قوانین داخلی و جامعه اسلامی

در استفاده از اسلحه ی شکاری باید توجه کرد که :
در مورد حیواناتی که مورد حمایت قانونگذار قرار گرفته باشند ، استفاده از اسلحه های که بزرگتر از سایز 10 هستند ، ممنوع خواهد بود . همچنین شلیک با سلاحی که طول لوله ی آن کمتر از 18 اینچ باشد ممنوع گردیده است .
چنانچه از متن قانون مشخص می گردد ، قانونگذار امریکایی شکار را در کنار مواد اشتعال زا ممنوع دانسته تا بدین وسیله از بروز خطرات احتمالی در اثر تیرانداری به سوی این مواد جلوگیری کند و درصدد پیشگیری از خسارات وسیع برآید . همچنین با ممنوع اعلام نمودن شکار نزدیک به آتش راه فرار را برای حیوانات در موقع تیراندازی و شکار باز گذاشته است تا حیوانات برای فرار درگیر با آتش نشده و از آسیب های محتمل در این باب در امان بمانند .
نیز در باب تیراندازی اجرای مقررات اعلامی در این قانون سبب می گردد تا برای شکار ، اشخاص به هر وسیله ای روی نیاورده و از سلاحی که مناسبت امر شکار را ندارد پرهیز گردد . به عبارت دیگر استفاده از اسلحه با سایز بالای 10 سبب می گردد تا حیوان در برابر بمب به جای سلاح قرار بگیرد و این در کنار این مطلب قرار دارد که استفاده از اسلحه ی مذکور موجب ایجاد خرابی در طبیعت شده و با مبنای شکار سازگاری ندارد .
همچنین استفاده از وسایل شکاری که دارای لوله های کوتاه باشند سبب می گردد تا حیوانات در برابر کلت های کمری قرار بگیرند که به هیچ وجه سلاح مناسبی برای شکار محسوب نمی شود و به جای شکار ، حیوان را نابود می کند و درد و رنج بسیاری بر او تحمیل می کند .
مبحث سوم : حقوق حیوانات در حفظ و نگاهداری
همانطور که حیوانات چه اهلی و چه تحت عنوان حیات وحش منافعی برای انسان دارند و در زندگی بشر و چرخه زیستی وی نقش ایفا می کنند ما انسان ها نیز وظایفی در قبال آنان بر عهده داریم و لااقل در راستای منافع خود نیز باید حداقل استاندارد رفتاری با حیوانات را رعایت نماییم .
این حقوق شامل حق برخورداری از محیط مناسب جهت نگهداری ، در صورت نگهداری از حیوان و یا عدم تخریب زیستگاه های طبیعی برخی حیوانات و هم چنین حق تغذیه مناسب و سایر امکانات می باشد .
گفتار اول : حق بهره مندی حیوان از محیط مناسب
حق بهره مندی از محیط مناسب با امکانات بهداشتی و رفاهی مرتبط با حیوان برای حیوانات اهلی و خانگی و حق پایداری محیط و زیستگاه حیات وحش از حقوق اولیه حیوانات به شمار می رود .
1. برپایه ادبیات دینی ، اهل شرع این حکم را بدیهی می دانند که جایز نیست انسان حیوانی را به گونه ای رها سازد که از تشنگی یا گرسنگی و یا از هر گونه فشار و آزار و اذیتی تلف شود . بلکه باید به اندازه کافی آب و غذا در اختیار او قرار دهد و از گرما و سرمای کشنده حفظش کند . به همان سان که نباید او را در معرض آزار و اذیت حیوانات دیگر قرار دهد و در این حکم میان انواع حیوانات تفاوتی نیست .
2. در مورد حفاظت از زیستگاه های طبیعی هم این حکم جاری است و هیچکس حق ندارد صدمه ای به محل زندگی حیوانات وارد سازد . قوانین داخلی همانطور که گذشت در این باره صریح و واضح است .
3. باید توجه داشت که نفقه حیوانات اندازه معینی ندارد و آن چه واجب است برآوردن نیازهای خوردنی و نوشیدنی و تهیه محل سکونت مناسب برای حیوان است که با توجه به زمان و مکان و نوع حیوان فرق می کند . البته صاحب حیوان می تواند او را رها سازد تا حیوان با چرا به زندگی خود ادامه دهد . در این فرض ، اگر حیوان بتواند با چرا نیازهای خود را برآورد ، مشکلی در کار نیست و اگر نتواند ، مالک حیوان باید علوفه او را تأمین کند . اگر مالک از تأمین نیازهای حیوان سرباز زند و نیز او را رها نسازد که در صحرا بچرد ، در صورتی که حیوان حلال گوشت باشد ، باید او را ذبح کند ، در غیر این صورت ، یا باید او را بفروشد و یا نیازهای او را تأمین کند .
