دانلود پایان نامه
تاریخ تشیع در ایران از آغاز تا طلوع دولت صفوی
کتاب دیگر از دسته کتب تحقیقاتی کتاب تاریخ تشیع در ایران از آغاز تا طلوع دولت صفوی تألیف دکتر رسول جعفریان است کتاب شامل فصول مختلفی راجع به رشد و گسترش تشیع در ایران در قرون گوناگون و عوامل مختلف در آن صحبت نموده از مزایای کتاب این است که بر حسب قرون اسلامی تدوین شده و در هر فصل به زمینه های مختلف رشد تشیع اشاره نموده.اگرچه مطالب کتاب بطور مستمر به موضوع اصلی رساله ارتباطی ندارد،امااز بخش معرفی خاندان بابویه که به صورت اختصار به آن اشاره گردیده بود مطالب جزئی استنباط شد.
تاریخ تشیع
کتاب دیگر کتاب تاریخ تشیع در دو جلد است که برای این رساله از جلد دوم آن بهره برداری گشت. کتاب تألیف جمعی از مولفان و زیرنظر احمدرضا خضری و با عنوان کامل تاریخ تشیع دولت ها و خاندان ها و آثار علمی و فرهنگی شیعه است. کتاب در بخشهای گوناگون و در فصول متفاوت به ورود و تأسیس دولت های شیعه مانند علویان طبرستان، دولت آل بویه و همچنین در بخش خاندان های شیعه مانند خاندان اشعریان، نوبختیان و همچنین آل بابویه نگاشته شده است. در این کتاب به آثار علمی و فرهنگی و اهداف آموزشی فرهنگ شیعه پرداخته شده است. طبیعتاً لازمه استفاده از این کتاب برای تهیه رساله از قسمت خاندان آل بابویه بوده است که در این فصل به معرفی خاندان بابویه تا حد بسیار مختصری به معرفی خاندان، آثار و عالمان خاندان بابویه پرداخته شده است اما مطالب آن قدر کم حجم و سبک است که نمی توان به عنوان یک منبع تحقیقاتی خوب برای یک رساله از آن استفاده برد اما در مجموع کتاب فوق از جمله کتبی است که به صورت جامع به علل و تحلیل فرهنگ تشیع پرداخته است که در این زمینه کمتر کاری انجام گرفته است.
آل بویه و اوضاع زمان ایشان
کتاب دیگر کتاب آل بویه و اوضاع زمان ایشان تألیف علی اصغر فقیهی است. این کتاب نیز از جمله کتب تحقیقاتی کاربردی در این رساله بود کتاب در فصول مختلف در زمینه تاریخ آل بویه و همچنین تحلیل مسائل مرتبط با دولت آل بویه، وضع دستگاه خلفا و سلاطین و کیفیت دیوان ها، شهرهای شیعه نشین و همچنین اوضاع و احوال دین و مذهب در زمان آل بویه است. برای تحلیل فصل مربوط به آل بویه و حوادث قرن چهارم این رساله از این کتاب استفاده گردید اگرچه مطالب جسته و گریخته و نامنظم ترتیب و ترکیب یافته اما جامعیت و غنی بودن مطالب را در کتاب به همراه دارد.
در مجموع مطالب ذکر شده باید اذعان داشت اگرچه با توجه به بسیاری از نقص ها و کاستی ها در راستای جمع آوری و ذکر مطالب و طبیعتاً در ارائه آن در رساله در زمینه خاندان بابویه در این رساله همراه بود، اما این کار تقریباً بار اولی است که به این جامعیت تمام مطالب در کنار و در راستای همدیگر قرار می گیرد بدین معنی که شاید تاکنون اکثریت مطالب در کتب، تحقیق ها و رسالات گوناگون به طور اختصارتر یا جامع تر به آن پرداخته شده است اما با این تطبیق مسائل و ارتباط مسائل با یکدیگر تا کنون هیچ منبع یا کتاب یا تحقیقی انجام نگرفته. امید است تحقیقات بعدی کامل تر و با اهداف ازپیش تعیین شده موثرتری انجام گیرد.

مطلب مشابه :  ابعاد مدیریت کیفیت جامع و برنامه ریزی استراتژیک

فصل اول
جو عمومی در قرن چهارم
1-1- اوضاع سیاسی، اجتماعی، فرهنگی جهان اسلام درقرن چهارم (مقارن حیات شیخ صدوق)
دراین قسمت بر آن داریم تا به بررسی پاره ای از مهم ترین اوضاع واحوال سیاسی- اجتماعی -فرهنگی درقرن چهارم هجری یعنی زمانی که خاندان بابویه به اوج مرتبت علمی خود رسیده بودند بپردازیم. یکی از مهم ترین حوادث قرن چهارم و مقارن با دوران زندگانی شیخ صدوق،اصلی ترین شخصیت علمی خاندان بابویه تشکیل دولت شیعه مذهب آل بویه در ایران بوده است که بهتر است دراین قسمت راجع به تشکیل این حکومت و فهرستی از حوادثی که مرتبط با عالمان شیعی ومسائل مربوط به شیعیان بوده است را بیان می نمائیم.
1-2- تشکیل دولت شیعه آل بویه
یکی از مشهورترین خاندانهای شیعه ایرانی که دولت بزرگی در ایران تاسیس نمودوبه دیلمیان یا دیالمه مشهور است.حکومت این سلسله دریازدهم ذی القعده321آغازگردیدوباسقوط بغدادبه دست سلاجقه در سال 448 پایان پذیرفت.این طایفه از ذریه بویه، ماهیگیری ازاهل دیلم (ناحیه کوهستانی گیلان)بود که نام وی به عنوان این خاندان معروف گشت.
