق آموزش و تشویق مردم بخصوص نسل جوان باید درصدر کارهای ستاد مبارزه با موادمخدر قرار بگیرد.
6. مبارزه قاطع و پیگیر با سوداگران مرگ
7. نقش نهادها ، موسسات و مراکز فرهنگی: واضح است که برای دور نگهداشتن جوانان از این بلای خانمان سوز ، نهادهایی چون مدرسه ، موسسه های فرهنگی و ورزشی ، نیروهای انتظامی ، موسسه های مذهبی و… می توانند بسیار مفید ثمربخش باشند ، اما اهمیت هیچ کدام از آنها به پای خانواده نخواهد رسید. خانواده به عنوان اساسی ترین واحد جامعه نقش به سزایی در دور نگهداشتن فرزندان از مواد مخدر دارد. (ارفع ، 1382 ، ص 82- 87)
چرا جوانان مواد مخدر مصرف می کنند؟
علل مصرف مواد مخدر بوسیله نوجوانان بسیار متنوع است. همچنین نوجوانان در مصرف این مواد به یک میزان جدی نیستند. یکی از علل رو آوردن نوجوانان به مواد مخدر صرفاً این است که مواد مخدر در دسترس است. بین 75 تا 98 درصد نوجوانان مصرف کننده اکثر مواد مخدر (جز ال. اس. دی ، هروئین و دیگر مواد افیونی) اظهار داشته اند که می توانند به سهولت آن مواد را به دست بیاروند. نوجوانان طبعاً نسبت به دنیای رو به گسترشی که در ان زندگی می کنند کنجکاوترند و بیش از بزرگسالان احساس خطر می کنند. «فشار دوستان و همسالان» دوستان نیز نقش مهم در گرایش نوجوانان به مصرف مواد مخدر ایفا می کنند در واقع می توان به یقین پیش بینی کرد در صورتی که دوستان فرد نوجوان به ویژه نزدیکترین دوست آن فرد موادمخدر مصرف کنند ، خود ان فرد نیز به مصرف چنین موادی روی خواهد آورد. نوجوانان برای پذیرفته شدن از طرف دیگران ، به خصوص دوستان و همسالان خود اهمیت بسیار قائلند و چون گروه همسالان قدرت زیادی دارد ، می تواند اعضای گروه را تحت تأثیر قرار دهد تا جایی که به عنوان نقطه اتکا تلقی شود. حتی اعضا گاهی اوقات با اتکا بر گروه در برابر خانواده قیام می کنند. عملکرد گروه همسالان متنوع و به شرح زیر است:
1- جانشین شدن برای خانواده
2- منبع احترام شخصی
3- منبع ثبات و استواری در دوره تحول و انتقال
4- حفظتی در مقابل فشار بزرگسالان
5- منبع قدرت
6- وسیله ای برای انجام امور روزمره اعضا
7- سرمشقی برای رشد اخلاقی و عقلانی تا جایی که بعضاً گروه همسن ،ضمن جایگزین نقش پدر و مادر شدن ، افراد را نیز مورد حمایت قرار می دهد. «طغیان علیه والدین» به نظر می رسد که مصرف مواد مخدر به صورت جدی به وسیله نوجوانان تا اندازه زیادی بستگی به روابط آنها با والدینشان دارد. در مورد فرزندان والدینی که دارای روحیه آزادمنشانه ، احترام آمیز و پذیرا باشند به ویژه آنهایی که ارزش های سنتی را پاس می دارند ، و امکان رشد تدریجی استقلال در فرزندان خود را فراهم می آورند. خطر اعتیاد عموماً کم است. در مورد فرزندان والدینی که رابطه محبت آمیز نداشته و نسبت به فرزندان خود بی توجه بوده اند یا از سوی دیگر، رفتاری اقتدار آمیز و خصمان داشته اند ، خطر مواد مخدر بسیار بیشتر است. گریز از ناملایمات زندگی یکی دیگر از عللی که نوجوانان در مورد روی آوردن به مصرف مواد مخدر ذکر می کنند کوشش برای گریز از تنش ها و فشارهای زندگی و از کسالت و بی حوصلگی است. اگر مصرف مواد مخدر برای گریز از وظایف و تعهدات دوران نوجوانی ، یعنی فراگیری شیوه برخورد با فشارها و کسب مهارتهای ادراکی ، اجتماعی و حرفه ای صورت بگیرد ، همین نیز خود مانع پدید آمدن توانایی های لازم در نوجوانان معتاد برای مواجهه با مسایل دوران بزرگسالی می شود. «آشفتگی عاطفی» وابستگی به مواد مخدر احتمالاً مبین آشفتگی های عاطفی است. در چنین مواردی برای یافتن علل مشکلات نوجوانان معتاد باید به آشفتگی های موجود در روابط خانوادگی آن نوجوان در طی دوران رشد مراجعه کرد. در مراکز درمانی و مراکز تربیتی مصرف کنندگان مواد مخدر ، هم کارمندان ان مرکز و هم خود معتادان در حال بهبود بر احساس نوجوانان معتاد نسبت به بی اعتنایی و بی توجهی والدین آنها ، عدم پذیرش از جانب دوستان ، انزوای عاطفی ، احساس حقارت و نیاز نوجوان برای استتار این احساس از طریق «خونسردی» ظاهری ، به عنوان عوامل عمده در گرایش به مواد مخدر انگشت گذاشتند برخی از