گسترش نگرشها

کاتز[7] و استاتلند[8] (1985، به نقل از بال[9]، 1988، ترجمه مسدد، 1373) معتقدند که نگرشها در فرایند رفع نیاز در ارگانیسم گسترش می یابند و بیان می کنند که سه گونه نگرش ممکن است گسترش یابند:

مجاورتی[10]، شی وسیله ای[11] و خودوسیله ای[12].

نگرش مجاورتی در نتیجه ارتباطات بین شی یا موضوع نگرش و شرایط عاطفی ویژه ای که با آن مرتبط است شکل می گیرد علاوه بر این نگرشهای مجاورتی، زمانی هم که شی مورد نظر مستقیما نیازی را ارضا کند ممکن است شکل بگیرد. نگرش شی وسیله ای زمانی به دست می آید که عاطفه ای مربوط با یک هدف با خود رویدادهایی پیوسته می شوند که وسیله ای برای رسیدن به آن هدف هستند. نگرش خدو وسیله ای زمانی شکل می گیرد که دانش یا اندیشه فرد نسبت به خود (که یکی از جنبه های همان چیزی است که خود نامیده می شود) به عنوان وسیله ای برای کسب نگرش می شود (بال، 1988، ترجمه مسدد، 1373).

تغییر نگرش

اگر چه نگرشها دارای ثبات و دوام قابل توجهی هستند، اما به هر حال، امکان تغییر آنها وجود دارد و فنونی برای تغییر نگرش معرفی شده اند. تغییر نگرش در چارچوب چند الگوی مشخص تبیین شده است که عبارتند از الگوهای یادگیری شامل نظریه محرک، پاسخ و نظریه مشوقها و تعارضها و الگوهای شناختی شامل نظریه های تعادل[13]، توافق[14]، قضاوت اجتماعی[15] و همسازی شناختی[16] و الگوی روانکاوانه شامل نظریه کارکردی[17] (کریمی، 1380).

الگوهای یادگیری تغییر نگرش

الف) نظریه محرک پاسخ

نظریه های  محرک پاسخ بیشتر بر روابط بین محرکهای ویژه با پاسخهای خاص تأکید می ورزند. از این دیدگاه، هر رفتار قابل تجزیه شدن به واحدهای عادتی خاص یا پاسخهای قابل تفکیک از هم است. اگر پاسخی به تقویت منجر شود، احتمال وقوع مجدد آن زیادتر می شود. از این تحلیل چنین نتیحه می شود که الگوی محرک – پاسخی تغییر نگرش تأکید فراوانی بر ویژگیهای پیامهای عرضه شده (پیامها، ترغیبها، جاذبه ها و نظایر آن) که سعی در تغییر دادن نگرش ما دارند، داشته و توجه زیادی بر پاداشهایی که با تغییر دادن نگرشها عاید ما خواهد شد، دارد. (کریمی، 1380).

نظریه هاولند[18]:

یک نمونه از الگوی یادگیری برای تغییر نگرش، الگوی هاولند و همکاران وی است که در آن تغییر نگرش از محرک آغاز و بعد به مرحله توجه، ادراک و پذیرش رسیده و بالاخره به تغییر نگرش می انجامد. در الگوی هاولند یک پیام که هدف آن تغییر نگرش باشد با پیام رسان، زمینه ای که پیام ارائه می شود و با شخصیت پیام گیر در تعامل است. مهمترین عامل موثر در مورد پیام رسان موضوع قابلیت قبول اوست که از وضع ظاهر او گرفته تا تخصص او و مهم بودن او برای پیام گیران همگی در این قابلیت قبول مؤثرند. خود پیام از نظر تأثیر، بستگی به عواملی چند از قبیل یک جانبه یا دو جانبه بودن، ایجاد هیجان و بویژه ترس در پیام گیران، ترغیب تقدم و تأخر پیامهایی که در رقابت هستند و نوع وسیله ای که پیام را منتقل می کند، دارد. همچنین یک پیام برای موثر بودن باید در زمینه ای مناسب و در حالی که پیام گیر بتواند آن را دریافت کند، ارسال شود و گرنه توجه پیام گیر اصولا به آن جلب نخواهد شد. در مورد شخصیت گیرندگان پیام معلوم شده است که جنس عامل تعیین کننده ای نیست، اما عزت نفس و هوش آنها عوامل مهمی هستند (کریمی، 1380).

در زیر شکل 5-2 چگونگی ارتباط سه متغیر توجه، ادراک و پذیرش که در الگوی هاولند ذکر شده آمده است.

شکل 2-5: مراحل مختلف فرایند تغییر نگرش بر طبق الگوی هاولند (برگرفته از کریمی، 1380)

ب) نظریه مشوقها و تعارضها