دانلود پایان نامه

به طور کلی، عوامل اصلی مؤثر بر تصادفات را میتوان به چهار گروه شامل جاده (ویژگی هندسی راه، خصوصیات جریان ترافیک)، خودرو (توانایی وسیله نقلیه و نقص فنی قطعات)، عوامل انسانی (خصوصیات راننده، رفتارراننده و توانایی فیزیولوژیکی و روحی راننده) و محیط (شرایط جوی، شرایط محیطی و عوامل اقلیمی) تقسیم بندی کرد که این عوامل به صورت زنجیره وار به یکدیگر متصل میباشند. در شکل زیر یک زنجیره ای از عوامل که در وقوع تصادفات مؤثر میباشند آورده شده است. همانطور که در نشان داده شده این عوامل با تأثیرات متقابل بر یکدیگر در وقوع تصادفات مؤثر میباشند و اگر یکی از این عوامل دچار ناپایداری شود، این چرخه دچار تزلزل شده و تشدید این ناپایداری باعث وقوع تصادف میشود.
شکل2-2- زنجیرهای از عوامل مؤثر بر تصادفات (چانگ و همکاران، 2001)
با توجه به گستردگی، فراگیری و اهمیت، فعالیت حمل و نقل از چهار عامل اصلی، انسان، خودرو، راه و عوامل محیطی تشکیل میشود. بنابراین با وجود این عوامل چهارگانه، مسالهای به نام تصادفات جادهای وجود خواهد داشت. بنابراین رویکرد ایمنی صرفا بر پایه سهم عوامل موثر در تصادفات با مشکلات و محدودیتهای نظری و کاربردی متعددی مواجه بوده و نمیتواند به عنوان مبنای یک حرکت هماهنگ و یکپارچه در کاهش چشمگیر تلفات جادهای ملاک عمل قرار گیرد. به طور کلی، عوامل اصلی موثر بر تصادفات جادهای در چهار گروه عوامل انسانی، خودرو، جاده و شرایط محیطی و عوامل اقلیمی قابل بررسی است.
2-1-4- 1- نقش عامل انسانی در تصادفات جادهای
رفتار، مفهومی است که به طریقی با انتظارات مشترک اعضای یک جامعه سازگاری دارد و بیشتر افراد آن را پسندیده و درست میدانند. به همین دلیل رفتار رانندگان در جامعه بسیار مهم و تاثیر گذار خواهد بود. رفتار رانندگی به رفتاری گفته میشود که راننده به صورت الگویی برای رانندگی خود انتخاب میکند. رفتار رانندگان را می توان به رفتار اجتماعی و رفتار غیر اجتماعی تقسیم بندی کرد. تعیین رفتار مناسب رانندگان بر حسب شرایط مختلفی صورت می گیرد. یکی قوانین و مقررات موجود و رسمی در جامعه و دیگر هنجارهای بومی و عرفی آن جامعه است. بر اساس رفتار رانندگان هر کدام از این شرایط می توانند تعیین کننده برای رفتار مناسب رانندگان باشند. رفتار رانندگی آن دسته از رفتارهایی را شامل می شود که مورد قبول جامعه بوده و با قوانین و هنجارهای جامعه مطابقت داشته باشد. این نوع از رفتارها سازنده و در جهت پیشبرد اهداف رفتار رانندگان است.
در فرهنگ ترافیک عامل انسان، راننده خودرو و عابران پیاده را شامل میشود. و همواره این عامل بیشترین نقش را در حوادث به خود اختصاص داده است. از عوامل اصلی بروز تصادفات با علت انسان میتوان به خصوصیات فردی راننده، تخلفات رانندگی، اختلالات روحی و روانی، خستگی و خواب آلودگی، معلولیت، کمبود آموزشهای لازم برای رعایت مسایل ایمنی، کمبود عوامل نظارت بر نیروی انسانی اشاره کرد.
سهم افراد و نقش عامل انسانی تاثیر گذار در ایمنی راه و وقوع تصادفات نزدیک به 90 درصد است(37) در حالی که برخی مطالعات گذشته سهم عامل انسانی خبر از عددی حداقل برابر با 70 درصد می دهد(38). با توجه به اینکه علت اصلی 70 درصد از حوادث رانندگی از خطای عامل انسانی نشأت می گیرد(39) آمارهای جدید نشان می دهد 75 درصد حوادث جادهها مربوط به شخصیت انسان است(40).
واکاوی تصادفهای ایران نشان میدهد که مهمترین عامل بروز تصادف های ایران عامل انسانی است و در 90 تا 95درصد از تصادفات، عملکرد انسان ها یک عامل اصلی یا یک عامل کمک کننده است. همچنین بسیاری از تصادفات وسایل نقلیه، نتیجه بد عمل کردن یا رفتار نادرست رانندگی دانسته شده است (41). از میان اعمال ناایمن رانندگان از نظر فراوانی صحبت کردن راننده و یا با راننده در هنگام رانندگی (%7/22) سرعت بیش از حد (%5/9) و عدم رعایت فاصله کافی با اتومبیل جلویی (%1/9) در ردههای اول تا سوم قرار گرفتند. همچنین نسبت اعمال نا ایمن در روز و شب به ترتیب 44 درصد و 8/21 درصد می باشد. (42).