نوجوانانی که پیش از دوران بلوغ به مصرف مواد مخدر روی آورده اند اظهار می دارند که برای مواجهه با احساس اضطراب ، بی حوصلگی ، افسردگی ، ترس از شکست و بی هدف بودن در زندگی هیچ راه دیگری جز مصرف مواد مخدر نمی شناسند و قابل توجه است که هدف عمده یکی از برنامه های درمانی ، گذشته از آموزش دادن به نوجوانان برای مواجهه با دشواری ها و ایجاد روابط صمیمانه با دوستان ، این بود که به آنها بیاموزند چگونه می توان بدون مصرف مواد مخدر شاد و خوشحال بود. «بیگانگی با طرد شدگی» در برخی موارد مصرف مواد مخد به وسیله نوجوانان حاکی از احساس بیگانگی و در نتیجه گرایش درونی به دنیای شخصی است که به واسطه مصرف موا مخدر حاصل می شود. بسیاری از نوجوانان با نومیدی به آینده می نگرند. اینگونه جوانان در واکنش به تبعیض اقتصادی و اجتماعی و شرایط زندگی دشوار و گاه در واکنش به بیماری های جسمانی و در هم ریختگی محیط اجتماعی و خانوادگی خودشان ، هر گونه کوشش برای یافتن معنا و احساس هویت را به طور کلی کنار می گذارند و به دنیای فراموشی و بی خبری مواد مخدر یا به گفته نوجوانی معتاد به «رگ موقتی و زندگی بی درد» پناه می برند. خلاصه آنکه نوجوانان به علل گوناگونی به مواد روی می آروند و عوامل گوناگون هم نتایج گوناگون به بار می آورد. مصرف مواد مخدر ممکن است موجب غفلت و بی خبری یا گریز موقت از مشکلات یا حتی (در موارد مثبت) احساس درک بهتر زیبایی های جهان شود. اما بر اساس شواهدی که در دست است نمی توان گفت که مصرف مواد مخدر موجب ایجاد احساس پایدار نیکبختی ، خلاقیت واقعی یا توانایی مواجهه با مشکلات زندگی می شود. بر عکس ، بر پایه شواهد موجود مصرف مواد مخدر مانع دسترسی به توانایی های مزبور می گردد. از جمله علل دیگر گرایش نوجوانان و جوانان به اعتیاد ، می توان به آزادی بیش از حد نوجوانان و عدم مراقبت و هدایت آنان در ساعات فراغت و بی کاری ، مهیا نبودن وسایل تفریحات سالم و ورزشی و ضعف در آموزش و پرورش صحیح ، عدم نظارت بر رشد و تکوین شخصیت کودکان ، آشنا نبودن افراد به مضرات مواد مخدر ، کمبود محبت ، درد های عصبی ، ناراحتی های جسمی ، ناکامی ها ، علل اقتصادی از قبیل احتیاج به پول برای تهیه حوائج زندگی ، حرص و طمع برای اندوختن ثروت ، کشت داخلی هر کشور که دسترسی به مواد مخدر را سهل و آسان و موقعیت جغرافیایی که کنترل و مراقبت از سرحدات را مشکل می نماید اشاره کرده چگونه جوانان را آگاه کنیم؟ در این مرحله آگاه سازی جوان فوق العاده مهم است ، به شرط آن که به حساسیت و ظرافت شخصیت وی توجه شده از دادن درس اخلاق و بیش از حد بزرگ جلوه دادن مسئله خود داری شود. صحت اطلاعات ارائه شده عدم انکار ابعاد مثبت و منفی مواد مخدر و سعی در تبدیل نصایح به درد دل های دوستانه از اهمیت فوق العاده ای برخوردار است ، در موضوع یاد شده جوان نیز برای خود عقایدی دارد و دائماً سؤالهای متعددی به ذهن خطور می کند. بنابراین بهتر است بزرگترها قبل از این که خود شروع به صحبت کنند ، با دقت تمام شنوای حرف های طرف مقابل باشند. اگر قادر باشیم فضای خوبی بر گفت و گوهایمان حاکم کنیم ، حرف ها و نظریات و رفتارمان جوان مخاطب ما را به خوبی تحت تأثیر قرار داده مجذوب می کند نصایح و حرف هایی که به این ترتیب بین یک جوان و فرد بزرگسال رد و بدل می شود حتی از ارزش ها موثر است بعد از این که به صحبت های جوانمان گوش دادیم بسیار مناسب خواهد بود تا با او صحبت کرده او را از تجربیات شخصی خود آگاه سازیم و در این میان چیزی را که نباید فراموش کرد خاطرنشان ساختن ممنوعیت مصرف غیر قانونی مواد مخدر است. پیش از آنکه سعی در علمی کردن بحث داشته باشیم باید بر روی ویژگی افراد معتاد و رابطه آنان با مواد مخدر بحث کنیم ، شیوه های دادن اطلاعات در مورد مضرات مصرف مواد مخدر مصرف مواد مطمئناً در بسیاری از مواقع به علت فقدان آگاهی صحیح از زیان های مواد مخدر صورت می گیرد. لذا در برنامه های آموزشی بایستی موارد ذیل مد نظر باشند:
1 اطلاعات ارائه شده باید از نظر علمی معتبر و قابل و قبول باشد و نباید حس کنجکاوی نوجوان را در مصرف مواد برانگیزد.
