شرکت های سهامی عام و دادگاه صلاحیتدار

مقام صالح دیگری که نقش اساسی در امر صورت برداری تاجر متوقف اعمال می کند امین است، درواقع باید گفت که امور مهر و موم و تصفیه را امین انجام می دهد و قاضی ناظر به صورت ناظری بر فعالیت های او نظارت می کند. طبق ماده ی 923 لایحه جدید قانون تجارت : « قاضی ناظر حسب درخواست امین، دستور رفع مهر و موم اموال را برای صورت برداری صادر می کند……..» و ماده 929 همان قانون: « امین صورت دارایی تاجر متوقف را در سه نسخه تهیه می کند و یکی را نزد خود نگاه می دارد و دو نسخه دیگر را به قاضی ناظر و دفتر دادگاه تقدیم می کند. » اهمیت وظایف امین به خوبی آشکار می شود.
دادستان یکی دیگر از مقام های صالح در امر صورت برداری است. ماده 928 لایحه جدید قانون تجارت دادستان یا نماینده او را مختار دانسته که در امر صورت برداری شرکت نماید و فقط به عنوان ناظر بر حسن انجام امور در آنجا حضور می یابند. هر چند حق دارند که به دفاتر و اسناد مربوطه مراجعه کنند ولی نباید این کار باعث اختلال در نظم صورت برداری شود.
انتقادی که به ماده ی 928 ل.ج.ق.ت وارد است این است که قانونگذار در ابتدای ماده با به کار بردن عبارت « ….. می توانند……حین برداشت صورت دارایی حاضر باشند….» حضور دادستان را اختیاری نموده است. به دلیل اهمیت صورت برداری از اموال و حفظ حقوق بستانکاران اگر حضور دادستان یا نماینده ی او به صورت الزام قید می شد صورت برداری به صورت بهتری صورت می پذیرفت.
بند دوم: شیوه و نحوه ی صورت برداری
متعاقب مهر و موم اموال و دارایی تاجر متوقف، قاضی ناظر میبایست صورت برداری از اموال را بلافاصله شروع نماید مگر درمورد ماده 914 لایحه جدید قانون تجارت که نیازی به مهر و موم نیست و ابتدا صورت برداری انجام می پذیرد.
ماده 923 ل.ج.ق.ت امین را مکلف نموده است که پس از رفع مهر و موم به فوریت با استفاده از دفاتر و اسناد تاجر متوقف و سایر اطلاعاتی که تحصیل می نماید صورت دارایی تاجر را مطابق مفاد ماده 891 تنظیم کند. جهت تنظیم صورت دارایی امین می تواند از اشخاص که لازم بداند استمداد کند و با کسب اجازه از قاضی ناظر از تاجر متوقف و مستخدمان او و همچنین اشخاص دیگر توضیح بخواهد. امین باید از تحقیقات مذکور صورت مجلس تهیه نماید و صورت اشیائی که موجب مواد 919 تا 921 این قانون توقیف نشده و یا از توقیف خارج شده را به صورت دارایی ضمیمه کند.
اشیائی نیز که نزد تاجر متوقف است و اشخاص ثالث نسبت به آن ادعایی دارند، با ذکر ادعا در صورت دارایی باید قید شود.( مستفاد از ماده 924 ل.ج.ق.ت.)
پس از صورت برداری تاجر متوقف باید صحت یا عدم صحت دارایی های موجود را امضاء کند. امین باید صورت دارایی مزبور را در سه نسخه تهیه کند که یکی برای خود امین و دو نسخه دیگر برای قاضی ناظر و دفتر دادگاه است ( ماده 929 ل.ج.ق.ت.)
و در نهایت پس از تهیه صورت دارایی، تمام اموال تاجر متوقف بجز آنچه که در بند یک ماده 919 و ماده (920) لایحه آمده است در قبال دریافت رسید به امین تحویل داده می شود تا سایر وظایف خود را انجام دهد.( مستفاد از ماده 930 ل.ج.ق.ت.)
