دانلود پایان نامه

ـ سازمان های غیر دولتی سازمان یافته توسط دولت (که اختصاراً GONGO نامیده می شوند)
ـ سازمان های غیر دولتی سازمان یافته توسط کمک کنندگان (که اصطلاحاً DONGO نامیده
می شوند). (سعیدی، 1383: 55)
البته، عبارت های دیگری نیز وجود دارند. مشکل تمام این عبارت ها آن است که دارای بار سیاسی و فرهنگی هستند. هر کدام از این مفاهیم بر یک جنبه خاص تأکید دارند و در عین حال جنبه های دیگر را نادیده می گیرند. به علاوه، هیچ کدام از این مفاهیم قادر نیستند کل تنوع و گستره سازمان های غیر دولتی را در بر گیرند.
با وجود این مشکلات در ارایه تعریف، لازم است که زبان روشن و دقیقی را در این رابطه بکار گیریم. زیرا بدون این صراحت و دقت نمی توان به ارایه تحلیل ها و توصیف های منطقی از سازمان های غیر دولتی پرداخت و به ارتقاء دانش در خصوص این سازمان ها کمک کرد.
بعضی از محققان سازمان های غیر دولتی برای ارایه تعریفی دقیق تر از سازمان های غیر دولتی تلاش کرده اند تا ویژگی های متمایز کننده و بنیادی این سازمان ها را شناسایی و تشریح کنند. به عنوان مثال، گیدرون، کرامر و سالامون (Gidron,2009) در کتاب خود به بعضی ویژگی های بنیادین این سازمان ها اشاره کرده اند که معتقدند مورد پذیرش عام هستند. بر اساس نظر آن ها اولین ویژگی بنیادی یک سازمان غیر دولتی آن است که تحت کنترل مستقیم دولت نباشد. دوم، یک سازمان غیر دولتی نباید به مثابه یک حزب سیاسی تشکیل شود. سوم، باید غیر انتفاعی باشد و اساساً برای اهداف بازرگانی یا سودجویی ایجاد نشده باشد. چهارم، یک سازمان غیر دولتی نباید یک گروه تبهکاری باشد. آن ها نباید برای دستیابی به اهداف خود متوسل به خشونت شوند.
محققان یاد شده معتقدند که این ویژگی ها مورد پذیرش عام هستند و جزو شرایط مقرر سازمان ملل متحد برای شناسایی رسمی یک سازمان غیر دولتی است. البته گاهی وقت ها این مرزها می توانند کدر شوند. می توان بعضی از سازمان های غیر دولتی را یافت که در عمل به یک حزب سیاسی بسیار نزدیک و مشابه هستند؛ بعضی از سازمان های غیر دولتی از طریق فعالیت های بازرگانی، به ویژه انعقاد قرادادهای مشاوره و فروش کتب و نشریات به تولید درآمد می پردازند و یا تعداد قلیلی از سازمان های غیر دولتی را می توان یافت که با شورش ها و تظاهرات سیاسی خشن ارتباط دارند. با این وجود، یک سازمان غیر دولتی هرگز به عنوان یک بروکراسی دولتی، یک حزب، یک شرکت، یک سازمان تبهکاری و یا یک گروه شبه نظامی تشکیل نمی شود. بر این اساس می توان یک سازمان غیر دولتی را به عنوان یک انجمن داوطلبی مستقل از افراد که به صورتی دایمی برای رسیدن به هدف یا اهدافی مشترک غیر از کسب منصب دولتی، درآمد یا اقدامات غیر قانونی با هم کار می کنند.
اگر بخواهیم این تعریف را بپذیریم، باید بدانیم که بر اساس این تعریف دانشگاه ها، بیمارستان ها، اتحادیه های تجاری، اتحادیه های کارگری و نظایر آن نیز در زمره سازمان غیر دولتی قرار می گیرند. اما بخوبی می دانیم که مثلاً وقتی بحث سازمان های غیر دولتی در حوزه توسعه مطرح است، این ها جزو سازمان غیر دولتی به حساب نمی آیند.
2-2-2. ویژگی ها و مشخصه های سازمان های غیر دولتی
شاید بهترین راه برای ارایه تعریفی روشن و جامع از سازمان های غیر دولتی، می توان ویژگی ها و مشخصه های این سازمان ها را بر شمرد. بدین صورت قادر خواهیم بود به جای انتخاب یک تعریف از میان تعاریف ارایه شده به صورت گزینشی، تعریف مختلف را بر حسب معیارهای آن ها بیان کنیم تا در نهایت بتوانیم تعریف خاص خود را در این تحقیق بسط دهیم.
