دانلود پایان نامه

«مشارکت اجتماعی دلالت بر گسترش روابط بین گروهی در قالب انجمن های داوطلبانه ، باشگاهها، اتحادیه ها و گروههایی دارد که معمولاً خصلتی محلی و غیر دولتی دارند و هدف شان مشارکت و درگیر ساختن مردم در فرآیند اجتماعی مختلف در قالب سیاست های اجتماعی است.»(پاتنام،1379: 292) به عبارتی «مشارکت اجتماعی بر آن دسته از فعالیتهای ارادی دلالت دارد که از طریق آنها اعضای یک جامعه در امور محله، شهر و روستا شرکت کرده و به صورت مستقیم یا غیرمستقیم در شکل دادن حیات اجتماعی مشارکت دارند.»(محسنی تبریزی، 1369: 108)
مشارکت اجتماعی با مشارکت مردمی قرابت نزدیکی دارد، زیرا مشارکتی است که از متن جامعه بر می آید وً عرصه های مختلف زندگی اجتماعی را هم در بر می گیرد. چنین مشارکتی در برنامه های عمران اجتماعی به ویژه در سطح روستاها، جایگاه ویژه ای دارد که غفلت از آن و فراهم ساختن بسترهای لازم برای بسط بهره گیری مناسب از آن، برنامه های عمران اجتماعی را در سطوح مختلف دچار مشکل و نارسایی می کند. نمود عینی مشارکت اجتماعی وجود نهادهای مشارکتی چون انجمنها، گروهها، سازمانهای محلی و غیردولتی است.
مشارکت را نوع کنش هدفمند نیز دانسته اند که در فرآیند تعاملی بین کنشگر و محیط اجتماعی او برای رسیدن به اهداف معین و از پیش تعیین شده ، نمود پیدا می کند. در نگاهی دیگر مشارکت را فرایند آگاهانه تقسیم قدرت و منابع کمیاب و فراهم سازی فرصت برای رده های پایین جمعیتی جهت بهبود شرایط زندگی آنها بیان کرده اند.
گائوتری در تعریف مشارکت می گوید: «مشارکت فرایندی اجتماعی، عمومی، یکپارچه ، چندگانه، چند بعدی و چند فرهنگی است که هدف آن کشاندن همه مردم به ایفای نقش در همه مراحل توسعه است.»( ازکیا و غفاری،1383: 290)
در نهایت مفهومی که ما در این تحقیق از مشارکت مد نظر قرار دادیم، در مفهومی نزدیک به تعریف اوکلی از مشارکت است که بعد کاربردی مشارکت را « حساس سازی مردم و در نهایت افزایش پذیرش و توانایی آنان برای پاسخگویی برنامه ها، براساس تلاشهای سازمان» می داند.
از نظر گائوتری (Goatri) مشارکت چندین مرحله را پشت سر گذاشته است و با جریانهای پیاپی گوناگونی در ارتباط بوده است که او آنها را به صورت زیر جمع بندی می کند:
1- مشارکت ابتدایی و رسمی: که به صورت گفت و گو با مردم متجلی می شود .
2- مشارکت رفتارگرایانه و شرطی: نوعی از بسیج اجتماعی است که با فنون اجتماعی – روان شناختی، رسانه های آموزشی و ساختارهای فرهنگی انجام می شود.
3- مشارکت ادغام گرا: این نوع مشارکت(اتحاد) یا (جذب)را بهترین شیوه مشارکت می داند .
4-مشارکت به عنوان یک فرآیند اجتماعی عام، جامع، همه جانبه، چند بعدی و چند فرهنگی: که سعی دارد همه گروه های مردم را در همه مراحل توسعه شرکت دهد(توسعه مشارکت). از این دیدگاه مشارکت چیزی جز برنامه برای جامعه نیست که بر محور نظریه ای باز و قابل اصلاح قرار دارد و از جریانهای اصلی تفکر دوران بهره می گیرد . این پیشرفته ترین مفهوم مشارکت است. به نظر گائوتری مشارکت را نمی توان به نحو مؤثر به کار بست، مگر آنکه علاوه بر وجود اراده سیاسی در دولت ، قوانین لازم و نهادها و سازمانهای اجتماعی متناسب برای ترویج آن و برخی شرایط دیگر که به خود شرکت کنندگان ارتباط دارد موجود باشد((گائوتری، 1379: 8-35).
از نظر وی علل عدم مشارکت عبارتند از بی سوادی وفقدان اطلاعات، موانع زبانی و فرهنگی، عادت امتناع از رای دادن، بد بینی فرد در خصوص کارآیی مشارکت، کمبود وقت و نیز عدم آمادگی مسولان دولتی جهت گفتگو و پذیرش اظهار نظر مردم باید توجه نمود(غفاری ونیازی، 1386: 90).
اما آنچه در تحقیق حاضر بر آن تاکید شده شامل مشخص بودن آمال و اهداف مشارکت کننده از رهگذر آگاهی وی نسبت به عواقب کنش خویش که منجر به مشارکت فعالانه، داوطلبانه و ارادی مشارکت کننده می شود. و فرضیات بر مبنای همین مفاهیم طرح شده است.دراینجا مشارکت کنشی است که از رهگذر آن آحاد یک جامعه شرایط تحقق انتظارات خود رامهیا می سازند. در مجموع وجه مشترک تعاریف ارائه شده عنصر آگاهانه و ارادی بودن مشارکت در کنار تصمیم سازی و کنترل افراد بر امورات مربوط به خویش از طریق مشارکت است.

