قراردادهای مشارکت در تولید و میدان های نفتی

با تغییر شرایط و افزایش صدور نفت ح.م.ک نسبت به قبل و توافق با بغداد بر سر مسئله صدور نفت فروش نفت ح.م.ک شتاب گرفت و ح.م.ک امیدوار است تا در بازار نفت امریکا آمریکا جای پایی پیدا کند. میزان صادرات نفت از راه ترکیه در حال افزایش است و ح.م.ک در اواخر سال 2014 شروع به پرداخت 75 میلیون دلار بدهی اش به شرکت های نفتی نمود. شرکت های بین المللینفتی در ح.م.ک برنامه های جدیدی دارند و طبق برآورد وزارت منابع طبیعی و انرژی کُردستان ، صادرات ح.م.ک تا اول 2016 به روزانه یک میلیون بشکه در روز می رسد(The Review kurdistan, 2014 : 23). تولید نفت ح.م.ک قرار است تا 2019 به 2 میلیون بشکه در روز برسد (www.investingroup.org/publications/kurdistan/overview/energy/)
پس از نزدیک به یک سال کشمکش شدید میان اربیل ـ بغداد بر سر ایجاد خط لوله مستقل نفت و قطع بودجه ح.م.ک و صدور مستقل نفت با انتخاب فواد معصوم به ریاست جمهوری جدید عراق و انتخاب حیدر العبادی به عنوان نخست وزیر، گفتگوها و مذاکرات اربیل ـ بغداد از سرگرفته شد. سرانجام این گفتگوها در ماه نوامبر2014 به نتیجه موقت رسیدند و در دوم دسامبر گفتگوها در بغداد بین نیچیروان بارزانی (نخست وزیر حکومت کُردستان ) و عادل عبدالمهدی (وزیر نفت حکومت فدرال) به توافق بین دو حکومت منجر شد.
برای سال 2015 توافق شد که حکومت اقلیم کُردستان روزانه 550 هزار بشکه نفت از طریق سومو صادر کند. 250 هزار بشکه از مناطق تحت کنترل اقلیم و 300 هزار بشکه از استان کرکوک، در عوض ح.م.ک نیز باید طبق توافق به عمل آمده سهم 17% از بودجه و سهم ویژه ای که برای نیروهای پیشمرگ طبق توافق انجام گرفته بود را دریافت می کرد.
جلسه مهم در 8 ژانویه در محل وزارت نفت عراق در بغداد بین وزیر نفت عراق و وزیر منابع طبیعی ح.م.ک برگزار شد که مهمترین قدم در راه ایجاد یک توافق مشترک و فراگیر بود. مفاد این توافق به شرح زیر است:
در سه ماهه اول سال 2015 دولت اقلیم کُردستان می باید روزانه 375000 بشکه نفت از طریق سومو صادر می کرد.
در طول ماه های دیگر تا پایان سال حجم این صادرات به 600000 بشکه در روز خواهد رسید.
هر دو طرف توافق کردند تا در محلهایی که لوله ها و پایانه های نفتی به هم ملحق می شوند حضور داشته باشند و بر روند صادرات نظارت کنند.
مبنای فروش نفت بر اساس قیمت تمام شده در بندر جیهان ترکیه مورد توافق قرار گرفت. قیمت توافقی بر مبنای فروش ماه اول یعنی فوریه بود.
تعهد ح.م.ک برای تامین گاز مورد نیاز برای مجتمع گازی شمال از طریق تولید گاز در میادین بای حسن و آوان.
همکاری دولت مرکزی عراق با متخصصان کُرد در نگهداری و تامین تسهیلات لازم برای تداوم تولید گاز درمیادین بای حسن و آوان
کمک و بازسازی دو دکل گازی در میادین شورا و هنجیره از سوی دولت مرکزی برای استفاده ح.م.ک
پالایش گاز در مجتمع گازی شمال و تحویل دوباره آن به ح.م.ک برای استفاده
حضور نمایندگانی از ح.م.ک در نشستها و برنامههای تولیدی در حوزه نفت و حضور در کمیتههای تعیین قیمت نفت و بازگشایی دفاتر هر دو وزارت خانه برای تسهیل همکاریها
بعد ازتصویب بودجه سال 2015 باید نشستهایی با حضور مقامات ارشد هر دو طرف برای بحث در مورد حل تمام موارد باقی مانده برگزار شود.