2-2-2-1 . غیر انتفاعی بودن: این سازمانها با انگیزه سودجویی شکل نگرفته اند و در پی کسب سود برای اشخاص یا دسته های خاص نیستند. هر چند سازمانهای غیر دولتی می توانند در فعالیتهای بازرگانی مشارکت کرده تولید سود و سرمایه کنند، سود و سرمایه آنها باید صرفاً برای اجرای مأموریت سازمان به مصرف رسد یا در سازمان سرمایه گذاری شود.
2-2-2-2 . نداشتن وابستگی به دولت: سازمانهای غیر دولتی را مردم تأسیس می کنند و عموماً دولتها در ایجاد و مدیریت آنها نقش چندانی ندارند؛ از قبیل انجمنها، مجامع، گروههای حرفه ای، سازمانهای خیریه و مذهبی. به دیگر سخن، این سازمانها در ساختار دیوانسالاری دولتی جایی ندارند. با وجود غیر دولتی بودن این سازمانها، برخی دولتها با هدف گسترش مشارکتهای مردمی در تأسیس و مدیریت این سازمانها دخالت می کنند. (گروه مولفان، 1383: 33)
2-2-2-3 . داوطلبانه: خصلت عمده سازمانهای غیر دولتی آن است که مردم به صورت داوطلبانه آنها را تشکیل داده اند. با وجود آنکه این سازمانها باید تابع قوانین و مقررات موجود باشند هیچ تشکیلات دولتی نباید در شرایط عادی دستور ایجاد، اداره و انحلال آنها را صادر کند و هر چند این سازمانها به استخدام کارمند اقدام می کنند، به مشارکت داوطلبانه بسیاری از افراد علاقه مند، برای خدمت در هیأت مدیره و کمکهای دیگر متکی هستند.
2-2-2-4 . برخورداری از شخصیت حقوقی: برای گسترش فعالیت سازمانهای غیر دولتی، قوانینی وضع می شود که بر اساس آن این سازمانها به ثبت رسیده، از شخصیت حقوقی مستقل برخوردار می شوند. این امر موجب جلب اعتماد مردم به آنها شده و از این طریق آنها می توانند با سازمانهای دولتی قراردارد امضا کرده از تسهیلات مختلفی نظیر وام بانکی استفاده کنند.
2-2-2-5 . مدیریت دموکراتیک و مشارکتی: محققان معتقدند که در این سازمانها فرایند دموکراتیک یا مردمسالاری اهمیت بالایی دارد؛ زیرا این روند، مشارکت مستمر افراد داوطلب را تضمین می کند.
ماهیت مردمی سازمانهای غیر دولتی اقتضا می کند که فرایند اداره آنها از پایین به بالا و مشارکتی باشد. بر همین اساس نیز مدیران آنها از سوی اعضا انتخاب و در صورت عدم رضایت از عملکردشان بر کنار می شوند. این ویژگی سبب می شود که اعضا همواره بر عملکرد مدیران نظارت داشته باشند و مدیران پاسخگوی عملکردشان در برابر اعضا باشند و به این ترتیب نیز سازمان از پویایی بیشتر برخوردار شود. بنابراین، هر چه سازمانها به سوی نخبه گرایی حرکت کنند از ماهیت دموکراتیک بودن به دور خواهند شد.
2-2-2-6 . خودگردان: سازمانهای غیر دولتی، از نظر مالی خودگردان هستند. هر چند آنها از دولت، افراد خیّر، سازمانهای بین المللی و … کمکهایی دریافت می کنند، این کمکها نباید به گونه ای باشد که وابستگی شان را به منابع کمک دهنده فراهم کرده آنها را از اهداف و تعهدات اجتماعی شان دور می سازد.
2-2-2-7 . غیر سیاسی بودن: این سازمانها تعهد اجتماعی دارند. هدف اساسی آنها خدمت به اجتماع، فقرا، گروههای آسیب پذیر، رفع تبعیضهای جنسی، نژادی، مشکلات محیطی و … است. سازوکارهای تأسیس سازمانهای غیر دولتی نیز با سازمانهای سیاسی (احزاب) متفاوت است و معمولاً آنها در زمان تأسیس تعهداتی مبنی بر وارد نشدن به حوزه های سیاسی می سپارند. در برخی کشورها ـ نظیر اندونزی ـ زمانی که سازمانهای غیر دولتی با احزاب همدستی داشته اند، دولت مانع گسترش آنها شده است. با این همه، این ویژگی نباید به معنی اجتناب از حرکتهای جمعی و انتقادی به برنامه ریزیهای دولتی و بین المللی تلقی شود. آنها می توانند از سازمانهای ملی و بین المللی انتقاد کنند، برنامه هایشان را افشا کنند و راهپیماییهای مسالمت آمیری ترتیب دهند.
