مبارزه با مواد مخدر و موقعیت جغرافیایی

بلای خانمان سوز مواد مخدر یکی از ابتلائات اساسی کشورهای مسیر ترانزیت از مبادی آنها (معروف به مثلث طلایی و هلال طلایی) به سوی کشورهای اروپایی و آمریکا است که موقعیت جغرافیایی کشور ما، آنرا تبدیل به یکی از راههای اصل قاچاق مواد مخدر نموده است.
باید توجه داشت که مواد مخدر می تواند امنیت ملی برخی از کشورها را به مخاطره بیاندازد و کشور ما نیز از این قاعده مستثنی نمی باشد.
با وجودی که از تعدادی معتادان به میزان تولید و توزیع و نحوه مقابله با قاچاق و مصرف مواد مخدر در سالهای قبل از انقلاب مسأله مواد مخدر نه به منزله یک تهدید امنیتی که حداکثر به مثابه یک آسیب اجتماعی و نوعی کجروی در جامعه در نزد دولتمردان محسوب می شد و مبانی ارزش رژیم پهلوی نیز چنین تلقی را تأیید می کرد. ضمن اینکه علی رغم استفاده از ایران به عنوان مسیر تزانزیت مواد مخدر از افغانستان و پاکستان به اروپا، نه اروپا بازار مصرف گسترده کنونی را داشت و نه دو کشور یاد شده به اندازه رقم کنونی تولید داشتند. بدین لحاظ مشکلات امنیتی کمتری هم پدید می آیند. ولی بعد از انقلاب و حاکم شدن نظام ارزشی بر آن، مردم و مسئولین قاچاق مواد مخدر را مقوله ای سیاسی در جهت ضربه زدن به انقلاب اسلامی تلقی کرده مقابله با آن را فرضیه و دارای ضرورت تام می دانستند. تاکید بنیانگذار جمهوری اسلامی ایران نیز نگاه امنیتی به مسأله را تقویت می کرد. برای مقابله با این پدیده شوم (مواد مخدر) و شیوه مقابله با آن شکل تازه ای به خود گرفته است. و با تصویب قانون جدید امر مبارزه با مواد مخدر با تشکیل و احیاء ستاد مبارزه با مواد مخدر، ادغام نیروهای سه گانه انتظامی، استفاده مقطعی از سپاه پاسداران را اخیراً ارتش جمهوری اسلامی ایران وارد مرحله جدید شد. ولی علیرغم اقدامات کنترلی موفق در سالهای مختلف انقلاب نه تنها مسئله مواد مخدر در کشور حل نشده و از میان نرفته بلکه متأثر از مواردی که ذیلاً به آن اشاره می شود شکل وسیع و گسترده ای به خود گرفته است.
الف) وقوع جنگ تحمیلی و درگیر شدن نیروهای نظامی و انتظامی و امنیتی کشور در جنوب و غرب کشور و نفوذپذیر شدن مرزهای شرقی کشور که دروازه ورود مواد مخدر است.
ب) تداوم جنگ و تحلیل رفتن توان اقتصادی کشور و ایجاد زمینه اجتماعی برای روی آوردن از اعتیاد.
ج) عوارض روانی و فرهنگی که طبعاً در جنگ فروپاشی به جامعه جنگ زده وارد می کند.
و) افزایش تولید و ترانزیت مواد مخدر از پاکستان و افغانستان به ایران
هـ) ازدیاد تقاضا در بازارهای اروپا و آمریکا و چندین ملل دیگر
و از طرفی بخشی از تبعات منفی قاچاق مواد مخدر در جامعه متوجه مأموران دولتی نیز می شود که تأثیر مخرب آن بر امنیت ملی کشور مضاعف است و لازم است در جهت مقابله با آن با قدرت و اقتدار عمل شود.
به همین جهت دادگاه انقلاب صلاحیت ذاتی برای رسیدگی به کلیه جرائم مربوط به مواد مخدر دارند
البته محاکم نظامی نیز در حال حاضر با اجازه مقام معظم رهبری می توانند به جرائم مربوط به مواد مخدر نظامیان رسیدگی نمایند که این در واقع استثنایی بر اصل صلاحیت ذاتی دادگاههای انقلاب است.
