دانلود پایان نامه
یکی از نام آورترین نقاشان صحنه های تاریخی، عثمان بود که در دستگاه سلطان سلیمان قانونی کار می کرد. در میان سال های1550 (957 ه.) تا 1590 (999 ه.) عثمان دو مجلد بزرگ هنرنامه را که تاریخ سلاطین عثمانی و به ویژه جنگ های سلطان سلیمان قانونی است مصور ساخت. عثمان با نقش هایی بزرگ و با رنگ هایی شاد لشکر سلطان را در حرکت نمایان می سازد که به جنگ می پردازند و شهری را محاصره می کنند. در کارهای او مجلس های صلح طلبانه ی زندگی مردم روستاها و صحنه های ورزشی، مانند مسابقه ی اسب دوانی با اسب هایی به رنگ های قهوه ای و زرد مایل به قهوه ای و آبی کم رنگ بر زمینه ای سفید، به چشم می خورد. عروسی و دیگر حوادث شادمانی در خاندان سلطان نیز با جشن عمومی در استانبول برگزار می شد. عثمان کتابی کامل به نام سورنامه را که شرح یکی از این گونه جشن ها است مصور ساخته است و مردم حرفه ها و پیشه های گوناگون شهر و روستا، از برابر سلطان رژه می رفتند و عثمان همه اینها را، از جارو کش خیابان، پوست فروش و شبانان با گوسفندان و بزها ، مجسم ساخته است. نقاشی های عثمان هم چون پنجره هایی است که بر روش و وضع زندگی دوران او باز می شود. نقاشان ترک که در دستگاه سلطانان عثمانی کار می کردند، به راستی خبرنگاران و عکاسان روزگار خویش بودند و گاهی با سپاه سلطان می رفتند تا پیروزی ها و پیشرفت های بزرگ را بر روی کاغذ مجسم سازند. (پرایس، ۱۳۶۴ : ۱۴۸)
ظهور شاهنامه ی عثمانی
در طول مدت سلطنت سلطان سلیمان، نسخ خطی تاریخی که مشخصه های اصلی نقاشی عثمانی را ایجاد کردند، در اشکال مختلف آشکار شدند.
در این دوره نگارگری ترکی شکل گرفت. مهم ترین گواه این موضوع شاهنامه های نوشته شده به نظم فارسی است. هر پادشاه عثمانی بعد از محمد دوم یک شاهنامه نویس یا شاعر وقایع نگار اسطوره نویس را معین می کردند. در نتیجه سنت ثبت وقایع جاری و تاریخی، به صورت منظوم و در قالب شاهنامه ایجاد شد.
منابع آشکار می کنند که به «شهدی» وقایع نگار محمد فاتح فرمان داده شد که تاریخ عثمانی را بنویسد، هرچند که این اثر باقی نمانده است.
شغل شاهنامه نویسی، در زمان سلطنت سلطان سلیمان وارد پروتکل دربار شد. از وقتی که شاهنامه نویس فتح الله ابن کاتب درویش(معروف به عارفی) یک نسخه ی تاریخی یادبود از تاریخ سلاطین عثمانی را که از اولین ظهور آن ها در تاریخ به بعد بود، پیش کش شاه کرد. (Akurgal, 1980: 225)
افتتاح مسجد سلیمانیه در سال ۹۶۵ ه.ق (۱۵۵۷م.)، نوشتار خانه ی دربار را برانگیخت تا نسخ نفیسی از قرآن و آثار دیگر را تهیه یا نوسازی کند و به مسجد و مؤسسات آموزشی آن وقف کند؛ اما تعداد بسیار اندکی از این نسخه ها شناخته شده است. طرح مهم دیگری که نوشتار خانه ی مجری آن در این ایام بود تصنیف، استنساخ و مصورسازی «شاهنامه ی آل عثمان» بود: تاریخ فارسی و منظوم دودمان عثمانی به سبک شاهنامه ی فردوسی. شاهنامه ی عثمان را عارف چلبی، معروف به عارفی سرود. عارفی در خانواده ای ایرانی به دنیا آمد و احتمالاً پس از فتح مصر به دست سلیم در ۹۲۳ ه.ق(۱۵۱۷م.) به دربار عثمانی درآمد و سرانجام به سمت «شاهنامکی» یا مورخ دربار منصوب شد. برای چنین طرحی که باید شاهکاری در چامه سرایی و در هنر کتاب آرایی می شد، پنج نقاش و نیز خوشنویسانی سرگرم کار شدند و ساختمان جداگانه ای ضمیمه ی خانه ی عارفی شد که در واقع کارگاه هنری بود. (بلر،۱۳۸۱: ۲۷۷)
