دانلود پایان نامه

4-9-1-3 چالش های اقتصادی
امنیت اقتصادی جمهوری اسلامی ایران، به معنای توانایی تأمین نیازهای جامعه، رفاه اقتصادی و توسعه صنعتی، فناوری، اقتصادی و تجاری از طریق حفظ اصول سازمان دهنده اقتصاد ملی و دسترسی به منابع، سرمایه و بازار جهانی، به چند صورت ممکن است توسط ایالات متحده آمریکامورد تهدید قرار گیرد. بعضی از چالش های اقتصادی، ناشی از سیاست ها و اقداماتی خواهد بود که آمریکا به منظور عملیاتی نمودن آن بر علیه جمهوری اسلامی اتخاذ می نماید. ایجاد محدودیت های اقتصادی و تجاری از طریق اعمال تحریم ها یا مجازات های تنبیهی از سوی ایالات متحده، کشور را در تأمین امنیت اقتصادی با چالش های جدی روبرو می سازد. به عنوان مثال تحریم نفتی ایران، ناامنی های اقتصادی گسترده ای در پی خواهد داشت. همچنین برخی دیگر از چالش های اقتصادی با توجه به ساختار اقتصادی و استقرار نظام اقتصادی لیبرال مبتنی بر بازار و تجارت آزاد بر جمهوری اسلامی ایران تحمیل خواهد شد.بدین صورت که با استقرار الگوی اقتصادی لیبرالی کشورهای منطقه به عضویت سازمان تجارت جهانی درآمده، و با امضای موافقت نامه های تجارت آزاد ضمن ایجاد منطقه آزاد تجاری خاورمیانه،روابطومناسباتاقتصادیعادی را بااسرائیل،برقرار خواهند نمود. این تحولات ساختاری، جمهوری اسلامی را در چگونگی انطباق و هماهنگی با خاورمیانه جدید اقتصادی با چالش اساسی مواجه می کند. چون در صورت سازگاری با ساختار و نظام اقتصادی فوق، با مشکل هژمونی اقتصادی اسرائیل مواجه گردیده و از طرف دیگر عدم سازگاری با شرایط اقتصادی جدید مشکلات اقتصادی و تجاری جدی را بر کشور تحمیل خواهد کرد(همان:ص490).
که از آن نمونه می توان به : صادرات کالا و خدمات به ویژه صدور انرژی با دسترسی به بازار جهانی؛ جذب سرمایه گذاری خارجی و اعتبار بین المللی؛ توسعه اقتصادی، صنعتی و تکنولوژیک؛ تأمین نیازمندی های اقتصادی جامعه؛ تأمین رفاه و وضعیت مطلوب اقتصادی برای ملت ایران و سرانجام دستیابی به جایگاه و منزلت اقتصادی، علمی و فناوری برتر در منطقه به عنوان هدف اول چشم انداز بیست ساله جمهوری اسلامی ایران اشاره نمود. لازم بذکر است با تضعیف قدرت اقتصادی کشور، علاوه بر کاهش قدرت نظامی ایران و امنیت نظامی، بعد سیاسی امنیت ملی نیز با تهدیدات جدی روبرو خواهد شد. زیرا بدون توانایی و توسعه اقتصادی، صنعتی و تکنولوژیک، امکان ایجاد و حفظ قدرت مستقل نظامی و تقویت بنیه نظامی ملی وجود نداشتهو عدم تأمین آن حیات و بقای کشور را در معرض تهدید قرار می دهد. همچنین عدم توانایی دولت در تأمین نیازها و رفاه اقتصادی مردم، موجب نارضایتی ملت و به تبع آن کاهش مشروعیت و مقبولیت آن می شود. زیرا یکی از مهم ترین سازوکارها و راه کارهای حفظ وحدت ملی تأمین حداقلی از توسعه و رفاه اقتصادی در مناطق مختلف کشور به ویژه مناطق محرومی است که زیستگاه اقلیت های قومی، زبانی، و مذهبی اند.