بنیانگذاران دولت آل بویه فرزندان بویه :علی،حسن.احمد هستند.که بعدها به ترتیب عمادالدوله،رکن الدوله و معز الدوله خوانده شدند.این سه برادر به خدمت مرداویج فرزند زیار در آمدند و علی فرزند بویه از خود کفایت زیادی نشان داد و به حکومت کرج رسید.سپس مردم به وی گرویدندومحبت زیادی به اونشان دادند واین امر باعث شدک وتردید مرداویج گشت و رقابت بین آنان آغاز شد.مرداویج درسال 323ق به قتل رسید.حسن اصفهان وری وهمدان وشیراز را تسخیر نمود واحمد کرمان را تصرف کرد و آنگاه با لشکر خود در334ق وارد بغداد گشت و مستکفی خلیفه عباسی با وی بیعت نمود ودستور داد تا نام سه برادر بر سکه ها ضرب گردد. سلاطین این سلسله خدمات بزرگی به علم وفرهنگ شیعه کرده اند..بعضی از ملوک این خاندان خود از علما و شعرا بوده واز عالمان و محدثان تجلیل، و وزیران خود را از دانشمندان عصر خویش انتخاب می نموده اند. مانند صاحب بن عباد و ابن العمید وشاپور فرزند اردشیر،صاحب کتابخانه ای معروف که آنرا در قسمت شیعه نشین غرب بغداد – محله کرخ-تاسیس نمود. )حاج سید جوادی،احمد،1369ش :153 (
تشکیل این دولت شیعه در ایران توانست حوادث وعواقب مرتبط دیگری را به دنبال داشته باشد.کوچکترین موردی که بتوان به آن اشاره نمود احیا فرهنگ وتمدن ایرانی – اسلامی در ایران بوده است.این کار ازطرق مختلفی به انجام رسید.مانند احیای استفاده از نامهای ایرانی، ضرب سکه با علائم ایران باستان وهمچنین توجه به دانشمندان و عالمان و فقیهان و ادیبان وگرامیداشت آنان.تشیع در این قرن، شانس بزرگی در تسلط برتمامی جهان اسلامی را داشته است.به همین دلیل، این دوره را می توان دوره پیروزی شیعه نام گذاری کرده‏، امابه دلیل اختلافات موجود میان دولت‏های شیعه، که بخشی از آنها جنبه سیاسی و نژادی مانند عربی،دیلمی، و غیره ـ داشت، تشیع نتوانست چیرگی خود را بر دنیای اسلام تکمیل کند.به علاوه، نوع عقاید،شیعی هر گروه، متفاوت از دیگری بود.برخی زیدی مذهب، برخی اسماعیلی و برخی دیگر امامی مذهب بودند.با این حال قدرت شیعه در قرن چهارم واقعا اعجاب‏آور است. دولت آل بویه نیز به عنوان اولین دولت رسمی شیعه در ایران بر عراق و بخش‏های وسیعی از ایران حکومت می‏کردند. در این شکی نیست که حاکمان آل بویه خود شیعه مذهب بودندو از این زمان بود که در روند گسترش تشیع در ایران تحول عظیمی به وجود آمد.
پیش از روی کار آمدن آل بویه، تشیع در ایران و عراق نفوذچندانی نداشت.در دوران الراضی بالله عباسی (خلافت 322 ـ 329) تشیع در بغداد نفوذ چشمگیری به دست آورد.چهار سال پس از وی بود که بویهیان بر بغداد مسلط شدند.الراضی ضمن اعلامیه‏ای در بغداد، اهل حدیث و حنابله را مورد حمله قرار داد، به ویژه از این ناحیه که آنها، شیعیان اهل بیت را متهم به کفر و گمراهی می‏کنند.)فقیهی،علی اصغر،1363 ش:112(.
با آمدن آل بویه به عراق تشیع در بغداد رشد چشمگیری یافت.عالمان زیادی از بلاد مختلف به بغداد که مرکزیت جهان اسلام راداشت مهاجرت کرده و به کار رواج آثار شیعی پرداختند.درحقیقت عالمان شیعه دراین دوره به دربار آل بویه راه یافتند وحتی همین امر سبب پاره ای اختلاف میان شیعیان و اهل سنت گردید. درهرصورت دوران آل بویه را می توان دورانی دانست که به نفع شیعه بوده است.به جرات می توان گفت عصر آل بویه عصر احیای مجدد تشیع بوده است. در این عصر از یک طرف به دلیل ضعف خلفای عباسی و از طرف دیگر به علت روی کار آمدن چهار دولت شیعی (فاطمیان در مصر- آل بویه در ایران و عراق- حمدانیان در سوریه -زیدی ها دریمن) و از جانب دیگر ظهور عالمان بزرگ شیعی همچون، کلینی، صدوق پدر و پسر و شیخ مفید، تفکر شیعی گسترش قابل ملاحظه ای یافت. کتب اربعه شیعه در همین دوران آل بویه بود که فرصت نگارش پیدا نمودوتکامل یافت.نویسندگان کتابهای اربعه فقهی شیعه درهمین دوران به اوج مشهوریت خود رسیدند. امرای آل بویه هم خویش اهل فضل و دانش بودند و هم دیگران را به کسب علوم تشویق می کردند. عضدالدوله دیلمی که خود یکی از مقتدرترین امرای آل بویه است در شمار شعرای چیره دست عرب است.
ابوالفضل بن عمید، وزیر کاردان و لایق رکن الدوله در شعر، ادب، تفسیر، قرآن، نحو، عروض، اشتقاق و لغت سرآمد دوران خود بود.(فدایی عراقی،غلامرضا،1383 ش:52).