دانلود پایان نامه

فتح بابل توسط کوروش کبیر در سال 505 قبل از میلاد، موجب آشنایی ایرانیان با دستاوردهای پزشکی چند صد ساله بابل شد. افزون بر این، در دوران پادشاهی هخامنشیان، ارتباط فرهنگی میان ایران و یونان وجود داشت و حتی عدهای از پزشکان یونانی در کنار اطبا ی ایرانی، در دربار پادشاهان ایران، به طبابت اشتغال داشتند. در دوران ساسانیان پزشکان دارای اعتبار خاصی بودند. در این دوره پزشکان به چهار دسته تقسیم می شدند که عبارت از دارو پزشکان و تن پزشکان، کرتوپزشکان (جراحان)، دات پزشکان (پزشک قانونی) و مهتر پزشکان (روان پزشکان) بودند. آنان در دانشگاه مجهز جندی شاپور و بیمارستان آن به تحصیل پرداخته بودند . (نجم آبادی،1366ص73و84)
1-1-4-4- دوران تمدن اسلامی
توجهی که دانشمندان بزرگ اسلامی به این دانش داشتند ، باعث گردید شعبه ها و فروع زیادی در آن پیدا شود. این شعب به موضوعات آن علم مربوط می شد که گاهی به کیفیت درمان و گاهی به حالتهای مختلف انسانها هنگام معالجه می پرداخت ؛ مانند تدبیر الصحاء (تندرستی اشخاص)، تدبیر الحبالی (سلامتی زنان آبستن جهت سالم نگاه داشتن جنین)، تدبیر المولودین (پزشکی نوزادان)، تدبیر الصبیان (پزشکی کودکان)، تدبیر المشایخ (پزشکی سالخوردگان). رشد واعتلای پزشکی اسلامی بیش از هر چیز مرهون تلاشهای پزشکان برجسته ایرانی مانند رازی و ابوعلی سینا و … بود. از جمله کتابهای معروف رازی الحاوی است که بزرگ ترین و جامع ترین و در واقع دایرۀ المعارف بزرگ طبی است ک از همه فروع طب سخن گفته است . این کتاب به زبان لاتین ترجمه و به احتمال زیاد تا چند قرن معتبر ترین کتاب طبی و مهم ترین کتاب مرجع این علم بوده است . (سبحانی،1386 ص 42)
کتاب معروف ابن سینا در طب «قانون» است، و یکی دیگر از کتابهای مرجع علم پزشکی می باشد که به تفصیل به وظایف اعضاء، علم بهداشت، درمان و دارو شناسی پرداخته است . کتاب قانون در قرن دوازدهم میلادی به لاتین ترجمه گشت و به جای کتابهای رازی و جالینوس در مدرسه طب اروپا تدریس شد و تا نیمه های قرن هفدهم جایگاه خود را حفظ کرد . (همان، ص) و بحث مسئولیت مدنی و کیفری پزشک در فقه اسلامی، بسیار مورد توجه قرار گرفته است و ما در جای خود دیدگاههای مختلفی را که در این مورد وجود دارد ، بررسی خواهیم کرد .
1-1-5- تاثیر مباشرت و تسبیب در مسئولیت پزشک
در این قسمت به پاسخ این پرسش پرداخته می شود، اساساً آیا پزشک در صورتی که به صورت مستقیم به معالجه بیمار اقدام کند و از این ناحیه مریض آسیبی ببیند، مسئولیت و ضمان دارد؟ و یا اینکه طبیب در مقابل صدماتی که از طریق تسبیب به ایشان استناد داده می شود نیز مسئولیت دارد؟ قبل از اینکه وارد بحث اصلی شویم لازم است مباشرت و تسبیب را از نگاه قانونگذار تعریف کنیم.
مقنن ایران در ماده 494 قانون مجازات اسلامی در تعریف مباشرت مقرر داشته: مباشرت آن است که جنایت مستقیماً توسط خود مرتکب واقع شده باشد. و منظور قانونگذار وقوع بلاواسطه فعل مرتکب نیست بلکه مقصود وجود رابطه مستقیم علیت است به طوری که جنایت مستقیماً از نفس فعل مرتکب ناشی شده و بتوان گفت نوعاً یا بر حسب خصوصیت های مورد، تلف از لوازم آن کار است. به عبارت دیگر مباشر کسی است که وقوع تلف عرفاً به نفس کار وی منسوب است و نه به اثر آن. (صادقی،1387 ص 76)
همچنین قانونگذار در ماده 506 قانون فوق تسبیب را چنین تعریف کرده است: تسبیب در جنایت آن است که انسان سبب تلف شدن یا مصدومیت دیگری را فراهم کند و خود مستقیماً مرتکب جنایت نشود به طوریکه اگرنبود جنابت حاصل نمیشد مانند اینکه کسی چاهی بکند و کسی دیگری در آن بیفتد و بمیرد. و از نظر حقوقدانان، سبب عاملی است که از عدم آن، عدم وقوع تخلف و جنایت لازم آید لکن به وجود آن نیز وجود جنایت لازم نیاید بنابراین اگر چه آن عامل علت جنایت نیست اما موثر در وقوع آن است. (همان،ص77)
1-1-5-1- مسئولیت پزشک مباشر
مباشرت به طور مطلق موجب ضمان است زیرا استناد تلف یا نقص به پزشک مباشر صحیح است چه اینکه ایشان فعل ضرری را قصد کرده باشد که در این صورت عمل او عمد محسوب می شود و چه فعل را قصد نکرده باشد، مانند اینکه تلف و ضرر به طور اتفاقی حاصل شود. زیرا قصد در صحت اسناد و نسبت هیچ نقشی ندارد. (عبدالجبار، ص 92)
مانند اینکه پزشک اقدام به عمل جراحی کند و یا آمپول یا دارویی را به بیمار تزریق نماید و این اعمال منجر به فوت یا نقص عضو مریض گردد، در این صورت پزشک قطعاً ضامن است و بر حسب مورد به پرداخت دیه یا ارش محکوم خواهد شد.