2-2-2-8 . معافیت مالیاتی: همانطور که سازمانهای غیر دولتی به صورت غیر انتفاعی اداره می شوند و با هدف خدمات رسانی به اقشار آسیب پذیر و توسعه اجتماعی فعالیت می کنند، از پرداخت مالیات معاف هستند.
بنابراین در این تحقیق سازمان های غیر دولتی به صورت زیر تعریف می شوند:
سازمان های غیر دولتی عبارت از سازمان های خصوصی، خود اداره کننده، داوطلبانه، و غیر توزیع کننده سود، هستند که نه برای اهداف تجاری بلکه برای منافع عمومی، پیشبرد رفاه و توسعه اجتماعی، مذهب، خیریه، آموزش و تحقیقات فعالیت می کنند. (گروه مولفان، 1383: 33-40)
2-2-3. بسط فضای مفهومی سازمان غیر دولتی یا مردم نهاد
سازمان های غیر دولتی رکن مهمی از جامعه مدنی در عصر کنونی محسوب می شوند. بسیاری از صاحب نظران مسائل اجتماعی بر این باور هستند که در قرن بیست و یکم اداره جوامع بشری بدون حضور هماهنگ و موثر سه رکن مهم آن یعنی دولت و حاکمیت، بخش خصوصی و جامعه مدنی امکان پذیر نیست. در این میان سازمان های غیر دولتی جزیی از جامعه مدنی هستند که از یک سو ارتباط نزدیکی با افراد جامعه دارند و از سوی دیگر سعی دارند تا مسائل و مشکلات مردم را به حاکمیت منتقل سازند. به همین سبب است که این سازمان ها جایگاه خاصی را در این زمینه پیدا کردند. اصطلاح سازمان های غیر دولتی در نخستین برخورد به صورتی فریبنده ای ساده و آسان جلوه می کند؛ لکن ماهیت این اصطلاح دربرگیرنده طیف وسیعی از سازمان های گوناگونی است که تلاش برای ارائه معنا و مفهومی ساده از آن کاملا بیهوده به نظر می رسد. از اینرو ضرورت دارد بدانیم که سازمان های غیر دولتی کنونی دارای اشکال و انواع متعدد و متفاوتی هستند به طوری که ویژگی های آنها فقط در برخی موارد آن هم تا حدودی مشابهت دارند و عوامل تشکیل دهنده این مجموعه به قدری دارای ناهمگونی است که شناخت و تمایز تحلیلی آنها بکارگیری ضوابط و معیارهای گوناگونی را می طلبد. این سازمان ها اساسی غربی دارند. اما اشکالی از آن در تاریخ ایران زمین هم دیده شده است. به تدریج این سازمان ها به ایران وارد شدند و در ایران پا گرفتند؛ اما به رشدی که لازم بود هرگز نرسیده اند( کوهکن، 1388: 4-2).
به طور کلی NGO مخفف اصطلاح انگلیسیnon-governmental organization به معنی سازمان غیر دولتی است در زبان فارسی واژه «سازمان مردم نهاد» با اختصار «سمن» برای ترجمه این واژه انتخاب شده است(فرامرز قرا ملکی و سالاری، 1388: 15). سازمان های غیر دولتی در کتابچه راهنمای سازمان های غیر دولتی مرتبط با سازمان ملل متحد اینگونه تعریف شده است: «سازمان غیر دولتی به هر گروه غیرانتفاعی و داوطلبانه از شهروندان گفته می شود که در سطوح مختلف محلی، ملی، منطقه ایی و یا بین المللی سازمان دهی شده باشند. سازمان های غیر دولتی که به وسیله مردمی با علاقه مشترک اداره می شوند انواع خدمات و کارهای خیریه را انجام می دهند؛ نگرانی شهروندان را به اطلاع دولت ها می رسانند؛ سیاست ها را بازبینی می کنند و مشارکت سیاسی را در سطح اجتماعی تشویق می کنند. آنها تحلیل ها و نظرات کارشناسی فراهم می کنند. به مثابه مکانیسم های اولیه اخطار انجام وظیفه می نمایند و به بازبینی و اجرای توافق های بین المللی کمک می کنند و غالبا پیرامون موضوعات جمعی مانند حقوق بشر، محیط زیست و بهداشت سازمان دهی شده اند»( معمار زاده،1374: 38 ). لذا همان طور که از تعاریف سازمانهای بینالمللی فوقالذکر نیز استنباط میشود یک سازمان مردم نهاد سازمانی است که حتماً غیرسیاسی و غیرانتفاعی باشد و این ویژگی آن را از احزاب سیاسی که به دنبال کسب قدرت هستند و نیز از مؤسسات بخش خصوصی که به دنبال منافع اقتصادی هستند؛ متمایز میسازد.