منبع پایان نامه ارشد درباره ابراز وجود، پرخاشگری، شب امتحان، اضطراب اجتماعی

میزان این تنش و استرس درونی از حد معینی بگذرد، مانع از هر گونه تلاش میشود. به علاوه، خستگی ذهنی و روانی زیادی را به ما تحمیل میکند و ممکن است به اختلالاتی چون اضطراب و افسردگی منجر شود(اصلی نژاد و همکاران، 1387: 81).

مهارت رفتار جرأتورزانه(قاطعیت)
مهارت قاطعیت یا توانایی«نه» گفتن، یکیاز مهارتهای زندگی است که باعث توانایی بهتر اداره وقت و زمان، افزایش اعتماد به نفس، افزایش توانایی تصمیمگیری و گسترش مهارتهای ارتباطی و پیشگیری از آسیبهای اجتماعی به ویژه اعتیاد میشود(همان منبع).

2-1-2-4- انواع سبک های رفتاری
سه سبک اصلی در برقراری ارتباط وجود دارد. این سه سبک عبارتند از: منفعلانه، پرخاشگرانه و جرأتمندانه(موتابی و عطوفی، 1385: 8).

رفتار منفعلانه، ویژگیها، هدف و علل آن
در این سبک ارتباط، فرد با عذرخواهی افراطی و کوچک انگاری خود تمامی افکار، احساسها و حقوق شخصی خود را به نفع طرف مقابل نادیده میگیرد(همان منبع). اشخاصی که این سبک خاضعانه را دارند اشخاصی مردد، در ظاهر آرام و در واقع بیقرارند که از مسائل فرار میکنند و بدون توجه به احساسات خود با دیگران موافقت میورزند. آنها اهل ابراز عقیده نیستند، خود را دستکم میگیرند، اعتماد به نفس ندارند و برای به دست آوردن دل دیگران، خود را به رنج و زحمت میاندازند. در این سبک هدف فرد آن است که به هر قیمتی که شده دیگران را خشنود سازد و از بروز هر گونه تعارضی جلوگیری کند(فیروز بخت و بیگی، 1384 به نقل از محبی، 1388). دلایل چندی وجود دارد که بروز رفتارهای غیرقاطعانه را در افراد سبب میگردند. بسیاری از مردم قاطعیت را با رفتارهای پرخاشگرانه اشتباه میگیرند که ممکن است به دلیل رفتارهای فرهنگی خاصی باشد. در این حالت فرد رفتارهای قاطعانه خود را مخرب به حساب آورده و سعی در کنترل و عدم ابراز آنها مینماید. در مواردی دیگر افراد، عدم قاطعیت را با رفتارهای مؤدبانه اشتباه کرده و تصور مینمایند در صورتی که قاطعانه برخورد نمایند نوعی گستاخی و رفتاری غیر مؤدبانه محسوب میگردد. بعضی مواقع فرد حقوق شخصی خود را نشناخته و به صورتی غیر قاطع رفتار مینماید. مهمترین علت عدم بروز رفتارهای قاطعانه را نداشتن مهارت کافی جهت ابراز تصمیمگیریها و حل مشکلات میدانند. این ترسها بروز رفتارهای قاطعانه را محدود ساخته و باعث کاهش اعتماد به نفس و قدرت ابتکار فرد میگردد. الگوی رفتاری فوق، باعث عملکرد ناقص حرفهای آنها گردیده و عدم رضایت بیشتری را به دنبال دارد(محبی و همکاران، 1388).