مبحث دوم: اداره اموال
امری که در دوران توقف و ورشکستگی بسیار حائز اهمیت است مبحث اداره اموال تاجر متوقف یا ورشکسته است که تا کنون حقوقدانان به صورت مبحثی مستقل آن را مطرح نکرده اند و اکثراً بنابر وظایف مسئولان تصفیه هر تکه از این مبحث را در مباحث مختلف مطرح نموده اند. بنابر اهمیت مبحث و نیز اضافه شدن نهاد توقف به پروسه ی ورشکستگی در لایحه جدید قانون تجارت و تفاوت های اداره ی اموال در نهاد توقف و ورشکستگی بر آن شدم تا این مبحث را به صورت مستقل مورد بررسی قرار دهم.
گفتار اول: اداره اموال تاجر متوقف
همانطور که گفته شد نهاد توقف، نهادی نو ظهور است که در لایحه جدید ایجاد شده و نسبت به دوران ورشکستگی دارای تفاوتهای چشمگیری است. یکی از این تفاوت ها نحوه ی اداره ی اموال و مقام اداره کننده ی آن است. در این گفتار ابتدا به بررسی مقام اداره کننده امر متوقف خواهیم پرداخت ( بند اول ) و سپس، شیوه اداره اموال ( بند دوم ) و نفقه تاجر و خانواده ( بند سوم ) او را مطالعه خواهیم کرد.
بند اول: مقام صلاحیتدار
قانون فعلی تجارت، مدیر تصفیه را قائم مقام و مقام صالح جهت انجام امور مالی تاجر ورشکسته می داند.
الف- امین
وقتی که حکم ورشکستگی از دادگاه صلاحیتدار ایران صادر می شود تاجر یا شرکت تجارتی ورشکسته از تاریخ صدور حکم از مداخله در تمام اموال خود اعم از اعیانی و منافع و حقوق مالی، حتی اموالی که ممکن است بعد از اعلان ورشکستگی عاید او گردد ممنوع می باشد و بلأخره مدیر تصفیه وفق قانون تجارت و اداره تصفیه امور ورشکستگی برابر اداره قانون تصفیه و امور ورشکستگی مصوب 24 تیر ماه 1318 در کلیه اختیارات و حقوق مالی ورشکسته که استفاده از آن مؤثر در ادای دیون او باشد قائم مقام قانونی ورشکسته است و می تواند به جای او ار اختیارات و حقوق مذکور استفاده کند.(عرفانی،بی تا،7)
همانطور که از متن دکتر عرفانی پیداست،نقش اصلی را در امر اداره ی اموال ورشکسته، مدیر تصفیه ایفا می کند. اما در لایحه جدید قانون تجارت در دوران توقف مقامی با عنوان مدیر تصفیه وجود ندارد و به نظر امین جایگزین مدیر تصفیه شده و امور مربوطه را انجام می دهد.
امین به عنوان مقامی نوظهور در مبحث ورشکستگی حائز اهمیت است هم از این حیث که خود مقام امین شخصیتی جدید در حقوق ورشکستگی است و هم اینکه اداره ی امور متوقف نیز یکی اند نوآوری های لایحه جدید است، پس می طلبد که بررسی دقیقی نسبت به امین صورت پذیرد.
ماده 932 لایحه جدید اشعار می دارد که: « امین از بین مدیران تصفیه که به موجب این قانون انتخاب می کردند تعیین می شود، درخصوص بانک ها، شرکت های بیمه، و سایر شرکت های سهامی عام، تعاونی سهامی عام، مختلط سهامی عام و مواردی که به موجب آیین نامه اجرائی مشخص می شود هیأتی مرکب از سه یا پنج شخص که از میان اشخاص حقوقی واجد صلاحیت انتخاب می شوند وظایف امین را بر عهده دارند……»
همانگونه که در فصل اول بیان شد در این ماده قانونگذار برای تجار عادی یک امین و برای شرکت های تجاری بزرگ و بانک ها هیئتی از سه یا پنج شخص تعیین نموده است که ما آن را با عنوان امین حقیقی و امین حقوقی دسته بندی نمودیم.
درخصوص شرکت های بزرگ که قانونگذار چند شخص حقوقی را تعیین نموده است بهتر بود نوع اشخاص حقوقی را در همین قانون بیان می داشت و آنرا به آیین نامه ها ارجاع نمی داد.