هدفمند کردن یارانه ها و هدفمندی یارانه ها

ـ 20درصد جهت اجرای امور زیربنایی در اختیاردولت
پس از بحث های فراوان عاقبت در آذر سال1389هدفمندی یارانه ها با واریز 455000ریال به حساب هرنفر از گروه های هدف آغاز و متعاقب آن یارانۀ انرژی اعم از بنزین،نفت،گاز،گازوئیل،نفت کوره،برق و یارنۀ آب و آرد حذف گردید(کارگروه تحولات اقتصادی،1387).
سیمای جغرافیایی محل تحقیق
محل تحقیق در پژوهش حاضر روستای بخش آباد شهرستان دامغان از شهرستان های استان سمنان می باشد که اطلاعات جغرافیایی کلی در ارتباط با این روستا به این صورت می باشد: این روستا از توابع شهرستان دامغان می باشد که در فاصلۀ 18 کیلومتری شرقی شهر دامغان قرار دارد. شغل اغلب روستاییان کشاورزی و دامداری می باشد، آب کشاورزی این روستا از حومۀ دامنکوه از یک چشمۀ مهم به نام چشمه علی است که در 25 کیلومتری شمال دامغان از دره ای کوهستانی جاری می گردد و به این روستا می رسد و 100 خانوار در این روستا زندگی می کنند و جمعیت کلّ روستا 650 نفر می باشد. همچنین این روستا جزء آبادی های دشتی حاشیۀ کویر است و آب و هوای آن گرم می باشد (اقبالی،123:1368).

فصل دوم
ادبیات نظری
مقدمه:
مبانی نظری این پژوهش از چند بخش اصلی تشکیل شده است. در بخش اول ابتدا مفهوم لغوی یارانه و ابعاد مختلف آن را بررسی خواهیم کرد. در بخش دوم منظور از هدفمندی یارانه ها را بیان خواهیم کرد و سپس به بررسی نقش دولت در مکاتب مختلف اقتصادی و هم چنین نظریه های رفاهی در این خصوص خواهیم پرداخت. در بخش سوم مفهوم سبد مصرفی خانوار و ابعاد آنرا مورد واکاوی قرار داده و به ذکر نظریاتی در خصوص هرکدام از ابعاد خواهیم پرداخت و در انتها پس از مرور ادبیات پیشین موضوع، با طراحی چارچوب نظری ـ یافتن فرضیه ها و طراحی مدل نظری، این فصل را به اتمام خواهیم رساند.
1. یارانه
در تعریف مالی و بودجه ای، یارانه هرگونه پرداخت انتقالی است به منظور حمایت از اقشار کم درآمد و بهبود توزیع درآمد و کمک به تولید از محل خزانۀ دولت به صورت نقدی یا جنسی به افراد،خانوارها،یا تولیدکنندگان کالاها و خدمات.
مایکل تودارو(1368) معتقد است: یارانه عبارت است از کمک مالی دولت به تولیدکنندگان در یک صنعت به منطور جلوگیری از رکود آن صنعت به دلیل استراتژیک بودن آن یا مسائلی مانند جلوگیری از افزایش قیمت محصولات و تشویق آن صنعت به سرمایه گذاری و اشتغال بیشتر.
1ـ1. انواع یارانه ها
یارانه ها را می توان به انواع مختلفی طبقه بندی نمود از جمله نحوۀ تقسیم بندی آنها در حساب های مالی،بدین صورت:
الف) یارانۀ مستقیم: یارانه هایی که در بودجۀ دولت دارای ردیف بودجه ای معینی هستند، یعنی اعتباراتی که دولت از محل دریافت های عمومی خودش در خزانه، برای اقدامی خاص پیش بینی می کند.. برای مثال یارانۀ جبران زیان عملکرد شرکت های دولتی عهده دار وظایف حاکمیتی یا مانند آنچه به صدا و سیما به عنوان کمک زیان،داده می شود.