اثر عارفی در اصل پنج مجلد بود، اما تنها سه مجلد از آن باقی است. نسخه ی اهدایی از مجلد پنجم با عنوان سلیمان نامه (تاریخ سلیمان) که در۹۶۶ ه.ق(۱۵۵۸م.)، به دست علی بن امیربگ شیروانی به خط نستعلیق زیبایی رونویسی شد نخستین اثر مهم در باب تاریخ دوره ی حکومت سلیمان محسوب می شود. این نسخه، تاریخچه ی بسیار مصوری با ۶۱۷ برگ کاغذ نفیس براق با لکه های طلا، تذهیب عالی، و ۶۹ تصویر بزرگ دارد که چهار تصویر آن دو صفحه ای است. در سال های نخست حکومت سلیمان نوشتارخانه سرگرم رونویسی و مصورسازی آثار شاخصی بود، از جمله آنچه که به دست شاعر صاحب نام تیموری، علیشیر نوایی، به ترکی جغتایی نگاشته شد. تصاویر این آثار عمیقاً وام دار الگوهای ایرانی است و در واقع شاید کار نقاشانی باشد که از تبریز آمدند؛ تنها از روی ریزه کاری هایی چون آسمان طلایی می توان آ ن ها را عثمانی دانست. اما در سلیمان نامه قواعد تصویری و فضاآفرینی معمول در مصورسازی سنتی کتب فارسی را با ویژگی عثمانی بازنمایی عوارض زمین و چهره نگاری، که در شیوه ی ایرانی کاملا ناشناخته است، ترکیب ساخته اند. (بلر،۱۳۸۱: ۲۷۷)
چهارمین جلد تصویر سازی شده این کار (که احتمالاً در کل، پنج جلد بوده است)، در مجموعه ی اچ.پی.کراس در نیویورک قرار دارد و یک نسخه ی خطی که گمان برده می شود جلد اول است در یک مجموعه ی خصوصی نگهداری می شود. پنجمین و مهم ترین جلد ـ یکی از موفق ترین نسخه های خطی تصویرسازی شده در تاریخ ترکیه ـ «سلیمان نامه» یا «شاهنامه سلیمان با شکوه» است که در موزه توپقاپوسرای نگهداری می شود. (H.1517) این اثر شامل شامل وقایع سلطنت سلیمان، از برتخت نشستن او تا سال 1558م. است. این نسخه ی خطی یک نمونه ی رسمی برای شاهنامه های بعدی و یک اثر کلیدی در پیشرفت نگارگری عثمانی است. (Akurgal, 1980: 225)
نقاشانی که در تهیه این مجلد کار کرده اند با توصیف ماجراها و وقایع تاریخی زمان درگیر بوده اند. از آن جایی که طرح ها و الگوهای روشن و مشخصی در این رابطه وجود نداشته، این ترکیب بندی ها به همان اندازه که به شلوغ شدن( برهم ریختگی) و سکون و ایستایی گرایش دارند به همان اندازه نیز برای القای شکوه و جلال کامل موقعیت های خاص تلاش کرده اند. عواملی چون هدف و مقیاس آثار و همچنین ضرورت انتخاب جزئیات واقع گرایانه باعث انتخاب عناصر هنری قدیمی در این سبک می گردید. / ظاهراً اوج پیشرفت این سبک در دوران حکومت نوه پسری سلیمان، مراد سوم مشاهده می شود. در تصاویر این سبک فعالیت ه همراه با وقار و متانت و نظمی آرام و بدون شتاب آشکار می شود. عناصر غیر ضروری و بی اهمیت حذف شده و عناصر ضروری به صورت قوی و محکم و با رنگ آمیزی ساده اجرا شده است. (برند، ۱۳۸۳: ۱۸۹)
سبک های مختلف در نگاره های این شاهنامه در یک جا جمع شدند که این به علت همکاری بهترین هنرمندان از قلمروهای متفاوت و مکاتب مختلف بود. برای متحد کردن این تأثیرات مختلف، یک رویکرد کاملاً جدید در هماهنگی با موضوع ایجاد شد. بارزترین مشخصه ی این رویکرد موقعیت هنرمند به عنوان مشاهده گر موضوع بود و همچنین، استفاده از خطوط مستقیم برای قاب بندی و نظم دهی به ردیف فیگورها و نیز عظمت بخشیدن هر چه بیشتر به مراسم تشریفاتی.
