دانلود پایان نامه

قوام به منظور جلب نظر احزاب سیاسی بخصوص حزب توده، طی اعلامیه ای بعضی از مقررات حکومت نظامی را لغو و آزادی اجتماعات و احزاب و روزنامه ها را اعلام کرد. و تعدادی از فرماندهان ارتش ،مانند سرلشگر حسن ارفع رئیس ستاد، سرتیپ اعتماد مقدم فرماندار نظامی تهران و سرتیپ خسروپناه رئیس ژاندارمری را برکنار کرد. بدیهی ست که ترتیب کابینه ی قوام و اینگونه اقدامات نمیتوانست مورد پسند شاه باشد. در واقع شاه از نخست وزیری قوام راضی نبود و ماجرای 21 آذر 1321 کدورت عمیقی بین آن دو بوجود آورده بود.
قوام نخست وزیری خود را با چهار امتیاز عمده آغاز کرد.اول، مجلس پیش از انتخاب او به نخست وزیری ،قانونی را تصویب کرده بود،که انتخابات آینده تا خروج نیروهای خارجی برگزار نشود. بنابراین شاه بدون ایجاد جنجال حقوقی و قانونی نمی توانست وی را برکنار سازد. دوم ، ،شوروی ها به او کاملا اعتماد داشتند و تایید کردند که جز او با شخص دیگری درباره ی خروج نیروهای شوروی از خاک ایران گفتگو نخواهند کرد. جالب اینکه وی مورد پشتیبانی وزارت خارجه امریکا نیز بود. و مقامات امریکایی او را کارامدترین سیاستمدار ایرانی که می تواند با شوروی ها کنار بیایدقلمداد می کردند.سوم، او از پشتیبانی هواداران اشرافی خود و حزب توده و همچنین حکومت های خودمختار تبریز و مهاباد برخوردار بود..
شروع این دوران را تا چیزی پس از آن می توان دوران خوش بینی برای شوروی ها، فرقه ء دموکرات آذربایجان، و گروه های چپ مجلس دانست که این خوشبینی دیری نپایید و دولت قوام توانست به حل بحران های پیش آمده بپردازد.
5-1-2 سیاست قوام السلطنه با شوروی
قوام السلطنه برای حل بحران های پیش آمده ی ایران اولویت بندی کرده بود او می دانست که دموکرات ها تا وقتی که از پشتیبانی و حمایت شوروی برخوردار باشند سرسختانه بر مواضع خود پافشاری می کنند . بنابراین قوام با جلب حمایت همسایه ی شمالی کوشش خود را برای رفع شورش متجاسران آذربایجان ووتفاهم با شوروی مصروف داشت. دولت های انگلیس و امریکا و شوروی که همواره ایران را در اشغال نظامی داشتند، پس از شکست از آلمان و هم پیمانانش، و سرانجام تسلیم شدن در برابر ژاپن مطابق توافق نامه ای که در شهریور 1320 به کوشش محمدعلی فروغی امضا کرده بودند ،ملزم بودند نیرو های خود را پس از پایان جنگ (یعنی حداکثر تا سیزدهم اسفند 1324 برابر دوم مارس 1326)از ایران فرا خوانند. اماشوروی از یک سو به قصد بهره برداری از فرقه ی دموکرات آذربایجان و کوبیدن میخ کمونیسم در ایران و از سوی دیگر به قصد بهره برداری اقتصادی از منابع نفتی شمال ایران، از بیرون بردن نیروهای خود پرهیز می کرد.
پس از رد پیشنهاد سه جانبه ی (شوروی، انگلیس ، امریکا )به منظور بررسی و نظارت بر اوضاع ایران از طرف دولت ایران، حکیمی نخست وزیر وقت به تاریخ 29 دی ماه شکایت خود را به شورای امنیت مطرح کرد و قوام السلطنه در حالی که شکایت مزبوررا در شورای امنیت مسکوت گذارد به نماینده ی ایران دستور داد تا موافقت رئیس هیئت نمایندگان شوروی را به منظور افتتاح باب مذاکره ی مستقیم بین ایران و روسیه جلب نماید. تقی زاده مسائل دولت ایران مبنی بر شروع مذاکره ی مستقیم بین ایران و شوروی رادر جلسه ی 10 بهمن 1324 شورای امنیت به اطلاع شورا رساند.