ب)یارانۀ غیرمستقیم: یارانه هایی که جنبۀ کالایی دارد و یا اینکه یارانه با کمک کالایی انجام پذیرد و گیرندگان آن در بخش خصوصی متعدد باشند،یارانۀ غیرمستقیم نامیده می شود. یارانه هایی که بابت تثبیت قیمت مصرف کننده و یا تضمین قیمت تولیدکننده پرداخت می شود، در شمار یارانۀ غیرمستقیم قرار دارد و به علت تعدد گیرندگان و سازمان های مباشر تعیین دقیق میزان یارانه مشکل و احتمال سوء استفاده در این پرداخت ها بیشتر است. به عبارت دیگر این یارانه برای تثبیت اقتصادی و توزیع مجدد درآمد به کارمی رود که به کالاهای خاصی که دارای مصرف کنندگان متعدد هستند پرداخت می شود(وزارت بازرگانی،1383).
2 . طرح هدفمند کردن یارانه ها
ایران به عنوان یک کشور نفت خیز،طی دهه های گذشته بخش قابل ملاحظه ای از ثروت خود را به شکل انواع یارانه های آشکار و پنهان در خصوص کالاهای اساسی و حامل های انرژی هزینه نموده است،که قطعاً در بلندمدت قابل دوام نخواهد بود. به خصوص که مصرف انرژی در ایران به علّت پایین بودن قیمت انرژی بسیار بالا بوده است.هم چنین هدفمند نبودن یارانه ها و برخورداری بیشتر گروه های مرفه از یارانه ها،بویژه یارانۀ حامل های انرژی مشکلات عدیده ای را در کشور ایجاد کرده بود.
از منظر اقتصاد خرد،بخش عمومی و رفاه،چگونگی توزیع و تخصیص یارانه ها بر تخصیص و هدایت منابع و به دنبال آن رشد تولید و ثروت اثر عمیق دارند، از سوی دیگر جهت تعدیل و توزیع عادلانۀ ثروت در جامعه، ابزاری کلیدی محسوب می شوند. از دیدگاه اقتصاد کلان نیز این مقوله جایگاه ویژه ای در سیاست مالی و بودجۀ دولت دارد،لذا اصلاح نظام یارانه ها در اولویت طرح تحول اقتصادی بوده است.
2-1. نگاهی به نقش دولت در مکاتب مختلف اقتصادی:
با مرور تحولات اقتصادی از زمان ایجاد علم اقتصاد توسط آدام اسمیت ، شاهد نگرش های متفاوتی از نقش دولت ها به شکل دولت حداقلی و یا دولت حداکثری هستیم که خود مبنای تفکیک مکاتب اقتصادی گردیده است:
2 ـ1ـ1. مکتب کلاسیک: از قرن 18 با تحولات صنعتی در انگلستان و با انتشار کتاب پژوهشی دربارۀ ماهیت و علل ثروت ملل اثر متفکر بزرگ علم اقتصاد ـ آدام اسمیت ـ شکل گرفت. اصول نظام اقتصاد سرمایه داری عبارتند از: لیبرالیسم اقتصادی، رقابت کامل و تعادل اقتصادی توام با اشتغال کامل. لیبرالیسم اقتصادی مهمترین اصل فکر ی و فلسفی نظام اقتصاد سرمایه داری است و از دو اصل اصالت فرد و آزادی فردی تشکیل می شود. از جمله اقتصاد دانان کلاسیک «آدام اسمیت» و«جان استوارت میل» ، می باشند.
از دیدگاه اقتصاددانان کلاسیک، عملکرد بخش عمومی بر پایۀ تبعیت از یک نظم طبیعی است و آن عدم دخالت در بازار است. به اعتقاد آنان در شرایط استثنایی که دخالت دولت مورد تقاضا می باشد،مالیات و فعالیت بخش دولت مطرح خواهد بود ( پژویان ، 12:1389).
الف) آدام اسمیت