4-9-1-4 چالش های هویتی
چهارمین دسته از چالش های امنیتی تقابل میان ایالات متحده آمریکا و جمهوری اسلامی ایران، معطوف به امنیت اجتماعی یا هویتی جمهوری اسلامی ایران است. توانایی مردم و ملت ایران در استمرار شیوه زندگی مرسوم و معمول خود با حفظ فرهنگ، زبان و مذهب، آداب و رسوم و هویت، بیانگر امنیت اجتماعی یا هویتی است. بنابراین عواملی که برای این نوع زندگی و شاخصه های آن ایجاد مشکل نماید، تهدیدیبرای امنیت ملی محسوب شده و با توجه به اهداف آمریکا، امنیت اجتماعی و هویتی ایران را با چالش های جدی مواجه خواهد نمود. چون مبارزه با افکار، عقاید و باورهای اسلامی و جلوگیری از گسترش آن در جوامع منطقه یکی از محورهای اصلی این تقابلبوده،حفاظت و نگهداری از آن نیز مهمترین وجهتثبیت امنیت اجتماعی و هویتی می باشد.
ایالات متحده آمریکا با تضعیف و تخریب باورها، ارزش ها، اعتقادات و به طور کلی فرهنگ بومی و جایگزینی آن با ارزش ها، باورها و فرهنگ لیبرالی یا آمریکایی درصدد رویارویی فرهنگی و برخورد تمدنی است. زیرا در اثر نفوذ فرهنگ و ارزش های لیبرالی و آمریکایی، فرهنگ، مذهب، آداب و رسوم، سنت ها و ارزش های ملی ایران و به تبع آن شیوه زندگی مردم، منابع و عناصر هویتی آن دستخوش تغییر و دگرگونی ناخواسته قرار گرفته و یکپارچگی و وحدت جامعه ایران را در معرض تجزیه و فروپاشی قرار می دهد.
همچنین با ایجاد و تقویت تفکرات تجزیه طلبانه و استقلال خواهانه در حوزه های جغرافیایی محل سکونت اقلیت های قومی و نژادی، تهدیدات بسیار جدی برای وحدت ملی و تمامیت ارضی کشور به وجود می آورند. تاریخ ایران نشان می دهد که همواره، گرایشات و حرکت های تجزیه طلبانه قومی مورد حمایت و سوء استفاده بازیگران خارجی به ویژه همسایگان قرار گرفته است. در شرایط فعلی نیز احتمال دارد ایالات متحده آمریکا در جهت تحریک اقدامات استقلال طلبانه هویتی و سرزمینی از هیچ تلاشی دریغ ننماید. این احتمال زمانی قوت بیشتری می گیرد که به خاطر آوریم یکی از توجیهات حمله آمریکا به عراق و اشغال آن، استقرار دولت سرمشق در عراق جهت گسترش لیبرال دموکراسی و ارزش های لیبرالی در منطقه بوده است. بنابراین، چالش های امنیتی هویتی نه تنها بعد اجتماعی امنیت ملی را با تهدید مواجه می نماید بلکه عامل بروز تهدیدات جدی در سایر ابعاد امنیت ملی نیز می باشد(همان:ص492).
4-9-2 فرصت های امنیتی
تقابل ایالات متحده آمریکا با جمهوری اسلامی ایران در کنار ایجاد چالش های امنیتی برای امنیت ملی ایران، فرصت هایی را در زمینه های ملی و منطقه ای ایجاد می کند که با اعمال مدیریت راهبردی، به معنای دفع تهدیدات از طریق استفاده بهینه از فرصت ها، ضریب امنیت ملی در تمامی ابعاد و بخش های چهارگانه پیش گفته افزایش می یابد. بعضی از این فرصت ها برخواسته از ویژگی ها و خصوصیات ملی جمهوری اسلامی ایران و برخی دیگر محصول ساختار و تحولات منطقه ای است. حاصل ایندو دسته از فرصت های ملی و منطقه ای، افزایش قدرت و ارتقای امنیت ملی ایران خواهد بود.
4-9-2-1 فرصت های ملی
جمهوری اسلامی ایران از استعداد، توانایی و ظرفیت بالایی در زمینه توسعه سیاسی، اقتصادی و علمی ـ فرهنگی برخوردار است که با تکیه بر آن ها می تواند چالش های امنیتی خود را مرتفع نماید. در عرصه سیاسی، جمهوری اسلامی می تواند با استفاده از فرصت ایجاد شده با گسترش مردم سالاری دینی و به کارگیری تجربه و سابقه مردم سالاری خود و تقویت و تحکیم آن در جهت تأمین امنیت ملی و بازدارندگی تهدیدات امنیتی مختلف استفاده نماید. زیرا توسعه دموکراسی در کشور، آمریکا را از اتخاذ سیاست ها و اقدامات نظامی و غیر نظامی علیه آن به بهانه حمایت از دموکراسی و آزادی باز می دارد. و از امنیتی شدن در عرصه بین الملل جلوگیری می کند. همچنین از طریق اقناع افکار عمومی بین المللی و دیپلماسی فعال می توان ایران را غیر امنیتی ساخت. در این صورت الگوی مناسبات از حالت تقابلی به تعاملی و همکاری تبدیل خواهد شد.