از سوی دیگر رفتار نامناسب رانندگان، رفتارهای نا امن و ناهنجار هستند که با قوانین و معیارهای وضع شده برای رانندگی مطابقت نداشته و مورد قبول جامعه نیستند. اغلب پیامدهای منفی که مهمترین آن آثار حاصل از سوانح رانندگی و تصادفات میباشد را برای عامل انسانی که مرتکب این رفتارها میشوند به همراه دارند. در واقع عامل انسانی، راننده وسیله نقلیه و عابر پیاده را شامل میشود و همواره این عامل بیشترین نقش را در تصادفات به خود اختصاص داده است. اما بررسی نشان میدهد نقش رانندگان و رفتار آنها بسیار پر رنگتر است.
نحوه رانندگی نمونهای بارز از رفتار رانندگان است، چراکه رعایت قانون و مقررات، احترام به حقوق دیگران، افزایش آستانه تحمل و میزان سلامت خودرو و ایجاد فضای آرام برای سرنشینان و رانندگان دیگر، همگی نمونه هایی از رفتار رانندگان است که هنگام رانندگی ناخودآگاه از شخصیت واقعی او منعکس میشود. بنابراین برای اصلاح رفتارهای رانندگی، بدون آگاهی از وضعیت نگرش، رفتارها و نحوه رانندگی امکان پذیر نیست.
نحوه رانندگی با خودرو، نشان دهنده وجوه مختلف شخصیتی، رفتاری و درک اجتماعی یک انسان میباشد. در واقع نحوه رانندگی نمونهای بارز از اخلاق اجتماعی اشخاص است. رفتار رانندگان به عنوان یکی از اصول اصلی سلامتی و ایمنی همگانی مطرح است. رانندگی، یعنی رعایت روابط اجتماعی، قوانین، مقررات و رعایت حقوق و حریم دیگران است. در نتیجه بایستی رفتار مناسب رانندگی را در میان تمامی اقشار جامعه توسعه داد.
2-1-4-2- نقش خودرو درتصادفات جادهای
امروزه برنامه هایی برای واپایش و کاهش آسیبهای حمل و نقل، از مهمترین راهکارها محسوب میشوند. با گسترش شهرگرایی و شهرنشینی و رشد سریع جمعیت، به همراه تولید انبوه خودرو، ساختار راهها و جادهها دستخوش تغییرات اساسی گردید و تراکم و اندازه برخی از آنها به چند برابر افزایش یافت. اکنون بروز بحران های مختلف در حمل و نقل، از جمله بحران در دسترسیها و ترافیک، باعث شده که افزایش مشکلات حمل و نقل از جمله تصادفات جادهای، به عنوان یکی از اصلی ترین دغدغه های جوامع امروزی مطرح باشد.
خودرو به عنوان پایه ایجاد حرکت در شبکه حمل و نقل، نقش انکار ناپذیری در شکلگیری و نیز کیفیت بهره برداری از سامانه حمل و نقل جادهای دارد. به همین ترتیب، خودرو در شکلگیری تصادفات جادهای نیز بسیار موثر است. نقص فنی خودرو و استفاده نادرست از آن می تواند در ایجاد حوادث یا تشدید حادثه ایجاد شده توسط عوامل دیگر تاثیر گذار باشد.
پیش بینی می شود تا ده سال آینده که تعداد خودرو به 20 میلیون بالغ می گردد کشور با مشکل جدی روبرو خواهد شد. در حال حاضر حداقل خسارات ناشی از حوادث جاده ای در ایران 7 هزار میلیارد تومان در سال است(43). تصادفات جادهای به دلیل خصوصیات ویژه خود از جمله فراوانی بالا، شدت زیاد و بخت درگیر شدن مستقیم تمامی افراد جامعه در آن، از اهمیت ویژهای برخوردارند. در صد بالایی از مرگ و میرهای ناخواسته را حوادث ناشی از تصادفات جادهای شامل و سبب به وجود آمدن خسارت مالی زیاد و قابل توجهی میشود. به طوریکه تصادفات جادهای دومین علت مرگ و میر(بعد از بیماریهای قلب و عروق)را به خود اختصاص میدهد.
خودرو به دلیل خصوصیات ویژهای که دارد به عنوان متداولترین، رایجترین و آسانترین روش و شیوه برای جابجایی کالا و مسافر است. این میزان حمل و نقل جادهای، سوانح و حوادثی را نیز در پی داشته است که بسیاری از این حوادث با تلفات شدید انسانی همراه بوده و باعث هدر روی منابع و سرمایه ها شده است. واپایش و کاهش حوادث ناشی از تصادفات جادهای امری مهم و ضروری است. این امر مستلزم شناسایی عوامل ایجاد کننده تصادفات جاده ای به ویژه خودرو است.