شورای امنیت پیشنهاد داد، که اختلاف بین دو دولت ایران و شوروی بر سر مساله ی آذربایجان از راه مذاکرات مستقیم صورت گیرد، ولی دو دولت نامبرده، شورای امنیت را در جریان مذاکرات و تصمیمات متخذه قرار دهند. قوام در آغاز کار ،ضمن صدور اعلامیه مورخ 21 بهمن ماه مبنی بر علاقه ی دولت به حفظ اصول دموکراسی و منشور ملل متحده مقررات حکومت نظامی را در مورد احزاب و اجتماعات از تاریخ 23 بهمن ماه 1324 ملغی ساخت ولی در همین اعلامیه اظهار داشت که مقررات مربوط به مطبوعات تا اطلاع ثانوی همچنان به قوت خود باقی خواهد بود.
قوام السلطنه ، به دنبال تصمیم دولت مبنی بر ایجاد حسن تفاهم در روابط ایران وشوروی، به فرمان شاه در تاریخ 29 بهمن ماه 1324 عازم مسکو شد، و طی ملاقات های مکرر با سران دولت روسیه شوروی و طرح مشکلات موجود در ایران، در مورد مسائلی که منجر به تیرگی روابط دو طرف شده بود، سخن به عمل آورد و موارد زیر را از دولت روسیه درخواست کرد.
:1.تخلیه ی ایران از نیروی نظامی شوروی به موجب پیمان سه جانبه 2.عدم پشتیبانی و حمایت روسیه از متجاسرین آذربایجان.
در روز 25 فوریه برابر 11 اسفند 1324 تصمیم دولت شوروی به قوام ابلاغ گردیدمبنی بر اینکه از روز دوم مارس تخلیه ی قسمتی از نیروی شوروی از نواحی ایران چون،مشهد ،شاهرود وسمنان ،که در آنجا آرامش نسبی برقرار است آغاز می شود اما نیروی شوروی در ر سایر نواحی ایران تا روشن شدن اوضاع باقی خواهد بود .در ضمن برای رفع اختلاف های موجود از دولت ایران مصرأ خواستار شدند تا امتیاز استخراج نفت شمال را به آنها اعطا کند و نیز خودمختاری آذربایجان را به رسمیت بشناسد.
قوام السلطنه با خودمختاری آذربایجان سخت مخالفت ورزید و اعطای نفت شمال را موکول به تصویب مجلس شورای ملی و خروج قوای نظامی آن دولت از ایران کرد.حاصل سفر قوام به مسکو را نمیتوان شکست کامل ماموریت او دانست . ضیافت شامی که استالین در اخرین لحظه ،خارج از برنامه ی رسمی ،برای او و همکارانش در کاخ کرملین ترتیب داده بود نشان از ان داشت که رهبران شوروی هنوز دستیابی به قراردادی مشترک با ایران را ناممکن نمی دیدند. حضور مقامات عالی رتبه ی شوروی چون ویشینسکی ،معاون کمیسار خارجه و دادستان سابق دادگاهای فرمایشی مسکو، شماری از رهبران درجه اول بلشویسم چون زینویف، کامنوف، راداک،و……حاکی از اهمیت به آتیه و سرنوشت مذاکرات با قوام بود.پس قوام السلطنه در تاریخ 19 اسفند 1324 به ایران مراجعت کرد و تعقیب مذاکرات موکول به آمدن سفیر شوروی به ایران گردید.
مخالفت قوام با پیشنهاد مولوتوف ،دولت روسیه را بران داشت ،تا برای قبول تقاضای خود دولت ایران را تحت فشار قرار دهد. .به دنبال چنین سیاستی پس از مراجعت قوام به ایران ،بر عده ی نفرات نظامی خود در ایران افزود و نیز عده ی زیادی از نیرهای نظامی خود را ازطرف قزوین به سمنان و به جانب تهران حرکت دادند و در کرج و گرمسار متوقف ساخت.