1-1-5-2- مسئولیت پزشک از باب تسبیب
پزشکی که از باب تسبیب موجب تلف نفس یا نقص عضو شود، در نظر فقها خود این قسم ممکن است به دو صورت محقق شود: گاهی پزشک از باب توصیه به بیمار میگوید: فلان قطره برای درد چشم او مفید است یا اینکه علاج درد او منحصر در عمل جراحی است. و بیمار نیز حسب توصیه پزشک رفتار کند و منجر به آسیب او شود. و یا اینکه بیمار بر اساس کتاب یا مقاله پزشکی یکی از اطباء نسبت به خود معالجه کند، و آسیب ببیند در موارد فوق پزشک هیچ مسئولیتی نخواهد داشت زیرا بین تلف و آسیب و فعل پزشک رابطه سببیت وجود ندارد بلکه بر عکس، تمام آسیب ها و عوارض فوق به خود مریض استناد داده می شود. (مکارم شیرازی،1365 ص 47) در برخی اوقات هرچند پزشک بصورت مباشرت معالجه نمی کند ولکن به نوع خاصی طبابت می کند مثلاً به مریض دستور می دهد باید فلان دارو را به این کیفیت استفاده و استعمال نماید در این صورت چنانچه نتیجه طبابت منجر به آسیبی شود، پزشک ضامن است؛ زیرا هرچند در این فرض بیمار در استفاده از داروها مباشر محسوب می گردد ولی پزشک در فرض یاد شده سببی است که از مباشر اقوا می باشد بنابر این ایشان ضامن و مسئول است. (همان،ص50)
1-2 -ماهیت مسئولیت، تعهد و خطای پزشک
1-2-1- اقسام مسئولیت پزشک
در نظام های حقوقی در خصوص رابطه پزشک با بیمار دو نظر مختلف وجود دارد، در نظام حقوقی آلمان، سوئیس، استرالیا، یونان، فرانسه، بلژیک، ایتالیا، مسئوولیت مدنی پزشک بیشتر از بعد قرارداد او و بیمار بررسی شده است. اما در نظام حقوق کشور های تابع کامن لا، اسکاندیناوی، ژاپن، بطور معمول برای جبران خسارت بیمار به مسئولیت غیر قراردادی پزشک استناد می شود. (جعفری تبار،ص 58)
رویه قضایی فرانسه نیز مدتها مسئولیت پزشکان را غیر قراردادی می دانست هر چند میان بیمار و پزشک قراردادی نیز منعقد شده باشد؛زیرا مواد 1382 و 1383 قانون مدنی آن کشور همه را به رعایت احتیاط در رفتار خود مکلف می کند و پزشک نیز از این قاعده مستثنی نیست.نتیجه غیر قراردادی بودن تعهد پزشک آن است که بیمار برای تدارک زیان خویش از اثبات تقصیر طبیب ناگزیر است. قبل از ورود در نحوه مسئولیت و ضمان پزشک در حقوق ایران و فقه به تعریف مسئولیت قراردادی و قهری از نگاه حقوقدانان پرداخته می شود.
1-2-1-1 مسئولیت قراردادی
این مسئولیت در نتیجه اجرا نکردن تعهدی که از عقد نا شی شده است به وجود می آید. کسی که به عهد خود وفا نمی کند و بدین وسیله باعث اضرار هم پیما نش می شود ، باید از عهده خسارتی که به بار آورده است بر آید. ضمانی که متخلف در این باره پیدا می کند، به لحاظ ریشه اصلی «مسئولیت قراردادی» نامیده می شود به بیان دیگر، مسئولیت قراردادی عبارت از تعهدی است که در نتیجه تخلف از مفاد قرارداد خصوصی برای اشخاص ایجاد می شود. (کاتوزیان،1386 ص 72)
1-2-1-2- مسئولیت قهری
«در فرضی که دو شخص هیچ پیمانی با هم ندارند و یکی از آن دو به عمد یا به خطا، به دیگری زیان می رساند، مسئولیت غیر قراردادی یا خارج از قرارداد می نامند برای مثال، قانون فرمان می دهد در رفتار و گفتار خود محتاط باشید ، بی مبالاتی و بی احتیاطی نکنید، تهمت نزنید و آدم نکشید. اگر کسی به این تکلیف که قانون برای همگان مقرر داشته است، عمل نکند و در نتیجه این تخلف خسارتی به دیگری زند، باید آن را جبران کند. ریشه این مسئولیت پیمان او و زیان دیده نیست؛ تخلف از تکالیف قانونی است که برای همه وجود دارد» (همان، ص 173)