سرسختی روانشناختی و روش آلفای کرونباخ

الف) پرسشنامه انعطاف پذیری کنشی:
کونور و دیویدسون (2003) این پرسشنامه را به منظور سنجش تاب آوری تهیه نمودند. سازندگان این پرسشنامه بر این باورند که این پرسشنامه به خوبی می تواند افراد تاب آور را از غیر تاب آور در گروه های بالینی و غیر بالینی جدا کند و می تواند در موقعیت های پژوهشی و بالینی بکار برده شود. این پرسشنامه دارای 26 گویه است که در یک مقیاس لیکرت بین صفر (کاملاً نادرست) و پنج (همیشه درست) نمره گذاری می شود (حسینی، 1391).
محمدی (1384) در پژوهشی ضریب پایایی این پرسشنامه را با روش آلفای کرونباخ 89/0 بدست آورد. شاکری نیا و محمدپور (1389، به نقل از حسینی، 1391) در پژوهشی ضریب پایایی این پرسشنامه را از طریق آلفای کرونباخ 90/0 بدست آوردند. مشعل پور (1389، به نقل از حسینی، 1391) در پژوهشی از طریق همبسته نمودن آن با مقیاس سرسختی روانشناختی اهواز با محاسبه ضریب همبستگی 64/0 در سطح معنی داری (0001/0p<) نشان دادند که این سازه از روایی نسبتا بالایی برخوردار است. در پژوهشی دیگر حسینی (1391) نیز ضریب پایایی پرسشنامه از طریق آلفای کرونباخ 87/0 محاسبه نمود.
در تحقیق حاضر نیز ضریب پایایی پرسشنامه با روش آلفای کرونباخ 820 بدست آمد.
ب) پرسشنامه باورهای فراشناخت (30-MCQ):
این پرسشنامه، یک ابزار 30 گویه ای خود گزارشی است که باورهای افراد درباره تفکرشان را می سنجد. این ابزار به منظور سنجش چند عنصر فراشناختی، خصیصه ای که برخی از آنها نقش محوری در مدل فراشناختی اختلال روانشناختی دارند طراحی شده است. پاسخ ها در این مقیاس بر پایه چهار درجه ای لیکرت: 1= موافق نیستم تا 4= خیلی زیاد موافقم محاسبه می شود. این مقیاس ها دارای پنج خرده مقیاس است: 1) باورهای مثبت درباره نگرانی، 2) باورهایی درباره کنترل ناپذیری و خطرافکار، 3) باورهایی درباره اطمینان شناختی، 4) باورهایی درباره نیاز به کنترل افکار و 5) وقوف شناختی است (زمانزاده، 1392).
در تحقیقات ولز و همکاران (2004، به نقل از زمانزاده، 1392) دامنه ضریب آلفای کرونباخ برای خرده مقیاس ها از 72/0 تا 93/0 و پایایی آن به روش بازآزمایی برای نمره کل پس از دوره 18 تا 22 روزه 75/0 و برای خرده مقیاس ها 59/0 تا 87/0 گزارش شد. شیرین زاده دستگیری و همکاران (1387، به نقل از زمانزاده، 1392) ضریب همسانی درونی آن را با کمک ضریب آلفای کرونباخ برای کل مقیاس 91/0 و برای خرده مقیاس های آن در دامنه 28/0 تا 68/0 گزارش کرده است. همبستگی زیر مقیاس های آن با کل آزمون در دامنه 58/0 تا 87/0 و همبستگی آنها با یکدیگر بین 26/0 تا 62/0 بود.
در پژوهش زمانزاده (1392) نیز پایایی پرسشنامه با روش آلفای کرونباخ برای کل پرسشنامه 81/0 و برای زیر مقیاس های باورهای مثبت درباره نگرانی، کنترل ناپذیری و خطر، اطمینان شناختی، نیاز به کنترل افکار و خود آگاهی شناختی به ترتیب 60/0، 74/0، 72/0، 71/0 و 77/0 بدست آمد.
در تحقیق حاضر نیز ضریب پایایی پرسشنامه با روش آلفای کرونباخ برای باور مثبت درباره نگرانی 80/0، کنترل ناپذیری 78/0، اطمینان شناختی کم 81/0، نیاز به کنترل افکار 80/0 و برای وقوف شناختی 79/0 بدست آمد.