درآمدهای حاصل از فروش نفت در بودجه سال 2015 از سهم کُردستان بر اساس بشکه 56 دلار بسته شد. سهم بودجه اقلیم کُردستان عراق 17% از بودجه فروش نفت بود. (www.mnr.krg.org, 2015 ).
جمع بندی فصل
سیاست نفتی ح.م.ک و اهداف این سیاست با توسل به پتانسیل های فدرالی قانون اساسی و ساختار فرافدرالی عراق طراحی شده است. قانون اساسی نفت و گاز را جزء اختیارات انحصاری بغداد معرفی نکرده و جزء اختیارت ویژه مناطق نیز عنوان نشده. دو ماده کوتاه 111 و 112 قانون اساسی عراق بحث از نوعی فدرالیسم نفتی می کند که بعد از 2005 به بعد فدرالیسم نفتی بیشتر در حد سخن و حرف ماند و ح.م.ک در راستای سیاست مستقل نفتی به تصویب قانون هیدروکربن در پارلمان ح.م.ک پرداخت و شروع به عقد قرارداد و اکتشاف و صدور و فروش نفت نمود. حکومت فدرال در همه مراحل مخالف سیاست نفتی ح.م.ک بود ولی توانایی کنترل ح.م.ک را نداشت. ح.م.ک با قراردادهای مشارکت در تولید شرکت های نفتی بزرگ و متوسط را به میدان های نفتی اش کشاند و در ظرف 7 سال توانست به صادر کننده نفتی تبدیل شود.
مشکلات ح.م.ک بغداد صرفا بر سر مساله فروش نفت نیست بلکه بحث بر سر اعمال حاکمیت خود در خاک کشور است. عراق در واقع دو دولت دارد یکی ح.م.ک و یکی حکومت فدرال. تحولات ژوئن 2014 به بعد تضعیف حکومت فدرال را در پی داشت. ح.م.ک توانست مناطق مورد مناقشه را که حدود نیمی از خاک کُردستان عراق را تشکیل می دهد به کنترل خود درآورد. این تحول ژئوپلتیکی و افتادن شهر موصل و مناطق سنی نشین عراق به دست داعش از قدرت حکومت فدرال در برابر ح.م.ک به شدت کاست. حکومت مرکزی بغداد قبلا نفت کرکوک را از طریق خط لوله کرکوک ـ جیهان به ترکیه صادر می کرد ولی بعد از اشغال موصل توسط داعش این خط لوله به دست داعش افتاد و حکومت فدرال برای صدور نفت کرکوک نیازمند خط لوله کُردستان ـ ترکیه شد. این تحول ژئوپلتیکی در کنار لزوم اتحاد در جنگ علیه داعش و میانجی گری و توصیه امریکا به دو حکومت بغداد و اربیل موجب شد تا دو طرف در دسامبر 2014 به توافقی شکننده و یک ساله برسند. این که این توافق پایدار خواهد ماند یا نه باید منتظر ماند و به تحولات عراق و منطقه چشم بدوزیم. منطقه ای که به شدت در آشوب است. در فصل بعد چگونگی عملکرد ح.م.ک را در بستر خاورمیانه به بحث می گذارد.
فصل پنجم
بازیگری حکومت منطقه ای کردستان عراق در منطقه آشوب خاورمیانه
بازیگری حکومت منطقه ای کُردستان عراق در منطقه پرمنازعه خاورمیانه
در این فصل در یک گفتار به خاورمیانه و محیط پر منازعه آن که می پردازیم و هدف از پرداختن به این بحث شناسایی و بررسی محیط ح.م.ک و میدان اجرایی سیاست نفتی ح.م. ک است. در گفتار دوم به بازیگران اصلی خاورمیانه و سیاست نفتی ح.م.ک می پردازیم. گفتار سوم را به بحث تجزیه عراق؛ تشکیل دولت کُردستان و بازیگران اصلی خاورمیانه اختصاص دادیم. هدف از آوردن این گفتار این است که اصلی ترین و مهم ترین هدف سیاست نفتی ح.م.ک (جدایی از عراق و اعلام استقلال سیاسی از عراق) را در رابطه با محیط و بازیگران اصلی خاورمیانه مورد بررسی قرار دهیم.
گفتار اول: خاورمیانه ؛ منطقه پیچیده و پرمنازعه
در گفتار حاضر به جایگاه خاورمیانه در ژئوپلتیک جهانی و شبکه های پیچیده و متداخل بازیگران اصلی خاورمیانه می پردازیم.