تأثیرات خارجی به خصوص آن هایی که از مکاتب ایرانی گرفته شدند تنها در جزئیات نگاره های «سلیمان نامه» آشکار می شوند، برای مثال، در به تصویر کشیدن مراسم ختنه سوران ولیعهدان «بایزید» و «جهان گیر» که در آن ها سلطان سلیمان در قسمت بالای تصویر بر تخت نشسته است و محافظانش در حالی که او هدایا را دریافت می کند، پشت سر او ایستاده اند. در تقابل با هیبت و شکوه مراسم در بالای صحنه در بخش پایین نگاره خنیاگران دیده می شوندکه گرد یک حوض نشسته اند.
هرچند ترکیب بندی عمودی و اریب خطوط مختص نگاره های ترکی است، تزئینات بیش از حد عناصر معماری ـ یا نیاز هنرمند برای پوشاندن فضاهای خالی با دکوراسیون ـ ممکن است به عنوان تأثیرات ایرانیان تلقی شوند. بیشتر نگاره های سلیمان نامه مراسم شکار سلطنتی را به تصویر می کشند که از آنان می توان استنتاج کرد که ترک ها به شکار همچون یک ورزش رزمی احترام می گذاشتند.
نسخه ی سلیمان نامه شامل بسیاری تصویرسازی های تاریخی با اهمیت است. نمایش جنگ های موفق و استحکامات نظامی ساخته شده، هم در شرق و هم در غرب، به این نکته اشاره دارد که در این زمان چنین تصویرسازی هایی به رسانه ای هنری برای نمایش شکوه و جلال شاهانه تبدیل شده است.
هر بخش کار به هنرمندان خاص بر حسب محل خاستگاهشان تخصیص داده می شد. بنابراین دستان هنرمند تبریز عموماً در تصویرسازی های اردوگاه های شرقی قابل تشخیص هستند، در حالی که اردوگاه های غربی معمولاً توسط هنرمندان محلی و در محل های خیمه ها، به تصویر در می آمدند. هرچند سبک جدید ترکی تا اندازه ای در نگاره ها حکم فرما شد که بعضی اوقات تشخیص چنین عناصر فردی را مشکل می ساخت. (Akurgal, 1980: 226)
تمایز مجلسی چون جلوس سلیمان در ۱۵۲۰م./۹۲۷هـ .، از آثار هم عصر ایرانی در شیوه ی بازنمایی مستقیم واقعه ای معاصر است که در نقاشی کتب فارسی ناشناخته است. صحنه پردازی را می توان متعلق به قصر توپقاپی دانست؛ حیاط اول در سمت چپ و حیاط دوم در سمت راست آمده است. در این تصویر برخی ویژگی های بناهای عثمانی، مانند اتصال دندانه ای و متناوب قطاع های طاقگان پشت سر سلطان و روکش سربی بام برج های قصر، با برخی ویژگی های قراردادی مصورسازی کتب فارسی، مانند بیرونی کاشیکاری شده و زمین منقوط آمیخته شده است. شاخ و برگ انبوه و سبز درختان از مشخصه های مصورسازی کتاب در سبک ترکمانی است و باید آن را از نسخ خطی یا صنعتگرانی که در سال ۱۵۱۴م./۹۲۰هـ .، از تبریز آورده شدند، آموخته باشند. نمایش شخصیت های اصلی، مانند سلیمان، وزیر اعظم پیری محمد پاشا، در سمت چپ، و شیخ الاسلام زنبیلی علی افندی، با ریشی سفید، در پایین پای او تمثال هایی است که احتمالا بر پایه ی کارهای مشابهی از همین عصر است؛ از جمله آثاری تقریبا در همین تاریخ از رئیس حیدر، معروف به نگاری. رعایت شأن و مرتبه در دربار عثمانی با پردازش دقیق دسته جمعی درباریان که هر دسته پوشش سر مشخصی دارند، نشان داده شده است.(بلر،۱۳۸۱: ۲۷۷)
