دانلود پایان نامه

ب) بزه دیده جرم تهدید
1) شخص حقیقی
در شمول جرم تهدید نسبت به شخص حقیقی هیچ تردیدی وجود ندارد. در واقع طرف تهدید علل القاعده شخص حقیقی است، مضافاً اینکه نه تنها خود شخص حقیقی مورد توجه قانونگذار قرار گرفته بلکه دامنه شمول آن را به خویشاوندان دور و دوستانی که وضعیت آنان چندان برای مرتکب اهمیت ندارد تسری است. در جرم تهدید مشخص بودن طرف شرط است لذا تهدید به قتل شخص یا اشخاص ناشناس و یا عده ای که امکان انجام آن عملاً میسر نباشد را نمی توان در شمول جرم تهدید
قرار داد.
2- شخص حقوقی
آن چه در این خصوص حائز اهمیت است پاسخ به این پرسش است که آیا ارتکاب جرم تهدید علیه شخص حقوقی قابل تصور است، یعنی این که آیا شخص حقوقی می تواند مورد تهدید قرار گیرد؟ به نظر می رسد هرچند بیان الفاظی مانند (دیگری9 و (شرفی و نفسی) و (خود یا بستگان) در متن ماده 669 ق.م.ا. ظهور بر شخص حقیقی دارد اما با توجه به ماده 558 قانون تجارت که مقرر می دارد: اشخاص حقوقی دارای کلیه حقوق و تکالیفی می شوند که قانون برای افراد قائل است مگر حقوق و وظایفی که بالطبیعه فقط انسان ممکن است دارای آن شود مانند حقوق و تکالیف و وظایف ابوت و نبوت و امثال ذلک. دامنه شمول تهدید نسبت به شخص حقوقی در خصوص مواردی که با مفاد این ماده مطابقت داشته و جزء حقوق فطری و مختص شخص حقیقی نباشد فاقد هرگونه اشکالی است. برای نمونه می توان به موردی اشاره کرد که فردی یک شرکتی دارویی را که تولیدکننده انحصاری داروی خاصی است بدین نحو تهدید نموده که اگر فلان مبلغ را به او نپردازند دستورالعمل و فرمول آن دارو را افشا خواهد کرد. بنابراین باید با توجه به شرایط و احکام خاص در هر مورد بررسی شود که آیا می توان تهدید علیه اشخاص حقوقی را نسبت به آن مورد خاص پذیرفت و آیا مواد ناظر به جرم تهدید با این مورد خاص مطابقت دارد یا خیر؟
3- نقش وسیله در جرم تهدید
اصولاً وسیله تأثیری در تحقق جرم ندارد و در فرایند جرم انگاری جرایم به ندرت از ارکان و اجزای جرم تلقی می گردد. در ماده 669 ق.م.ا. تهدید به قتل، ضررهای نفسی و یا شرفی و مالی و غیره مقید به هیچ وسیله ای نیست و وسیله ای در آن تصریح نشده است به عبارت دیگر قانونگذار با تصریح عبارت (به هر نحو) صرف تهدید و صرف نظر از هرگونه وسیله ای را مدنظر قرار داده است. اما نوع خاصی از جرم تهدید که قانونگذار در آن به نقش وسیله ارتکابی در تحقق جرم اشاره داشته است تهدید به وسیله چاقو یا هرنوع اسلحه ی دیگر موضوع ماده 617 ق.م.ا. می باشد. در این ماده قانونگذار با توجه به نوع ماهیت وسایل اترکابی که معمولاً ارعاب و ترس و تأثیرپذیری بیشتری نسبت به سایر موضوعات تهدید بر تهدیدکننده عمیق می سازد و مجازات را تشدید نموده و به مقابله با این نوع خاص از جرم تهدید برخواسته است.
