صندوق بین المللی پول و هدفمندی یارانه ها

برق است( تقریباً کلّ یارانۀ حامل های انرژی غیرهدفمند بوده است).
2ـ2. برنامه های توسعۀ اقتصادی در خصوص هدفمندی یارانه ها
اولین برنامۀ توسعۀ فرهنگی،اقتصادی و اجتماعی ایران با پایان جنگ و در سال های 1368تا1372 به اجرا درآمد که در آن زمان به دلیل صدمات زیاد وارد شده بر مردم از ناحیۀ جنگ پرداخت یارانه ها به صورت جدّی در بودجۀ دولت ها قرار گرفت. در خلال این سال ها یارانۀ پرداختی دولت سالانه قریب 25درصد رشد کرده به نحوی که در پایان برنامه اول بر حسب قیمت های اسمی یارانۀ پرداختی تقریباً 100درصد افزایش یافت.
در برنامۀ دوم و با توجه به پیشنهادات صندوق بین المللی پول مبنی بر انجام سیاست های تعدیل اقتصادی در ایران،رشد یارانه ها در بودجۀ دولت شتاب کمتری یافت تا بدانجا که در خلال برنامۀ دوم به سالانه 9درصد رسید. ذکر این نکته خالی از لطف نمی باشد که علیرغم کاهش شتاب افزایش یارانه ها در طول برنامۀ دوم سهم کالاهای مصرفی از یارانه ها در این برنامه بیش از برنامۀ اول ولیکن سهم یارانه های تولید کمتر از برنامۀ اول می باشد.
تغییر نگرش از حذف یارانه ها به هدفمندسازی آنها:
با آغاز برنامۀ سوم(1383ـ1379)،نگاه کاهش یا حذف یارانه ها جای خود را به سیاست هدفمند سازی یارانه
داد. در این برنامه و با تصویب مواد 196،47،46،36،197 و نیز ماده واحده های اصلاحی 46 و47قانون یارانه ها رنگ و بوی تازه ای گرفت. به عنوان مثال در مادۀ 47لایحۀ دولت به مجلس،مکانیزم شناسایی خانوارهای کم درآمد،با درآمد متوسط و پردرآمد جهت چگونگی بهره مندی از یارانه های متفاوت پیش بینی گردیده بود. لیکن این پیشنهاد در صحن علنی مجلس بر پرداخت یارانه ها به شیوۀ برنامۀ دوم و بر اقلام ضروری همانند گندم،برنج،روغن نباتی،قندوشکر،پنیر،دارو و شیرخشک تأکید نمود.
البته در مرداد سال 1380مجلس دولت را مکلف به بررسی و مطالعۀ کارشناسی شده پیرامون هدفمندسازی یارانۀ کالاهای اساسی و حامل های انرژی جهت تحقق اهداف زیر نمود:
ـ تعیین قیمت عادلانه و منطقی کالاها و سوخت جهت جلوگیری از قاچاق و نیز مصرف بهینۀ آنها
ـ برهم زدن نظام بهره مندی مساوی از یارانه ها به نفع خانوارهای کم درآمد
ـ حمایت از تولید داخلی کالاهای یارانه ای
ـ تقویت و گسترش نظام رفاه اجتماعی به جای پرداخت نقدی یارانه ها
ـ سرمایه گذاری های زیربنایی و محرومیت زدایی از کشور جهت ایجاد اشتغال
ـ توسعۀ صنایع اشتغال زا از محل درآمدهای حاصله از اجرای این قانون با پرداخت وام کم بهره
هرچند که دولت در سال های برنامۀ سوم به دلیل عدم دست یابی به آمارهای دقیق در خصوص دهک های درآمدی موفق به تدوین طرح هدفمندکردن یارانه ها نگردید لیکن در خلال این سال ها با اقداماتی به شرح زیر تلاش های قابل توجهی را جهت بهره مندی بیشتر اقشار آسیب پذیر از یارانه ها به اجرا درآورد:
ـ تعیین سهمیه ای خاص از اقلام اساسی برای اولین بار و در سال 1382 جهت مددجویان کمیتۀ امداد امام،سازمان بهزیستی،اتحادیه های کارگری ـ کارمندی و نیروهای مسلّح
ـ افزایش صددرصدی سهمیۀ شیر خانوارها
ـ افزایش سهم اقشار آسیب پذیر از طریق افزایش جمعیت مشمول از 10 میلیون نفر به 15میایون نفر
یارانه ها در برنامۀ چهارم
در این برنامه جهت استقرار عدالت و ثبات اجتماعی و کاهش فقر و توانمندسازی فقرا از طریق تخصیص کارآمد و هدفمند منابع تأمین اجتماعی،مادۀ 95 پیش بینی و انجام این مهم به وزارت رفاه و تأمین اجتماعی واگذار گردید .
شروع اجرای قانون هدفمندسازی یارانه ها
در سال 1388 و پس از بحث های فراوان قانون هدفمندسازی یارانه ها تصویب که بر اساس آن مقرّر گردید درآمد حاصل از افزایش قیمت ها از این محل به خزانه واریز و بدین شرح توزیع گردد:
ـ 50درصد به صورت مستقیم و پرداخت نقدی به خانوارها
ـ 30درصد به تولیدکنندگان