رفتار پرخاشگرانه، ویژگیها، هدف و علل آن
در این سبک، فرد با تهدید کردن، تضییع حق دیگران، و توهین آمیز برخورد کردن، با دیگران ارتباط برقرار میکند و میخواهد از این راه به اهداف خود برسد(موتابی و عطوفی، 1385: 8). ویژگیهای این سبک عبارتند از: صحبت کردن پیش از اتمام یافتن صحبتهای دیگران، بلند بلند و تهاجمی حرف زدن، خیره شدن به طرف مقابل، کنایه زدن، اتهام زدن، سرزنش و تحقیر کردن، ابراز خشن و شدید احساسات و عقاید، بالاتر دانستن خود، رنجاندن دیگران برای جلوگیری از رنجش خود. هدف افراد پرخاشگر بردن بدون رعایت حقوق دیگران است(فیروز بخت و بیگی، 1384 به نقل از محبی، 1388). در مورد علت رفتارهای پرخاشگرانه چنین عنوان شده که الگوی شناختی، عاطفی و رفتاری متعددی منجر به بروز رفتارهای پرخاشگرانه میگردد که از آن جمله احساس تهدید میباشد. علت عمده پرخاشگری احساس آسیبپذیری شدید فرد در مقابله با تهدید و یا حمله دیگران میباشد. یکی دیگر از دلایل عمده رفتارهای پرخاشگرانه، رفتارهای غیرقاطعانه در گذشته بوده است. فردی که بصورت منفعلانه برخورد نموده و به دیگران اجازه میدهد حقوق شخصی او را پایمال و نیازها و خواستههایش را ندیده بگیرند، به مرور در او احساس خشم بیشتری شکل میگیرد که در ارتباط با دیگران خود را نشان میدهد. واکنشهای شدید که در ارتباط با تجربیات عاطفی گذشته میباشد یکی دیگر از دلایل بروز رفتارهای پرخاشگرانه میباشد. فرد نسبت به موقعیتی که در حال حاضر اتفاق افتاده همان واکنش عاطفی را از خود بروز میدهد که در مقابله با رویدادهای مشابه در گذشته با نزدیکان خود ابراز میداشته است و در نهایت رفتارهای پرخاشگرانه میتواند بعلت بازخوردهای مثبت که در زمان بروز چنین رفتارهایی به فرد داده میشود در او شکل بگیرد(محبی و همکاران، 1388).

رفتارجرأتمندانه، ویژگیها، هدف و علل آن
ارتباط جرأتمندانه گونهای از ارتباط است که در آن هر احساسی به جز اضطراب به راحتی ابراز شده و نتیجه آن حرکت به سمت اهداف و مقاصد شخصی بدون ضایع کردن حق دیگران است(موتابی و عطوفی، 1385: 8). فردی که باجرأت است میتواند ارتباط نزدیک با دیگران برقرار کند، خودش را از سوء استفاده دیگران دور نگهدارد و دامنهی وسیعی از نیازها و افکار مثبت و منفی را ابراز نماید، بیآنکه احساس گناه و اضطراب کند و یا به حقوق دیگران لطمه بزند. آموزش ابراز وجود یک شیوه مداخله ساخت یافته است که از آن برای بهبود اثربخشی روابط اجتماعی استفاده میشود(صاحب الزمانی، 1388). ویژگیهای این سبک عبارتند از دادن پاسخهای خود انگیخته با لحنی دوستانه اما قاطع، نگاه کردن به دیگران، ذکر مسائل مهم، ابراز احساسات و عقاید خود، بها دادن به خود و نرنجاندن خود و دیگران. در این سبک هدف شخص، رعایت عدالت برای تمامی طرفهای رابطه است(دلپسند، 1381).