یک نگاره از وقایع اردوگاه های جنگی، که سلطان و سپاهش را نشان می دهد، به وضوح سرسپردگی عناصر فردی را به رویکرد سبک جدید را به تصویر می کشد. این نگاره سپاه عثمانی را در حال رژه نمایش می دهد و بایستی عمودی و از پایین به بالا خوانده شود. سمت جلوی پایین صفحه، از سلطان و نیروهای پیش رویش توسط یک تپه ی کوچک جدا می شود و حاکی از فاصله ی این سمت از بقیه سپاه است. سلطان، فرمانده کل قوای سپاه و امپراطوری، یک موقعیت مرکزی را در نگاره اشغال کرده است. خطوط صاف و قوی، که نمایان گر مهارت در نگارگری عثمانی است، قدرت سپاه و فرمانده را دوچندان به نمایش می گذارد. طرح هایی شرقی و زینتی در جزئیات بر روی پس زمینه ی آبی تیره به چشم می خوردند اما عناصر طبیعی تابع نقوش هندسی هستند
نقاشی دوصفحه ای دیگری از سلیمان نامه که محاصره ی بلگراد را به دست سلیمان در سال ۱۵۲۱م./۹۲۸هـ .، نشان می دهد، عثمانیان را به وضوح، از اروپایی ها مشخص می سازد. تمایز با تصاویری حاکی از آرامش در اردوی عثمانی و وحشت و هراس در میان مدافعان شهر نشان داده شده؛ اما اینها نیز مبین آن است که هنوز شیوه های مختلف به طور کامل، در سبکی یکپارچه با هم درنیامیخته است. ریزه کاری فوق العاده ی قفطان های زربفتی که عثمانیان درشت اندام تر در سمت چپ به تن دارند با جامه های بدون نقش مجاری های ریزاندام در سمت راست، تفاوت آشکار دارد. اگرچه در هر دو قسمت تصویر بر آن بودند که یک واقعه را بازنمایی کنند، در تپه ی ساحلی منظره، مجاورت پریشان شیوه ی سنتی فضاآفرینی در نقاشی ایرانی با ژرف نمایی ای که از آثار سبک اروپایی آموخته بودند، در یک جا دیده می شود. چادرهای اردوی محاصره ی عثمانی مثل سطوح روی هم افتاده نشان داده شده در حالی که خانه های شهر اروپایی بلگراد با حجم های سایه دار و تونشسته به تصویر درآمده است.
پیش از این در برخی نسخ اولیه که برای سلیمان فراهم آمده تمایل به بازنمایی عوارض زمین آشکار است، از جمله می توان به «بیان منازل سفر عراقین سلطان سلیمان خان» مترکسی نسوه اشاره کرد که گزارشی است از لشکرکشی سال ۵-۱۵۳۴م./۹۴۴هـ .، به پایان رسید شهرهایی را که سلطان از آنها عبور کرد و نیز زیارتگاه هایی را که بازدید نمود، نشان می دهد. در این تصاویر مشاهدات مستقیم مؤلف و همچنین مناظر هوایی، نقشه های محاصره ی مهندسان که از منابع ونیزی و منابع دیگر اقتباس یافته، ترسیم شده است. (بلر۱۳۸۱:۲۷۷)
علاوه بر نگاره های بی نظیر«سلیمان نامه»، مکتب دربار چندین پرتره ی با اهمیت را نیز تولید کرد. اولین پرتره ساز ترکی «سینان بی» بود. . (Akurgal, 1980: 226)
دوره کلاسیک در نگارگری عثمانی