نحوه اجرای پژوهش
پس از مراجعه به مرکز ترک اعتیاد و نگهداری افراد مراجعه کننده مبتلا به سوءمصرف مواد و انجام هماهنگی های لازم با مسئولان مرکز خصوصی امید و کسب اجازه برای انجام پژوهش، و پس از هماهنگی های لازم با روانپزشک و روانشناس مرکز ترک، لیست بیماران مبتلا به سومصرف مواد مراجعه کننده طی 6 ماه گذشته (از اول بهمن ماه تا اخر تیرماه 1393) تهیه شد. بعد از مشاوره با روانشناس مرکز، افراد مبتلا به سوءمصرف مواد که در طی فرایند درمان انگیزشی بودند و با توجه به مصاحبه تخصصی و پارامترهای درمان 5 مرحله ای انگیزشی توسط روانپزشک و روانشناس مرکز، افراد وابسته به سوءمصرف موادی که در مرحله عمل و نگهداری بودند، شناسایی شدند. سپس با اجاز مرکز اتاقی جهت انجام جلسات درمانی برای دو ماه اجاره شد. پژوهشگر پس از اجازه افراد شرکت کننده در جلسات درمانی از مرکز تقاضای گرفتن فیلم از جلسات درمانی را نمود اما مسئول مرکز بنا به دلایل حقوقی موافقت نکرد. سپس با افراد مبتلا به سومصرف مواد، بصورت انفرادی مصاحبه به عمل آمد و سپس بصورت در دسترس و داوطلبانه 30 نفر از بیمار مبتلا به سومصرف مواد که داوطلب حضور در جلسات و روند پژوهش بودند انتخاب شدند و در گام بعدی از میان نمونه پژوهش بطور داوطلبانه 15 نفر از افرادی که توانایی حضور در جلسات درمانی در طی دو ماه مهر و آبان ماه را داشتند در گروه آزمایش و 15 نفر را در گروه کنترل که تحت درمان متادون بودند، گماشته شدند. سپس قبل از اجرای مداخله درمانی (گروه درمانی مبتنی بر مراحل تغییر) در مورد گروه های آزمایش و کنترل، پیش آزمون انعطاف پذیری کنشی و باورهای فراشناختی اجرا شد. برنامه گروه درمانی مبتنی بر مراحل تغییر بر اساس راهنمای عملی گروه درمانی ماردن، کروچ و دیکمنته، 2001، ترجمه ضیاالدین، حسینی فر، نوکنی و طوفانی، 1392 طی 15 جلسه 60 دقیقه ایی روی گروه آزمایش صورت پذیرفت. برنامه درمانی، هر هفته دو جلسه برگزار شد. پس از پایان جلسات پس آزمونی نیز در پایان مداخله بر روی هر دو گروه آزمایش و کنترل اجرا گردید و مقرر شد تا جلسات گروه درمانی مبتنی بر مراحل تغییر در فرصت مناسبی برای گروه کنترل اجرا شود. سپس نتایج مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت.
جلسات گروه درمانی مبتنی بر مراحل تغییر
در این تحقیق گروه درمانی مبتنی بر مراحل تغییر بر اساس راهنمای عملی گروه درمانی ماردن، کروچ و دیکمنته، 2001، ترجمه ضیاالدین، حسینی فر، نوکنی و طوفانی، 1392 طی 15 جلسه 60 دقیقه ایی بر روی گروه آزمایش افراد مبتلا به سوءمصرف مواد افیونی صورت پذیرفت. شرح جلسات به شکل زیر است:
جلسه اول: مراحل تغییر
هدف درمان: افزایش آگاهی: مفهوم رویکرد انگیزشی برای تغییر رفتار معرفی شد. این رویکرد به وسیله همه اعضاء بر پایه همدلی، پذیرش و احترام به تفاوت های فردی در نظر گرفته شد. در این رویکرد به طور واضح از رویارویی اجتناب شد و در خلال این جلسه قوانین گروهی مطرح و مدل مراحل تغییر بحث می شود.
جلسه دوم: شناسایی ماشه چکان ها
هدف درمان: کنترل محرک: در این جلسه درباره مفهوم ماشه چکان ها بحث شد. مراجعان، تمرینی جهت تعیین ماشه چکان ها انجام دادند. اعضاء گروه درباره شیوه هایی که آن ها می توانند به طور موفقیت آمیز از ماشه چکان ها اجتناب نمایند یا آن ها را تغییر دهند بحث کردند.
جلسه سوم: مدیریت استرس
هدف: شرطی سازی تقابلی: مراجعان مثال هایی از زمان هایی که موقعیت های استر س آمیز بر رفتارشان تأثیر گذار بوده است را مطرح کردند. درمانگر مفهوم آرامش بخشی را توضیح داد. در کنترل استرس، بیماران برای انجام موضوع تمرینات متفاوت آرامش بخشی راهنمایی شدند و دست نویس مراقبه جهت انجام تمرینات در خانه در اختیارشان قرار گرفت.
جلسه چهارم: پاداش به موفقیت ها
هدف درمان: مدیریت تقویت: درمانگر توضیح داد که مراجعین اغلب آشنایی و علاقه ای به گام های کوچک اولیه منتهی به تغییرات رفتاری ندارند و تأکید کرد رفتارهایی پاداش داده می شوند که احتمال تکرار آن ها بیشتر است. بیماران موفقیت های گذشته را به منظور تمرین شناسایی موفقیت ها مشخص نمودند و به شناسایی پاداش هایی جهت گام های مثبت تغییر رفتار یا نگهداری آن پرداخته شد.
جلسه پنجم: ارتباط موثر