2-1-3- تعاریف جرأتورزی
جرأتورزی قلب رفتار میان فردی و کلید روابط انسانی است(لین و همکاران45، 2004) و در شکوفایی استعدادها و رشد خلاقیت دانش آموزان نقش مؤثر را ایفا میکند(حکمتی، 1381). جرأتورزی، توانایی بیان خویشتن به طور روشن، مستقیم و شایسته، ارج نهادن به احساس و فکر خود، عزت و حرمت برای خویش قائل شدن و شناخت توانائیها و محدودیتهای خویشتن است(ریس و گراهام، 1991؛ ترجمه شهنی ییلاق و همکاران، 1379). جرأتورزی(ابراز وجود)، رفتاری است که ضمن حفظ سلامتی فرد، احتمال بدست آوردن نتایج مطلوب در فرد را افزایش میدهد(فاربر46، 2001). جرأتورزی(قاطعیت)، به این مفهوم است که اشخاص احساسات مثبت و منفی خود را بدون تجاوز به حقوق دیگران بیان کنند(پاترسون47 و همکاران، 2002). جرأتورزی راهی است جهت تصدیق، حفظ ارزش، شأن و احترام به شخصیت خود و دیگران، در واقع سطح جرأتورزی تعیین کننده سطح اعتماد به نفس افراد است(گدیس48، 2007). جرأتورزی در شرایط قانونی حقوق شخصی، احساسات، عقاید و علایق شخصی بدون نقض یا تکذیب حقوق دیگران تعریف میشود. جرأتورزی طبق تحقیقات قبلی بر وضعیت سلامت روان مثل واکنش استرس و وضعیت افسردگی تأثیر دارد(شیمیزو، 2004). افراد جرأتمند از سخنرانی احساس ترس نمیکنند، احساسات خود را بیان میکنند و اولین قدمها را بر میدارند. افراد جرأتمند از نظر اجتماعی تأثیرگذار هستند(پاول و نیو جنت49، 2011).
جرأتورزی، یعنی دفاع از حقوق خود، بیان افکار و احساسات خویش که به شیوه مستقیم، صادقانه و مناسب انجام شود. افراد جرأتورز برای خود و دیگران احترام قائل هستند. آنان منفعل نیستند و ضمن این که به خواستهها و نیازهای دیگران احترام میگذارند، اجازه نمیدهند دیگران از آنها سوء استفاده کنند و به شیوه ماهرانه با آنان ارتباط برقرار کنند(کلینکه(؟)؛ ترجمه محمد خانی، 1380: 261). جرأتورزی به انسان احساس خودکارآمدی و کنترل درونی میبخشد و این احساسات نیز در روابط متقابل با دیگران، اعتماد به نفس و عزتنفس ما را تقویت میکند(صاحب الزمانی و همکاران، 1388). رفتار جرأتمندانه عبارت است از بیان مناسب هر احساسی غیر از اضطراب یا یک رفتار بینفردی است که شامل ابراز صادقانه و نسبتاً صریح افکار و احساسات است به نحوی که از نظر اجتماعی مناسب بوده و احساسات و آسایش دیگران نیز در آن مد نظر باشد(موتابی و عطوفی، 1385: 7). جرأتورزی ابراز عقیدهها، احساسات و افکار به صورت شایسته به گونهای که به هیچ کس بیاحترامی روا نداریم و حق کسی را نیز ضایع نکنیم(فتحی، 1384: 2).
جرأتورزی یعنی ملاحظه حقوق دیگران و در عین حال گرفتن حق خود. ویژگیهای این سبک عبارتند از: دادن پاسخهای خود انگیخته با لحنی دوستانه اما قاطع، نگاه کردن به دیگران، ذکر مسائل مهم، ابراز احساسات و عقاید، بها دادن به خود، نرنجاندن خود و دیگران؛ در این سبک، هدف شخص رعایت عدالت برای تمام طرفهای رابطه است(کاسبان و همکاران، 1387). جرأتورزی و پرخاشگری از یکدیگر متمایزند. پرخاشگر بودن به معنی دفاع از حقوق خود به شیوهای خصمانه است که فرد سعی میکند نیازها و خواستههای خود را از طریق غالب شدن، توهین و تحقیر دیگران برآورده کند که در این میان برای حقوق و خواسته دیگران اهمّیّتی قائل نیست. برای درک بیشتر تفاوت جرأتورزی(حدّ وسط برخورد منفعلانه و پرخاشگری) با هر یک از رفتار انفعالی و پرخاشگرانه به مثالهای زیر دقّت نمایید.
