نظام آموزش عالی و شبکههای اجتماعی

از نظر آنها آنچه که در مورد افراد صدق میکند، در مورد گروهها هم صادق است. اجتماعاتی که متشکل از انواع و اقسام شبکههای اجتماعی و انجمنهای مدنی هستند در رویارویی با فقر و ضعف اجتماعی در موقعیت بهتری قرار دارند، دعواهها را حل میکنند و از فرصتهای تازه بهره میگیرند. برعکس، تاًثیر فقدان پیوندهای اجتماعی به اندازه حضور آنها مهم است (ولکاک و نارایان، 1384). بعنوان نتیجهگیری میتوان بیان نمود که سرمایه اجتماعی یکی از انواع سرمایههاست که در غیاب آن، دیگر سرمایهها اثربخشی خود را از دست میدهند لذا سرمایه اجتماعی میتواند کلید و حلال بسیاری از مسائل اجتماعی، اقتصادی و شهری همچون حاشیهنشینی باشد.
2-7.اجزاء سرمایه اجتماعی
بر اساس مطالعات و بررسیها، سرمایه اجتماعی به عنوان یک مفهوم انتزاعی از ابعاد و شاخصهای مختلفی تشکیل گردیده است. برخی معتقدند که برای سرمایه اجتماعی میتوان سه بُعد ساختاری، شناختی و بعد ارتباطی در نظر گرفت:
1-بُعد ساختاری
شامل پیوندهای موجود در شبکه (وسعت و شدت ارتباطات موجود در شبکه)، شکل و ترکیب شبکه (سلسلهمراتب شبکه، میزان ارتباطپذیری و تراکم شبکه)، تناسب سازمانی (تا چه اندازه شبکه ایجاد شده برای یک هدف خاص ممکن است برای اهداف دیگر استفاده شود).
2-بُعد شناختی
شامل زبان و علائم مشترک، روایتهای مشترک.
3) بُعد ارتباطی
شامل اعتماد، هنجارها، تعهدات و روابط متقابل و تعیین هویت مشترک (مردانپور، 1388). دیوید هالپرن (2005) نیز سرمایه اجتماعی را ترکیبیافته از سه جزء میداند:
الف) شبکهها ب) هنجارها، ارزشها و انتظارات ج) ضمانتهای اجرائی (قاسمی و همکاران، 1385). همچنین این مفهوم از نظر کلمن شامل اجزاء زیر میباشد:
1) تعهدات و انتظارات
اگر فرد (الف) کاری برای فرد (ب) انجام دهد با اعتماد به اینکه فرد (ب) در آینده آن را جبران میکند، این امر انتظاری را در فرد (الف) و تعهدی را از جانب (ب) برای حفظ اعتماد ایجاد میکند.
2) ظرفیت بالقوه اطلاعات
اطلاعات در فراهم آوردن شالودهای برای کنش مهم است. یکی از وسایلی که از طریق آن، اطلاعات ممکن است کسب شود استفاده از روابط اجتماعی است که برای مقاصد دیگر حفظ میشود.
3) هنجارها و ضمانتهای اجرایی
هنجارهای مؤثر شکل نیرومند، اما گاه شکننده ،سرمایه اجتماعی را تشکیل میدهد.
4) روابط اقتدار
اگر کنشگر (الف) حقوق کنترل کنشهای معینی را به کنشگر (ب) انتقال داده باشد، در آن صورت کنشگر (ب) سرمایه اجتماعی به صورت آن حقوق کنترل در اختیار خواهد داشت. اگر عدهای کنشگر حقوق کنترل مشابهی را به (ب) انتقال داده باشند، آنگاه (ب) مقدار زیادی سرمایه اجتماعی در اختیار دارد، که میتواند بر فعالیتهای معینی متمرکز کند. این امر قدرت زیادی به (ب) میدهد.
5) سازمان اجتماعی انطباقپذیر
سازمانی که برای هدفی بنا نهاده شده، قابل انطباق برای مقاصد دیگر است و سرمایه اجتماعی مهمی را برای افرادی که منابع سازمانی را در دسترس دارند تشکیل میدهند.
6) سازمان تعمدی
شکلهایی از سرمایه اجتماعی که نتیجه مستقیم سرمایهگذاری توسط کنشگرانی است که هدفشان دریافت سود از سرمایه گذاریشان است. مانند سازمان سوداگری (کلمن، 1377). با توجه به آنچه در مورد اجزای سرمایه اجتماعی گفته شد میتوان به طور خلاصه بیان نمود که «اعتماد»، «مشارکت»، «شبکههای اجتماعی» سه جزء اصلی و مهم سرمایه اجتماعی را تشکیل می دهند.
2-8.دیدگاه های نظری داخلی سرمایه اجتماعی
ورمرزیار(1387) به بررسی وضعیت سرمایه اجتماعی خانواده در بین دانشآموزان سال سوم شهر سنندج پرداخته است. در این مطالعه از رهیافت نظری کلمن استفاده شده است و از روش پیمایش برای جمعآوری دادهها استفاده شده است. یافتههای تجربی تحقیق نشان میدهد که میزان میانگین سرمایه اجتماعی خانواده دانشآموزان در سطح متوسطی بوده و رابطه معنیداری بین پایگاه اقتصادی-اجتماعی دانشآموزان و سرمایه اجتماعی خانواده آنها مشاهده نگردیده است. این نتیجه مؤید دیدگاه نظری کلمن است که پایگاه اقتصادی-اجتماعی نمیتواند عامل تعیین کنندهای در کیفیت روابط و شبکههای درون خانواده، به عنوان یکی از شاخصهای اصلی سرمایه اجتماعی باشد(ورمزیار، 1387).
قنادان و اندیشمند (1388) در مطالعهای به بررسی نقش دانشگاه در ایجاد سرمایه اجتماعی به منظور ارائه الگوی پیشنهادی برای ارتقای نظام آموزش عالی کشور پرداختهاند. مطالعه مذکور با روش توصیفی پیمایشی و از طریق نمونهگیری تصادفی طبقهای انجام شده است. تجزیه و تحلیل دادهها در دو سطح توصیفی و استنباطی (تحلیل عاملی و ضریب همبستگی) صورت گرفته است. پس از انجام تحلیل عاملی، 7 مؤلفه اصلی و 54 زیر مؤلفه شناسایی شده و با هویت سازمانی، توانمندسازی، همکاری و نفع عمومی، تسهیم دانش و خلق سرمایه فکری، اعتماد و همبستگی مدیریت مشارکتی و آگاهی نامگذاری شده است. نتایج نشان داده که مؤلفه اصلی اعتماد و همبستگی از بالاترین میانگین و مؤلفه مدیریت مشارکتی از کمترین میزان میانگین برخوردار است. بیشترین سرمایه اجتماعی مربوط به استادان و کمترین میزان سرمایه اجتماعی مربوط به مربیان بوده است. شهرستان زرند و کرمان به ترتیب بالاترین و پایینترین میزان سرمایه اجتماعی را داشتهاند (قنادان، 1388).