فصل دوم
ارکان مجرمانه، راهکارها و درآمدی بر واکنش کیفری و مراجع صالح رسیدگی به قاچاق کالا و ارز
مبحث اول: ارکان مجرمانه قاچاق، راهکارها و درآمدی بر نوآوری های لایحه جدید
گفتار اول: بررسی ارکان و عناصر عمومی تشکیل دهنده جرایم قاچاق کالا و ارز
برای آن که عملی به عنوان جرم قابل مجازات باشد جمع آمدن عناصری چند ضرورت دارد. بعضی از این عناصر جنبه عمومی دارند یعنی وجود آنها در کلیه جرایم الزامی است و برخی دارای جنبه خصوصی هستند. که موجب تمایز و تشخیص جرایم از یکدیگر می شود رونه گارول برای تشخیص عناصر عمومی و اختصاص هر جرم مثالی می زند. او می گوید هر انسان دارای دو اسم است یکی اسم عام از جهت آن که انسان است و دیگری اسم خاص که او را از سایرین مجرا می نماید. هر جرم نیز به همین ترتیب دارای دو عنوان است، یکی اسم عام از جهت آن که «جرم» است و قانون ارتکاب آن را منع کرده است، و دیگری اسم خاص از جهت آن که مقنن به آن عنوان خاص داده و آن را از سایرین جدا کرده است. مثل جرم قتل و سرقت در این گفتار عناصر عمومی جرایم قاچاق را که موضوع بحث جزای عمومی است به قدر ضرورت و جهت بهتر شناختن ماهیت این جرایم بررسی می کنیم و عناصر اختصاصی این جرایم را که موضوع بحث حقوق جزای اختصاصی است در مبحث مربوط به مصادیق جرایم قاچاق کالا و ارز و به صورت اختصاصی بررسی خواهیم کرد. اما عناصر عمومی تشکیل دهنده هر جرم از جمله قاچاق به اتفاق کلیه نویسندگان معاصر حقوق جزا عبارتند از: عنصر قانونی، عنصر مادی و عنصر معنوی که به صورت مختصر به شرح آن می پردازیم.
الف) رکن قانونی
اولین شرط تحقق پدیده جزایی وجود قانون است. اعمال انسانی هر چقدر هم که زننده و غیرقانونی و یا مضر و خطرناک باشد قابل مجازات نیست، مگر آن که قبلاً از طرف قانون به عنوان جرم معرفی و مجازاتی برای آن تعیین شده باشد.
ریشه این عنصر را باید در اصل «قانونی بودن جرایم و مجازات ها» جستجو کرد، بر اساس این اصل هیچ عملی جرم تلقی نمی شود، مگر آن که آن عمل به موجب قانونی از قبل تدوین شده، جرم شناخته شده باشد. بنابراین طبیعی است که نمی تواند اعمال مقدم بر وجود قانون را مجرمانه تلقی کرد.
همان گونه که در سیر تاریخی گذشت، قانون گذار در مورد جرایم قاچاق کالا و ارز با توجه به اوضاع و احوال خاص اقتصادی و اجتماعی ایران، قوانین و مقررات زیاد و متعددی را وضع و به اجرا گذاشته است. گذشته از قوانین ویژه جرایم قاچاق که مختص این جرایم بوده و به بررسی موارد جرم و مجازات آن پرداخته است، در قوانین مختلف دیگر به تناسب، برخی از جرایم قاچاق کالا و ارز مطرح و مقرراتی راجع به آنها وضع شده است. تنوع و تعداد قوانین مزبور و پراکندگی آنها که گاه تدوین مجازات های متفاوت و متعددی برای یک جرم را به دنبال داشته است، موجب صدور آراء مختلف از طرف محاکم در موضوعات مشابه شده است. می توان گفت یکی از علت های اساسی این معضل، عدم نسخ صریح قانون قدیم توسط قانون جدید و دیگر، موجود نبودن مجموعه جامع قوانین قاچاق و پراکندگی آنها در مجموعه های قوانین متعدد که دسترسی قضات محاکم به همه آنها مشکل است، می باشد. که اکنون، با تصویب لایحه مبارزه با قاچاق کالا و ارز این مشکل تاحدودی حل خواهد شد.
علاوه بر قوانین مصوب مجالس قانونگذاری (قوه مقننه) که منشاء اصلی عنصر قانونی جرایم قاچاق را تشکیل می دهد، موارد دیگری هم به تناسب می تواند عنصر قانونی جرم قاچاق تلقی شود که عبارتند از:
1- مصوبات مجمع تشخیص مصلحت نظام جمهوری اسلامی ایران که در مواردی مبادرت به تصویب قانون می کند. همانند ق. ت. ح. ق. ک. ا. مصوب 12/2/1373 مجمع مذکور که به استناد بند هشتم اصل یکصد و دهم قانون اساسی تدوین و تصویب شده است.