1.  فردی در صف خرید میخواهد خودش را جلوی شما جا بزند و میگوید: اجازه میدهید زودتر از شما خرید کنم؟ من عجله دارم.
پاسخ انفعالی: خیلی خوب؛
پاسخ پرخاشگرانه: آهای، میخواهی چه کار کنی، برو آخر صف بایست؛
پاسخ همراه با جرأتورزی: متأسفم، نمیتوانم، من هم عجله دارم.
2.  یکی از همکلاسیها جزوه درسی شما را برای شب امتحان طلب میکند.
پاسخ انفعالی: من خودم نیاز دارم، ولی باشد.
پاسخ پرخاشگرانه: خیلی پررو هستی که شب امتحان چنین تقاضایی میکنی، فراموشش کن.
پاسخ همراه با جرأتورزی: خوشحال میشدم به شما کمک کنم، از قبل برای مطالعه شب
امتحانی برنامهریزی کردهام. ای کاش زودتر میگفتید(مهرابی زاده و همکاران، 1388).
رفتار جرأتورزانه با خودپنداره مثبت، عزتنفس، تسلط، خودبسندگی و اعتماد به نفس همگرایی و همبستگی دارد و رفتارهای غیر جرأتمندانه، بازدارنده و اجتنابی هستند و همبستگی مثبت و بالایی با ترسها، هراسها و اضطراب اجتماعی و انواع پرخاشگریهای درونی دارند(محامد، 1378). دلایل چندی وجود دارد که بروز رفتارهای قاطعانه را در افراد سبب میگردند. اصولاً رفتارهای قاطعانه باعث بالا رفتن احساس احترام به خود گردیده و اعتماد به نفس را افزایش میدهند و در عین حال نیاز انسان به اینکه دائماً مورد تأیید دیگران قرار گیرد را کاهش میدهد. در نتیجه اتخاذ این رفتارها احساس عدم امنیت درونی را از بین میبرند. از سوی دیگر دلیل عمدهای که باعث میشود افراد، رفتارهای جرأتمندانه را از خود بروز دهند بدست آوردن خویشتنداری میباشد. رفتارهای جرأتمندانه، باعث بالا رفتن اعتماد به نفس گردیده و در نتیجه فرد ارتباطات معنیدارتری با نزدیکان برقرار میسازد. بنابراین احساس عدم امنیت و آسیب پذیری فرد کاهش مییابد و تصور ذهنی مثبتی از خودش در او بوجود میآید. و به همین سبب احساس آرامش درونی ناشی از افزایش اعتماد به نفس و کفایت اجتماعی باعث تکرار رفتارهای جرأتمندانه در فرد میشود(محبی و همکاران، 1388).
جرأتورزی یا رفتار قاطعانه به شرح زیر تقسیم شده است:
رد قاطعانه50:
در این شیوه فرد به صورتی که اجتماع پسندانه باشد، درخواستهای تحمیلی دیگران را رد میکند.

بیان قاطعانه51: در این شیوه فرد، توانایی بیان احساسات مثبت مثل قدردانی از دیگران، ابراز محبت، علاقه، بیان تمجید و ستایش را دارد.
درخواست قاطعانه52: در این شیوه فرد، توانایی بیان و مطرح کردن درخواستهایی را از دیگران به منظور تسهیل تأمین نیازهای فردی یا رسیدن به اهداف خود دارد(صاحب الزمانی، 1388).

2-1-3-1- انواع جرأتورزی(ابراز وجود)
جرأتورزی(ابراز وجود) انواع مختلفی دارد(لنج و جاکوبوسی به نقل از محبی و همکاران) به پنج نوع آن اشاره میکنند:
ابراز وجود بنیادی53: این نوع ابراز وجود شامل عمل ساده ابراز و اصرار بر حقوق، احساسات یا عقاید است. مثلاً وقتی کسی صحبت فرد را قطع میکند بتواند بگوید: ببخشید، دوست داشتم حرفهایم را تمام کنم(محبی و همکاران، 1388).
ابراز وجود همدلانه54: در این

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *