فرقه ی دموکرات و جنگ جهانی اول

2.زبان کردی زبان رسمی اداری و آموزشی باشد
3.انجمن ایالتی کردستان بی درنگ، موافق با قانون اساسی ،انتخاب شود و بر تمام امور دولتی نظارت کند .
4تمام کارکنان دولت منطقه کردتبار باشند.
5.قانونی واحد برای کشاورزان و مالکان وضع شود و آینده این دو طبقه تامین شود
6 حزب دموکرات کردستان برای تامین وحدت دولتی کامل در مبارزه با مردم آذربایجان و سایر اقوامی که در آذربایجان زندگی می کنند ،کوشش خاصی مبذول خواهد داشت.
7.حزب دموکرات کردستان با اقدام به اکتشاف منابع طبیعی کردستان و توسعه ی کشاورزی و بازرگانی و بسط آموزش و بهداشت در جهت بهبود اعتلای وضع اجتماعی و اقتصادی مردم کوشش لازم را معمول خواهد داشت.
8ما میخواهیم تمام ملل ایران فرصت تلاش برای آزادی را داشته باشند تا به پیشبرد محل زندگی خود نایل آیند.
در روز 26 آذر اعضای حزب دموکرات طی تظاهراتی در مهاباد پرچم کردستان را بر بالای دادگستری آن شهر نصب کردند.و به دنبال آن روز 2 بهمن 1324 قاضی محمد خودمختاری کردستان را اعلام کرد .وی نام حکومت خودمختار را جمهوری کردستان اعلام کرد.
5-4 -6 قوام و غائله آذربایجان و کردستان
مذاکرات ابتدایی قوام با سران حکومت آذربایجان به دلیل درخواست دموکرات ها دایر بر تعیین استاندار کل آذربایجان توسط حزب دموکرات و حق حکومت آذربایجان برای انجام اصلاحات ارضی ،به شکست انجامید.همچنین در مورد میزان مالیاتی که حکومت آذربایجان بایستی به دولت مرکزی بپردازد، اختلاف نطر پیش آمد. یاغیان آذربایجان به دولت مرکزی اعلان جنگ دادند. این موضوع می توانست دردسری را برای قوام پدید اورد. اما قوام خاطرات اشغال تبریز به وسیله روس ها و به بهانه حفظ نظم – در دوران جنگ جهانی اول – را از یاد نبرده بود. پس قوام با روحیه ی مردم تبریز آشنا بود و می دانست که چه کسی را برای مذاکره با تبریزی ها بفرستد.در روز 11ژوئن 1916 -20 خرداد 1325 مظفر فیروز (معاون سیاسی نخست وزیر )که شخصیت نیرومندی بود، از سوی سران حکومت تبریز به عنوان رئیس هیات اعزامی دولت مرکزی پذیرفته شد. مهمتر از ان ،قوام می بایست مراقبت می کرد تا وضعیتی پیش نیاید که روس ها به بهانه ی حفظ نظم در آذربایجان دوباره به انجا برگردند و نقشه ی قوام برهم نخورد.
قوام برای اینکه روس ها متوجه ی نقشه ی واقعی او نشوند ناگزیر بود که چهره ی ایران را با رنگ های حزب توده آرایش دهد، تا بتواند تصویری از مجلس بسازد که وعده داده بود مقاوله نامه نفتی را به تصویب برساند.
قوام خود را اماده میکرد تا این بازی سیاسی را به آخر برساند. به دنبال خودمختاری آذربایجان ،در فارس نیز توطئه ای برضد دولت مرکزی توسط قشقایی ها آغاز شد و سران ایالات و عشایر فارس در تاریخ 29 شهریور 1325 اعلام خودمختاری کردند. سرانجام شورش فارس با تدابیر دولت و روشی مسالمت آمیز خاتمه یافت.
همزمان با صدور فرمان انتخابات دوره پانزدهم قانونگذاری به تاریخ 14 مهر 1325 دولت اعلامیه ای مبنی بر گسیل کردن نیرو به آذربایجان به عنوان نظارت بر حسن جریان انتخابات منتشر کرد.ولی این امر با مخالفت سران حکومت خودمختار آذربایجان مواجه شد و پس از مذاکراتی که با دکتر جاوید استاندار آذربایجان در تهران به عمل آمد قرار شد تا تاریخ 23 آذرماه 1325کلیه ی مناطق زنجان از فداییان
آذربایجان تخلیه گردد. اجرای این مسئله از طرف دموکراتها با مقاومت روبرو گردید و در تاریخ مقرر امر تحویل زنجان صورت نگرفت، تا اینکه در آذرماه 1325محمدرضا شاه فرمان اعزام نیروهای کافی به طرف زنجان را صادر کرد و نیروی نظامی زودی اشرار و متجاسرین زنجان را متواری ساخت و قوای دولتی در زنجان استقرار یافتند.
این خبر انتقادهای فرقه ای را در پی داشت،اما قوام با انتشار اعلامیه ای، در دفاع از اقدام خود، عدم تخلیه ی زنجان از سوی فدائیان و نیز تعرض به مردم را دلیل اعزام نیرو به زنجان دانست.
پیشه وری که احتمال حمله به آذربایجان را دور از انتظار نمیدانست، تهدید کرد که در برابر هرگونه حمله ،تا آخرین نفر مقاومت خواهند کرد.
جاوید استاندار آذربایجان با ارسال تلگرافی از قوام پرسید که آیا قوای دولتی را به آذربایجان هم خواهند فرستاد، قوام پاسخ مثبت دادو اضافه کرد قصد وی از انجام چنین اقدامی پیروی کردن از مقررات و تضمین حقوق انتخاباتی برابر برای همه ،در کشور است.
واکنش دموکرات ها به بیانیه دولت، به هیچ وجه یکسان نبود. در واقع،نشانه های نوعی تفرقه بین آنها به چشم می خورد. به همراه ادامه پیدا کردن درگیری با حکومت دو گروه از دموکرات ها شکل گرفتند. از یک سوی ،رهبری فرقه ی دموکرات و مأموران قوای مسلح محلی به ویژه فداییان ،و از سوی دیگر اعضای انجمن ایالتی و انانی که در ادارات محلی بودند.
علی رغم این موضوع صریح ، انجمن ایالتی سعی در سازش با حکومت مرکزی داشت، علی شبستری (رئیس انجمن ایالتی آذربایجان ) با ارسال تلگرافی به قوام یادآوری کردنیازی به اعزام نیرو نیست. وی پیشنهاد کرد که بازرسانی اعزام شوند تا طبق ماده 38 قانون انتخابات انجام وظیفه نمایند. قوام آنها را تهدید کرد و گفت :چنان چه با حسن نیت تصمیم دولت را استقبال نمایند هیچگونه بدبینی و نگرانی پیش نخواهد آمد……..ولی چنانچه در برابر قوای دولتی ایستادگی شود عواقب وخیم و مسولیت آن را متصدیان آن ایالت دریافت خواهد کرد.
تصمیم قوام مبنی بر اعزام نیرو به آذربایجان، واکنش منفی شوروی را به دنبال داشت، سادچیکف در ملاقات با وی اعزام نیرو به آذربایجان را موجب اغتشاش در امنیت مرزهای شوروی دانست، اما قوام تاکید کرد که اقدام وی فقط به منظور برقراری امنیت است و هیچ گونه خطری را متوجه مرزهای شوروی نمیکند.
سرانجام قوام در 19 آذر 1325 دستور اعزام نیرو به آذربایجان را صادر کرد، از سوی زنجان سه ستون به فرماندهی سرهنگ هاشمی و سرتیپ همایونی به سمت فلانکو حرکت کردند. در این میان درگیری هایی میان آنها و نیروهای فداییان روی داد و فداییان با به جا گداشتن تلفات عقب نشینی کردند. در روز 20 اذر1325 با ورود نیروهای ارتش به تبریز،عمر حکومت خودمختار آذربایجان خاتمه یافت، این در حالی بود که دموکرات ها قراربود اینروز را با شکوهی که حکومت ایالت به دست مردم افتاده جشن بگیرند. ارتش ایران خود را آماده ی مقاومتی جدی از جانب دموکرات ها کرده بود ،اما با هیچ مقاومت سختی در برابر استقرار خود مواجه نشد،تنها در چند مورد مقاومت مسلحانه دیده شد .اما برخلاف انچه که تصور می شد ارتش دست به اقدامی خشن در آذربایجان زد و برخلاف آنچه تصور می شد که ارتش رهایی بخش باشد ارتش بی رحم از آب در آمد در نتیجه ،در روزهای اولیه ی هرج و مرج که به دنبال ورود حکومت مرکزی به آذربایجان روی داد ،عده ی زیادی جان خود را از دست دادند و مهاجرت انبوه به شوروی رخ داد.21 آذر روز نجات آذربایجان نام گرفت.
شهود عینی شهادت می دادند که سواران ذوالفقاری به سرکردگی محمودخان ذوالفقاری ،دوشادوش ارتش وارد شهر میانه شدند و در اجرای دستور سران ارتش و روسای ایل ،دسته دسته به خانه های مردم وارد شدند و به چپاول پرداختند و احشام دهقانان را گله گله به یدک کشیدند و بردند.