ماده 617 ق.م.ا. در این خصوص مقرر می دارد: «هر کس به وسیله ی چاقو یا هر نوع اسلحه دیگر تظاهر یا قدرت نمایی نماید یا آن را وسیله مزاحمت اشخاص یا اخاذی یا تهدید قرار دهد یا با کسی گلاویز شود در صورتی که از مصادیق محارب نباشد به حبس از 6 ماه تا 2 سال و تا 74 ضربه شلاق محکوم می شود».
قبل از انقلاب در لایحه ی قانونی راجع به مجازات حمل چاقو و هر نوع اسلحه دیگر در ماده یک تهدید به وسیله چاقو یا هر نوع اسلحه را جرم شناخته و برای آن مجازات درنظر گرفته است که در حال حاضر با توجه به وضع ماده 617 ق.م.ا. ماده یک این قانون نسخضمنی شده است.
اولین نکته ای که باید بدان توجه داشت این است که سلاح در جرم ارتکابی ممنوعیت داشته پس صرف حمل اسلحه در حالت مخفی و بدون اینکه مرتکب بدان توسل کند و فرد را مورد تهدید قرار دهد نمی تواند موضوع ماده 617 ق.م.ا. قرار گیرد. منظور از اسلحه، اسلحه واقعی است نه اسلحه قلابی، زیرا اساساً چنین وسایلی عنوان اسلحه اطلاق نمی گردد.
عبارت هر نوع اسلحه دیگر بیان گر این نکته است که مقنن چاقو را نیز اسلحه تلقی نموده است و با درنظر گرفتن قید هر نوع مطلق اسلحه اعم از سرد و گرم مشمول این ماده قرار می گیرد.
جرم تهدید اگر با استفاده از سلاح صورت گیرد این مورد را باید از شمول ماده 669 ق.م.ا. خارج و مرتکب را طبق ماده 617 ق.م.ا. تحت تعقیب قرار داده و مجازات نمود.
بنابراین قانونگذار بین تهدید ارتکابی به وسیله چاقو یا هر نوع اسلحه دیگر با تهدیدی که بدون استفاده از سلاح صورت گیرد تفکیک قائل شده است و باری تهدید ارتکابی به وسیله چاقو یا هر نوع اسلحه با توجه به نوع وسایل ارتکابی ضمانت اجرای شدیدتری نسبت به موردی که تهدید با این وسایل صورت نمی گیرد پیش بینی نموده است.
4- نتیجه مجرمانه
نتیجه جرم تهدید به وجود آمدن رعب و هراس در مجنی علیه است، بنابراین اگر تهدیدکننده، قدرت بر اجرای تهدید خود را نداشته باشد یا موضوع تهدید، ناچیز باشد به گونه ای که مخاطب تهدید دچار ترس و واهمه نشود، جرم تهدید رخ نمی دهد. اجرای موضوع تهدید شرط تحقق آن نیست اما حالت ترس و واهمه زمانی به مجنی علیه دست می دهد که احتمال انجام موضوع تهدید از سوی تهدیدکننده را بدهد. اگر تهدیدکننده آنچه را که تهدید می کند، انجام دهد و آن عمل وصف مجرمانه داشته باشد، به همین عنوان تعقیب می شود و از عنوان تهدید، خارج می شود.
ترس حالت شخصی است که تحقق آن در افراد، وابسته به شخصیت و شرایط آن هاست. بنابراین ملاک ترس در افراد، ملاک نوعی نیست بلکه ملاک شخصی می باشد که احراز آن در افراد مختلف، برعهده دادگاه است.