هیچ حادثه و سانحهای به خودی خود اتفاق نمیافتد. بلکه علل یا عواملی در ایجاد آن دخالت دارند. سوانح و حوادث جادهای به عنوان وقایعی قابل پیش بینی و پیگیری، یکی از مهمترین چالشهای حمل و نقل محسوب می شوند. مسایل و مشکلات سوانح و حوادث جادهای در گذشته در الویتهای اصلی قرار نگرفته و اهمیت کمتری به آن داده شده است. تصادفات جادهای ایجاد شده در جوامع، تهدیدی جدی برای محیط و سلامت انسان به شمار میرود. با از میان برداشتن یا اصلاح این عوامل، احتمال حوادث را از بین خواهد رفت. هرچه این عوامل بهتر شناخته شوند در اعمال روش جلوگیری از تصادفات جادهای موفقیت بیشتری حاصل خواهد شد.
تصادفات جادهای همواره یکی از علل بروز مشکلات، حوادث ترافیکی در جوامع امروزی می باشد در بروز تصادفات جادهای، عوامل محیطی کنترلی و عدم تناسب جاده ها با شمار خودروها نیز دخیل می باشند. بنابراین نیاز به تغییر در شیوه زندگی به سمت آگاهی و جلوگیری تصادفات جادهای برای همه مردم تغییر عمده و مطلوبی است. در نهایت آنکه میتوان با شناخت عوامل بروز تصادفات جادهای در هر مرحله از فرآیند، نسبت به کاهش آن اقدام کرد. با این کار ضمن کاهش تصادفات جادهای از به خطر افتادن سلامت انسانی جلوگیری نموده و علاوه بر بهینه نمودن امکانات موجود در جهت حفظ سلامت جامعه گام مهم و اساسی برداشت.
2-1-4- 3- نقش جاده در تصادفات جادهای
جادهها بر جوامع انسانی در زمینه های زیادی تاثیرگذار است. جادهها به عنوان زیرساخت های جوامع به طور وسیعی در همه مناطق زمین گسترده شده اند. وظیفه اولیه جادهها، آسان سازی حمل و نقل در مناطق مختلف است. اما همین ابزار ایجاد ارتباط، هم اکنون با گسترش حمل و نقل به چهره ای مخرب تبدیل شده است. مجموع مساحتی که راه ها و جادهها در روی زمین می پوشانند بطور کلی زیاد نیست، اما اثرات آن بسیار فراوان بوده و در مکان هایی که احاطه می کنند همچنان بیشتر می شود؛ که مهمترین آن تصادفات جادهای است.
تصادفات جاده‏ای یکی از شایع ترین سوانح و حوادث است که ضمن آسیبهای مختلف، سالانه جان بسیاری از مردم را در به خطر می‏اندازد. کشور ما نیز، از این نظر یکی از کشورهای دارای بیشترین موارد تصادف و مرگ و میر و ناشی از سوانح و حوادث جادهای است. با توجه به اینکه عامل جاده در کنار دو عامل انسان و خودرو در وقوع تصادفات جاده ای نقش موثری دارد، بنابراین ایمن سازی مطلوب و مناسب جادهها از طریق اصلاح طرح هندسی راه، ساماندهی بافت سطح جاده، نصب علایم و تجهیزات ایمنی در کاهش تصادفات حایز اهمیت است.
با وجود اینکه ایران کمتر از یک صدم جمعیت جهان را به خود اختصاص داده بیش از یک چهلم از حوادث ترافیکی را به خود اختصاص داده است. در حالی که میزان بروز مرگ ناشی از حوادث مربوط به حمل و نقل در جهان 8.20 درصد از کل مرگ و میرها را به خود اختصاص می دهد(44).
حوادث و سوانح اگرچه در رتبه دوم علل مرگ و میر قرار دارند اما با توجه به اینکه میانگین سنی افراد فوت شده 35 سال است، بیش از نیمی از سالهای از دست رفته عمر در سال تنها ناشی از این دلیل است (45). بر پایه تحقیقات انجام شده وزارت بهداشت؛ مرکز آمار ایران و برخی از محققین دانشگاههای علوم پزشکی انجام گرفته است. در تمامی تحقیقات 27 سال گذشته سوانح در رتبه دوم علت مرگ و میر قرار داشته است(46). بر به علاوه تحقیقات دیگری نیز در همین زمینه توسط وزارت بهداشت، در ایران در گروههای سنی یک ماه تا 50 سال مهمترین علت مرگ، حوادث غیر عمدی است و در راس همه حوادث، سوانح ترافیکی قرار دارد(47).