قوام السلطنه پس از مراجعت به ایران در تاریخ 24 اسفند 1324 به سفیر ایران «حسین علا»دستور داد تا مجددأ شکایت ایران مبنی بر عدم تخلیه ی کشور از نیروهای نظامی روسیه و مداخله ی مستقیم در امور داخلی ایران ، تسلیم شورای امنیت بنماید.
تهدیدهای دولت جماهیر شوروی دولت امریکارا بر آن دارد تا یادداشت شدیدی به تاریخ اول فروردین ماه 1325 برابر 21 مارس 1946 به دولت شوروی ارسال دارد و درضمن آن به عنوان عضو ملل متحد و امضا کننده ی اعلامیه ی سه جانبه ی تهران ،از آن دولت تقاضا کرد تا ظرف مدت یک هفته پس از ارسال یاداشت مذکور، امر تخلیه ی ایران از ارتش سرخ عملی شود و چنانچه ظرف شش هفته دولت روسیه شوروی کلیه ی ارتش خود را از همه ی نقاط ایران خارج نکند، ارتش امریکا به ایران مراجعت خواهدکرد.
ایدن وزیر امور خارجه سابق انگلستان هم در سخنان خود در مجلس عوام خواستار ایرانی متحد و قوی شد و از سیاست های گذشته ی خود و شوروی در تقسیم ایران به مناطق نفوذی خود انتقاد کرد.کاردار سفارت امریکا در مسکو (جورج کنان )با ارسال یادداشتی اعتراض امیز، خواستار احترام دولت شوروی به حق حاکمیت دولت های دیگر شد.
5-1-2-3 قرارداد قوام –سادچیکف
سال 1325 ش . سال پیروزی بزرگ و درخشان تاریخی ایران یعنی رهایی آذربایجان و شکست قطعی بیگانه پرستان و در عین حال یکی از بحرانی ترین دوران تاریخی ایران است . این سال با موافقتنامه ی قوام –سادچیکف،تخلیه ی ایران از نیروهای نظامی اتحاد شوروی عملی شد. قوام السلطنه از این موفقیت و دوران فترت برای تحکیم حکومت خود استفاده کرد و سیاستمداران مخالف خود مانند سیدضیاءالدین طباطبایی ،جمال امامی و کریم خان رشتی را به نام «حشرات موذی »بازداشت کرد.
احمد قوام که رویه ی خاصی در سیاست داخلی و خارجی دولت پیش گرفته بود از شاه خواست که در غیاب قوه مقننه اورا در اداره ی امور کشور کاملا ازاد گذارد و شاه هم تا حدودی که مصالح کشور ایجاب می نمود به نخست وزیر خود آزادی عمل داد. محمدرضا شاه خود در این باره چنین میگوید: «قوام پس از بازگشت خود اصرار ورزید که باید به او اختیارات کافی داده شود تا تمام تصمیمات را خودش بگیرد .برای کاهش از اصطحکاک و هرج و مرج بیهوده به او آزادی عمل دادم. قوام که در حل و عقد امور داخلی و خارجی کشور خود را آزاد می پنداشت در تاریخ 5 فروردین 1325 (4 اوریل 1946)در تعقیب مذاکراتی که در مسکو با استالین و اولیای دولت اتحاد جماهیر شوروی داشت با سادچیکف سفیر اتحاد جماهیر شوروی وارد گفتگو شد و در تاریخ 15 فروردین 1325 به توافقات ذیل رسید :
1.واحدهای ارتش سرخ از تاریخ 24 مارس 1946 یعنی یکشنبه چهارم فروردین 1325 در ظرف مدت یک ماه و نیم خاک ایران را تخلیه می نمایند.
2.قرارداد ایجادشرکت مختلط ایران و شوروی و شرایط آن از تاریخ 24 مارس تا انقضای هفت ماه برای تصویب به مجلس پانزدهم پیشنهاد خواهد شد.
3.راجع به آذربایجان چون امر داخلی ایران است ترتیب مسالمت آمیزی برای اجرای اصلاحات طبق قوانین موجوده و با روح خیر خواهی نسبت به اهالی آذربایجان بین دولت و اهالی آذربایجان داده خواهد شد.
پس از اعلام موافقتنامه ،نخست وزیر ایران نامه ای به سفیر کشور شوروی به این مضمون نوشت: