قانون برنامه چهارم توسعه و دانشگاه های علوم پزشکی

تصویب ماده 49 قانون برنامه چهارم توسعه اقتصادی،اجتماعی، و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران راه را برای هیات های امنا هموار تر کرد و بالطبع تعهدات سنگینی بر دوش وزارت بهداشت نهاد که محاسبه قیمت تمام شده خدمات و استقرار سیستم بودجه ریزی عملیاتی از مهمترین آنهاست
به همین منظور و در راستای اجرای تکالیف مقرر در برنامه چهارم توسعه و پنجم توسعه اقتصادی،اجتماعی،و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران،به ویژه ماده 20برنامه پنجم و منوط شدن تخصیص اعتبارات دولتی به دانشگاههای علوم پزشکی بر اساس قیمت تمام شده خدمات ارائه شده و تحت عنوان کمک،وزارت بهداشت به استناد آیین نامه مالی و معاملاتی دانشگاه های علوم پزشکی و خدمات بهداشتی و درمانی کشور از سال 1387 طرحی تحت عنوان نظام نوین مالی(حسابداری تعهدی)رادر چهار گام به شرح ذیل هدف گذاری کرد.(ابوالحلاج1389)
گام اول – تغییر رویکرد ازروش حسابداری نقدی به روش حسابداری تعهدی
گام دوم- استقراربهای تمام شده خدمات/فعالیتها
گام سوم – بودجه بندی نوین(ابزار مناسب،برنامه ریزی و کنترل کارا)
گام چهارم- مدیریت هزینه و بهره وری،تحلیل نتایج
برای اجرای گام اول( استقرار سیستم حسابداری تعهدی)و به استناد مفاد ماده 87 آیین نامه مالی و معاملاتی دانشگاه های علوم پزشکی،مجموعه ای مشتمل بر ده دستور العمل تدوین وبه دانشگاه های علوم پزشکی جهت اجرا ابلاغ گردید.
این مجموعه مشتمل بر روشهای اجرایی،مستندات و دستور العملهایی میباشد که با لحاظ نمودن پیش فرضهای مورد نیاز دانشگاههاو دانشکده های علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی(بیمارستانها)و مراکز شبکه های بهداشت تدوین ،طراحی و کدگذاری شده است.
این مجموعه همچنین ضمن اعمال وحدت رویه و همگن سازی داده هادر کل دانشگاههای علوم پزشکی امکان تجمیع و مقایسه اطلاعات را فراهم کرده و باعث دریافت انواع گزارشهای بودجه ای ،برنامه ای ومالی،مدیریتی و امکان تفریغ بودجه را فراهم نموده است و از 7 لایه تشکیل شده و از آن می توان در بودجه ریزی عملیاتی در آینده استفاده کرد.
باید گفت که حساب تفصیل مزبور به صورت ماتریسی است که در هنگام دریافت اعتبار یا هزینه از محل (پس از تامین اعتبار)به راحتی ساخته می شود .به طوری که علاوه بر «منبع»، «دوره»، «برنامه»، «طرح»، «ردیف»، «فصل»، «شمول و خارج از شمول» نیز در رویه حسابداری تعهدی،کنترل پذیر و آماده گزارشگیری است.به همین دلیل در نظام نوین مالی می توان به راحتی گزارش تفریغ بودجه را استخراج کرد.
قابل ذکر است این تفصیل به هنگام تنظیم تفاهم نامه داخلی توزیع اعتبارات در اول سال مالی به طور خودکاردر ستاد و واحد های تابعه تولید می شود و توسط امور مالی واحد تابعه مورد استفاده قرار می گیرد .در نتیجه اعمال کنترلهای خود کار،امکان در یافت گزارش برای هر فعالیت به تفکیک سر فصل حساب اصلی وجود دارد.
در صورتهای مالی اقلام ناشی از عملیات مالی به دو صورت فعالیتهای دولتی و شبه تجاری(درآمدهای اختصاصی) باید تفکیک و ارائه شوندودر یادداشتهای همراه صورتهای مالی،فعالیتهای دولتی به تفکیک بر نامه ارائه خواهد شد و وجوه مانده باید با مانده حساب بانکی مربوطه، مطابقت کند این قسمت کار اقتباسی از بیانیه شماره 34((GASB34 است.
قسمت اعظم توان مالی دانشگاههای علوم پزشکی سراسر کشور ازمحل اعتبارات دولتی، الزامات و مقررات مالی خاصی را بر امور مالی این موسسات حاکم کرده است .
از طرفی با وجود تقدم حاکمیت ، نظارت و اجرای قوانین و مقررات هر کشور به عنوان لوازم و ابزارهای اصلی حفظ وجوه و منابع عمومی بر اصول و موازین پذیرفته شده حسابداری ، لزوم ارائه عملکرد ، متابعت از اصول و استانداردهای حسابداری را اجتناب ناپذیر می کند .از اینرو ضرورت اصلاح ساختار مالی اقتصادی موسسات دولتی از جمله دانشگاه های علوم پزشکی ازطریق اصلاح نظام حسابداری مورد تاکید قرارگرفته است.
اشکالات و نارسایی های حسابداری نقدی(سحابی1391)
عدم امکان ارزیابی عملکرد سازمان .
 عدم انطباق روش مذکور با استانداردهای حسابداری .
 عدم وجــود نـظـام بودجه بندی جامع مبتنی بر فعالیت ها .
 عدم رعایت اصــل تطابق در آمد وهزینه و عدم ثبت کامل مطالبات و تعهدات .
 عدم وجـود ارتباط منطقی بین منافع حاصل از بکارگیری دارایی ها و فعالیتهای انجام شده با هزینه ها
 طبقـه بنـدی برخی از دریافت ها و پرداخت های خـاص، براساس نوع رویـداد واقـع شـده به عوض ماهیت دریافـت و پرداخـت انجـام شـده .