4. اگر مالک حیوان نتواند یکی از امور یاد شده را انجام دهد درجامعه اسلامی حاکم به نیابت از او آن چه را مصلحت بداند انجام می دهد ؛ بدین سان که اگر تهیه خوراک حیوان از مال او مستقیماً امکان داشته باشد (مثلاً مالک دام ، علوفه داشته باشد) ، نیاز حیوان را از مال او برآورده می کند و در غیر این صورت از طریق فروش اموال او ، علوفه دام را تهیه می کند ، و اگر مالک حیوان ، مالی نداشته یا فروش حیوان بیشتر به منفعت او باشد ، حیوان را می فروشد ، و اگر اجاره آن بیشتر به نفع مالک باشد آن را اجاره می دهد ، و خلاصه حاکم شرع در این مسأله باید مراعات مصلحت مالک را بکند .
5. اگر حیوان حلال گوشت نبوده و فروختن آن ممکن نباشد با این حال از آن روی که برخی از اجزای آن مانند پوست و پشم قابل استفاده و عرضه به بازار است و تذکیه ( ذبح شرعی ) آن امکان داشته باشد ، در اینکه آیا باید مالک را بر تهیه خوراک و نیازهای دیگر حیوان مجبور ساخت یا تذکیه آن نیز جایز است ، میان فقهای بزرگ شیعه اختلاف نظر است
شیخ طوسی ذبح آن را جایز نمی داند . لیکن به نظر می رسد تذکیه آن جایز باشد. اگر یکی از لوازم زندگی حیوان مانند علوفه و … در اختیار شخص دیگری باشد باید از او خریداری شود [ و اگر وی نیاز اضطراری بدان نداشته باشد ، فروختن بر او واجب است] .
علامه حلی در کتاب ” قواعد الاحکام” نوشته است : اگر خوراک و یا دیگر نیازهای حیوان فقط در دست یک نفر باشد برای ادامه زندگی حیوان می توان آن را با زور و غاصبانه از او گرفت و نیازهای حیوان را فراهم آورد .
فاضل هندی در کتاب ” کشف اللثام ” بر این باور است که اگر کسی برخی وسایل پزشکی دام ـ از قبیل نخ جراحی ـ را در اختیار نداشت و راه مشروعی برای به دست آوردن آن نباشد ، می تواند آن را از طریق تصرف غاصبانه فراچنگ آورد ، همان طور که اگر خود انسان از گرسنگی در معرض تلف باشد برای حفظ جان خود به مقدار ضروری جایز است به زور و از سر اجبار به نیاز خود دست یابد ؛ زیرا انسان و حیوان هر دو دارای روح محترم هستند و از این زاویه با هم مشترک اند [ از این روی حفظ هر دو واجب است ] و نیز قاعده لاضرر درباره هر دوی آن ها جریان دارد .
6. اگر حیوان بچه ی شیری داشته باشد ، باید مالک اجازه دهد به مقدار کافی از شیر مادرش بنوشد ؛ زیرا نوشیدن شیر به مقدار کافی از نفقه حیوان به شمار می آید . برخی از فقیهان اهل سنت بر این باورند که تنها واجب است بچه حیوان به مقدار ضرورت که بقای او را در پی داشته باشد و مانع مرگ او شود از شیر مادر بنوشد و لازم نیست به وی اجازه داده شود به مقدار کافی از آن بنوشد ، لیکن این نظریه ضعیف و بی دلیل است .
آری مالک در این فرض می تواند مقداری از شیر را که زاید بر خوراک بچه حیوان است ، بدوشد و نیز به مقداری که فرزند حیوان می تواند با چریدن در صحرا غذای خود را تأمین کند ، شیر مادر را بدوشد .
اگر دوشیدن شیر برای خود حیوان به دلیل کمبود علف و یا هر دلیل دیگر زیان آور باشد، دوشیدن او جایز نیست . اما اگر دوشیدن شیر برای حیوان و بچه اش ضرری نداشته باشد بهره نگرفتن از شیر او مکروه است و یا جایز نیست ؛ زیرا به ضایع کردن مال می انجامد . لیکن مالک باید مراقب باشد تا آخرین قطرات شیر را از پستان حیوان بیرون نکشد ؛ زیرا سبب آزار او می شود.
در اسلام ، از مهمترین حقوق حیوان بر صاحبش ، تأمین وسیله زندگی حیوان است ؛ به طوری که در برخی کتب فقهی ، یکی از مصادیق صدقات ، غذا دادن به حیوانات نظیر حیوانات آبزی معرفی شده و برای آن ثواب بسیاری زیادی ذکر گردیده است که نشان از اهمیت دادن اسلام به مسأله نفقه و غذای حیوانات دارد .

بند اول : گستره نفقه حیوانات در فقه
در زمینه نفقه حیوان چند مسأله قابل توجه است :
الف : موارد نفقه حیوان