همچنین موقعیت ژئواکونومیک جمهوری اسلامی ایران و قابلیت های استثنایی و ویژه آن در عرصه ی اقتصادی، این فرصت را مهیا می کند که جمهوری اسلامی را به اجرای سیاست اصلاحات اقتصادی مبنی بر بین المللی و رقابتی کردن اقتصادی ملی و کاهش نقش دولت در آن به منظور بهره برداری هر چه سریعتر از عرصه اقتصادی سوق داده و طرح عضویت ایران در سازمان تجارت جهانی را جهت تسهیل و امکان امضای موافقت نامه های تجاری دوجانبه و چندجانبه برای کشور مطرح نماید. که در صورت اجرای موفق طرح فوق با توجه به ظرفیت های اقتصادی، صنعتی و تکنولوژیک، و دسترسی کشور به بازارهای جدید، توسعه صادرات و گستردگی بازار، موجب افزایش سرمایه گذاری های خارجی در آن می شود. همچنین موقعیت خاص جغرافیایی کشور، ایران را به مرکز انرژی در منطقه تبدیل می کند. زیرا ایران در مرکز فلاتی قرار دارد که دارای دو محور عمودی تولید انرژی شمال ـ جنوب و افقی مصرف انرژی شرق ـ غرب قرار دارد.
در حوزه فرهنگی نیز جمهوری اسلامی ایران مزیت ها و مؤلفه های قدرت ملی زیادی دارد و این تقابل فرصت مناسبی را برای بهره گیری فعال و مثبت از آن ها ایجاد می کند. فرهنگ و تمدن، تاریخ و مذهب مشترک و همچنین پیوستگی های قومی، سرمایه و میراث عظیمی است که در کنار توسعه سیاسی و اقتصادی موجب شکل گیری و تقویت هویت ملی و وحدت ملی می شود. به ویژه هنگام بروز چالش و تهدیدات خارجی، زمینه تحکیم و تثبیت هویت و یکپارچگی ملی بیشتر می شود. فراتر از این، وحدت و یکپارچگی ملی نقش بسیار مهمی در ایجاد مشروعیت سیاسی دولت نیز ایفا می کند. (نقیب زاده، 1379:صص183-180) همچنین با توجه به تصویب طرح جهانعاریازخشونتومبارزهباافراطی گریدر مجمع عمومی سازمان مللکه از سوی جمهوری اسلامی ایران مطرح گردید. ضمنافزایش رواج فرهنگ صلح طلبی، جایگاه و قدرت دیپلماتیک کشور را در منطقه و جهان ارتقاء بخشیده و با حاکمیت ارزش های دموکراتیک در خاورمیانه، امنیت جامعه و مردم را در قالب رعایت حقوق افراد و اقلیت ها و تأمین آزادی آن ها از سوی دولت هاخواستار شد.
4-9-2-2 فرصت های منطقه ای
همانگونه که تا اینجای بحث مطرح گردیدتقابل جمهوری اسلامی ایران و ایالات متحده آمریکا علاوه بر فرصت های ملی، زمینه و بستر منطقه ای مناسبی نیز برای تأمین و تقویت پایه ها و عناصر امنیت ملی ایران ایجاد می کند. جمهوری اسلامی ایران می تواند با زمینه سازی در خصوص صدور الگوی مردم سالاری بومی به کشورهای منطقهو قرائت آزادمنشانه و مردم سالارانه از اسلام و فرهنگ بومی و ایرانی، کشورهای منطقه را به سمت توسعه دموکراسی و رویگردانی از دموکراسی تحمیلی از خارج سوق دهد. تا از این طریق با استقرار نظام های دموکراتیک در جوامع پیرامونی،ضمن امن تر شدن محیط امنیت خارجی و افزایش امنیت نظامی خود و زمینه سازی مشارکت مردم در تصمیم گیری ها و آگاه سازی آنان، میل و گرایش به تجاوزگری و خشونت طلبی را کاهش دهد. همچنین از استقبال مردمی کشورهای منطقهاز نمونه و الگوی مردم سالاری دینی در ایران برای رهایی از فشارهای فرامنطقه ای استفاده نماید؛ چنانکه بسیاری از صاحب نظران، توسعه دموکراسی در جوامع خاورمیانه را به مثابه به قدرت رسیدن اسلام گرایان می دانند.