2- محتوای برنامه آموزشی نباید نحوه به دست آوردن مصرف مواد را آموزش دهد.
3- اطلاعات ارائه شده باید این پیام را منتقل کند که مصرف مواد برای همه مضر است و هیچ کس و هیچ گروهی از آسیب آن مصون نیست.
4- هنگامی که نوجوانان و جوانان مخاطبند، باید از کلمه هایی استفاده شود که به مضرات موادمخدر «در حال حاضر» و «آینده نزدیک» می پردازد و به عوارض دراز مدت آن.
5- مطالب آموزشی و نحوه ارائه آنها باید با علایق و نیازهای گروههای هدف منطبق باشد.
6- پیآمدهای آموزشی باشد با شناخت فرهنگ و باور گروههای مختلف هدف برنامه ریزی شوند. «پیشگیری و آموزش» چگونه می توان از مصرف مواد و سوء استفاده از آن جلوگیری کرد؟
پاسخ این است که انجام چنین کاری به طور کامل ممکن نیست. با وجود این ما می توانیم از تباهی زندگی عده بسیاری از مردم جلوگیری کنیم. از طریق آموزش و درمان می توان از مصرف آن گروه مواد شیمیایی که اغلب به اعتیاد می انجآمد ، پیشگیری کرد. مشاهده این امر که سوء استفاده از مواد ، در واقع نشانه مشکلات اجتماعی و روانی اساسی می باشد ، اهمیت برخوردار است ، بنابراین پیشگیری از سوء استفاده های دارویی باید در زمینه هایی که این مشکلات به وجود آمده اند ، انجام گیرد. انجمن ملی مبارزه با مواد مخدر در دهه 1970 جلسات متعددی تشکیل داد تا ضمن ارائه تعریفی برای جلوگیری از مصرف مواد مخدر ، شیوه هایی برای تحقق چنین هدفی در نظر بگیرید. تعریفی که آنها ارائه دادند چنین بود: فرایندی است سازنده برای بهبود پیشرفت شخصی و اجتماعی فرد در جهت رشد توانایی های کامل انسانی و از میان بردن و کاهش نقایص جسمی ، عاطفی ، عقلی و اجتماعی که می تواند به روی آوردن فرد به مواد شیمیایی کمک کند . ، این اهداف تقاضاهای زیادی را ایجاد می کند. به طور واقعی برنامه پیشگیری و موثر مدرسه قبل از هر چیز باید از پشتیبانی کلیدی کارکنان اداری و آموزشی برخوردار باشد ، عوامل مهم که می بایست در برنامه ای موفقیت آمیز در نظر گرفته شود ، چنین است:
کمک به معلمان ، تا بر اطلاعات خود درباره مسئله مواد در محل و مراکز خدمات در منطقه بیفزایند.
ترغیب معلمان به منظور تهیه یک برنامه آموزشی برای مبارزه با مواد در کلاس ، این برنامه باید ، ساده ، مختصر و به شیوه ای ارائه شود که قضاوتی در مورد ان صورت نگیرد. علاوه بر این علاقه معلم به رفاه جسمی و روانی دانش آموز می بایست مورد تأکید قرار گیرد.
به وجود آوردن جوی که معلم بتواند مهارتهای حل مسائل را در کلاس و به صورت انفرادی فراگیرد و جلسات بحث گروهی را که درباره موضوعاتی نظیر رشد نوجوان و ارتباط آن با مسئله مواد مخدر تشکیل می شود ، رهبری کند.
تهیه برنامه پیشگیری با شرکت خانواده ها و دانش آموزان و رارائه مشاوره های فرد ی و گروهی با استفاده از منابع موجود در جامعه ، نظیر مراکز مشاوره انجمن اولیا و مربیان ، اعضای چنین انجمن هایی می توانند گروهی از مشاوران باشند که در زمینه برخورد با مواد ، آموزش هایی کسب کرده باشند.
سعی کنید ساختار عاطفی و اداراکی را که اغلب با مصرف مواد مخدر همراهند درک کنید. عده زیادی از این دانش آموزان احساس می کنند که شایستگی لازم را ندارند و به صورتی غیر معقول از طرف بزرگتر ها و همسالان طرد شده اند ، آنها نیاز دارند که دیگران آنها را درک کنند ، اعمال روش های انضباطی و قضاوتی این پیام را به آنها ابلاغ می کند که معلم و مدرسه فقط بر قراری نظم توجه دارند و قصد شان ارائه کمک هایی به آنها نمی باشند.