گفتار سوم: رکن روانی
عنصر معنوی جرم تهدید
جرم تهدید یک جرم عمدی است و عنصر معنوی این جرم همچون سایر جرایم عمدی، آگاهی و اراده است. بنابراین مرتکب باید بداند که عمل وی جرم است و عملی که انجام می دهد قابلیت ترساندن مخاطب را دارد، همچنین باید اعمال تهدیدآمیز را با اراده انجام دهد و قصد ترساندن مخاطب را داشته باشد. اجرای موضوع تهدید، شرط محقق آن نیست، بنابراین ضرورتی ندارد که مرتکب قصد انجام موضوع تهدید را نیز داشته باشد. قصد ترساندن مخاطب، سوء نیست خاص این جرم نیست بلکه سوء نیت عام (آگاهی و اراده) کفایت می کند و حتی اگر مرتکب قصد گرفتن وجه یه مال یا انجام کاری را نیز داشته باشد نباید چنین قصدی را سوء نیت خاص به حساب آورد ممکن است مرتکب انگیزه های مختلفی برای تهدید داشته باشد مانند انتقام جویی، تحصیل منفعت نامشروع، امتحان شجاعت مخاطب، شوخی و… . این انگیزه ها تأثیری در تحقق جرم ندارد بلکه مهم آن است که مرتکب قصد ترساندن مجنی علیه را داشته باشد، اما از آنجا که قصد ترساندن یک امر درونی است برای اثبات آن باید به قرینه های خارجی توجه کرد و همین که رفتارهای مرتکب، قابلیت ترساندن را داشته باشد اماره بر قصد مرتکب می باشد.
قصد ترساندن باید مقارن با رفتاری تهدیدآمیز از سوی مرتکب باشد. بنابراین اگر شخصی که قصد ترساندن دیگری را دارد رفتاری از خود بروز ندهد یا اگر رفتاری هم مرتکب می شود، همو با قصد او نباشد، مسئولیتی ندارد مانند این که طلبکاری که قصد تهدید بدهکار خود را دارد و بدهکار نیز این مطلب را می داند، برای وصول طلب خود (نه به قصد ترساندن) اقامه ی دعوا می کند.
علاوه بر عنصر قانونی مبتنی بر پیش بینی رفتار مجرمانه در قانون جزا و عنصر مادی جرم مبنی بر وقوع عمل در عالم خارج باید عمل مزبور از اراده مرتکب ناشی شده باشد. به عبارت دیگر باید میان فعل مادی و حالات روانی فاعل نسبتی موجود باشد تا بتوان مرتکب را مقصر شناخت و آن ارتکاب جرم یا تظاهر نیت سوء و یا خطای مجرم می باشد و مشروط به اینکه فاعل با خواست و اراده، مرتکب چنین اعمالی گردد.
الف) اجزای رکن روانی تهدید
1- سوء نیت عام
در حقوق ایران تهدید از جمله جرایم عمدی است که برای تحقق عنصر معنوی آن اقدام آگاهانه مرتکب و قصد ارتکاب نفس تهدید کفایت می کند. به عبارت دیگر عنصر معنوی این جرم سوء نیست تمام می باشد، یعنی مرتکب باید بداند و آگاه باشد که تهدید وی موجب لطمه و آسیب به اراده تهدید شونده می گردد و بنابراین تهدید غیرعمدی مصداق ندارد زیرا جرم تهدید بدون قصد ارتکاب و علم و عمد قابل تصور نمی باشد. از طرفی قصد انجام دادن و عملی کردن موضوع تهدید در مرتکب شرط نیست، زیرا قصد نتیجه یا سوء نیت خاص برای تحقق این جرم ضروری نیست و جرمی مطلق می باشد. سوء نیت عام در جرم تهدید بدین نحو تجلی پیدا می کند که فردی عالماً و عامداً فرد دیگری را تهدید کند، پس اگر کسی در حال مستی یا هیپنوتیزم کسی را مورد تهدید قرار دهد جرم تهدید مصداق پیدا نمی کند زیرا تهدید جرمی عمدی است و برای انیکه عمل مرتکب جرم و قابل مجازات باشد باید آگاهانه و با عمد صورت گیرد و در غیر این صورت جرم محقق نمی شود. در هر حال تهدید باید ظاهر شود بنابراین اگر شخصی تصمیم بگیرد که فردی را مورد تهدید قرار دهد و آن را ابراز نکند عملش جرم نیست زیرا مجرد قصد ارتکاب جرم، جرم محسوب نمی شود.