همچنین با مانور رسانه ای و دیپلماتیکی موثر در خصوص تهدیدات مشترک سیاسی ـ امنیتی و ضرورت مقابله با این تهدیدات مشترک فرامنطقه ای، بستر مناسب را برای ایجاد ساختارها و ترتیبات امنیتی دسته جمعی منطقه ای با حضور ایران مهیا کند. به عبارت دیگر با استقرار نظم امنیتی چند جانبه و همکاری امنیتی با کشورهای منطقه برای دفع چالش های مشترک، اقدام نماید.
در عرصه ی اقتصادی نیز تقابل جمهوری اسلامی ایران و ایالات متحده آمریکا و اعمال سیاست تحریم همه جانبه از سوی این کشور باعث فشار و در نتیجه بازنگری و اصلاح سیاست های اقتصادی گردید همانگونه که در بحث فرصت های ملی بیان گردید جمهوری اسلامی ایران با اجرای سیاست اصلاحی در این حوزه خواهان توسعه و بین المللی کردن آن می باشد. زیرا توسعه اقتصادی و تجارت آزاد در منطقه، فرآیند همگرایی اقتصادی و ایجاد نهادها و سازمان های اقتصادی ـ تجاری منطقه ای را تسریع و تسهیل می نماید. قابلیت های اقتصادی و موقعیت ژئواکونومیک ایران این اجازه را به کشور می دهد که به عنوان هسته و کانون همگرایی منطقه ای عمل کند و جایگاه و منزلت اقتصادی خود را ارتقا بخشد. علاوه بر این توسعه اقتصادی منطقه، وابستگی متقابل اقتصادی کشورها را به دنبال خواهد داشت که الگوی تعاملات را به سوی صلح جویی و همکاری سوق می هد. همچنین، گسترش ارزش های دموکراتیک مشترک در جوامع خاورمیانه، همگرایی اقتصادی و سیاسی را تسهیل و تقویت می کند که خود ضریب امنیتی کشورها از جمله ایران را افزایش می دهد. (مارتین،1383:ص413)
با توجه به مطالب مطرح شده در این فصل می توان گفت ایالات متحده آمریکا در راستای تسلط هر چه بیشتر بر جامعه جهانی و افزایش دامنه نفوذ خود در خاورمیانه جهت اجرای طرحهایی همچون اورآسیایی بزرگ و خاورمیانه بزرگ، جمهوری اسلامی ایران را به عنوان مانع بزرگ و اصلی خود تعریف می نماید. آمریکا، به خوبی واقف است که اگر بخواهد طرح های این چنینی را به پیش ببرد، ابتدا باید مشکل خود رابا اسلام گرایی حل نماید. همچنین دولتمردان و سیاستگزاران آمریکایی به خوبی می دانند که کلید حل اسلام گرایی در دست جمهوری اسلامی ایران (به عنوان یک کشور حامی تروریسم، موثر در ناآرامی های افغانستان و عراق مستعد دست یابی به سلاح هسته ای، ناقض حقوق بشر، و هژمونی طلب) است.از این رو، آمریکا برای حل « مشکل» ایران، یک سلسله اقداماتی را در دستور کاردولت خود قرار می دهد.در شرایط کنونی، بسیاری از کشور های اروپایی نیز، براین اعتقاد هستند که ایران در سال های آتی به یک چالش عمده ی امنیت جهانی و منطقه یی تبدیل خواهد شد. بنابراین لازم است برای درک هرچه بهتر موضوع و توان مقابله جمهوری اسلامی ایران با راهبردهای اساسی ایالات متحده آمریکا ( حمله نظامی، تحریم اقتصادی، تهاجم فرهنگی ) بااستفادهازروشماتریستحلیلزمان هشدار و توان آسیب رسانی تهدیدات، احتمال خطر، احتمال تهدیدات و احتمال استراتژیک تهدیدات فوق را بررسی نماییم.
4-1 ماتریستحلیلزمان هشدار و توان آسیب رسانی تهدیدات
نوع تهدید
توان آسیب رسانی
عمق آسیب ناشی از حمله
گستره آسیب ناشی از حمله
گستره اثرات موجی