مطلب مشابه :  تجارت بین الملل و انعقاد قرارداد

فصل سوم:
روش شناسی تحقیق

مقدمه
روش عبارتست از مجموعه ای از فعالیتها که برای دستیابی به هدف یا اهدافی خاص صورت می گیرد. لذا روش پژوهش را نیز می توان مجموعه اقداماتی دانست که پژوهشگر با استفاده از آنها در صدد کشف پاسخ سؤالات پژوهش، بررسی و یا عدم تأیید فرضیه های خود بر می آید. روشهای پژوهش در واقع ابزارهای دستیابی به واقعیت های وابسته به زمینه تحقیق به شمار می روند. روشهای مورد نظر متعدد بوده و هر کدام با توجه به تناسبشان به موضوع و فرضیه های تحقیق به کشف قوانین علمی کمک می کنند، لذا در هر پژوهش، محقق سعی می کند تا متناسب ترین روش را انتخاب کند. چرا که شناخت واقعیتهای موجود و پی بردن به روابط بین آنها مستلزم روشهایی است که به شکل دقیق بتواند ارتباط بین پدیده ها را تبیین نموده و به کشف واقعیتها منجر شود.
دستیابی به هدفهای علم یا شناخت علمی میسر نخواهد شد، مگر زمانی که با روش شناسی درست صورت پذیرد. «روش سنگ بنای هر کار علمی است و اتخاذ روش علمی تنها راه دستیابی به دستاوردهای قابل قبول علمی است.» (ساروخانی، 1382،127) با توجه به ضرورت روش شناسی در امر تحقیق باید دانست که «روش علمی، موجه ترین روش جهت آگاهی انسان است و آنچه تحقیق به عنوان نتایج بدست می آورد بستگی زیادی به انتخاب روش دارد.» (نادری و سیف نراقی،1370، 84) مقصود از روش علمی، راهها و شیوه هایی است که پژوهشگر را از خطا محفوظ داشته و رسیدن به حقیقت را برای او امکان پذیر سازد. «این روش شکل خاص و نظامداری است از همه انواع بررسی ها و تفکرات انعکاسی که منظور از کاربرد آن، افزایش میزان ارتباط بین جواب و مسئله مورد نظر و از طرفی بالا بردن اعتبار جواب و کاهش بهره گیری می باشد.» (هومن، 1380، 93) بنابراین، «هر تحقیقی راه و روش مخصوص به خود را دارد و روش کار تحقیق باید متناسب با هدفهای تحقیق باشد.» (کیوی و کامپوند، 1377: 185) با ذکر این مقدمه در ادامه در این فصل ضمن اشاره به نوع تحقیق فعلی و روش انجام پژوهش، تعاریف نظری مفاهیم و متغیرها، طریقه عملیاتی کردن آنها و پایایی و روایی ابزار سنجش بیان می شوند. تعاریف نظری را معمولاً در دایره المعارفها، متون تخصصی و ادبیات موجود در هر حوزه می توان دنبال کرد. ضرورت این امر در روشن ساختن فضا و پوشش معنایی یا صفات اصلی یک مفهوم برای تفکیک آن از مفاهیم مشابه نهفته است. کرلینجر «تعریف عملیاتی را با مشخص ساختن فعالیتها یا عملیاتی که برای اندازه گیری یک سازه یا متغیر لازم است در ارتباط می بیند.» (کرلینجر، 1377، 65)
3-1.روش تحقیق
نوع و ماهیت موضوع پژوهش، روش علمی دستیابی به شناخت را تعیین میکند. در علوم اجتماعی و انسانی نیز دانشمندان تلاش داشتهاند تا با ابداع روشهای نو، پدیدههای اجتماعی را از زوایای مختلف مورد تحقیق و مطالعه قرار دهند. نگاهی به تاریخچۀ علوم انسانی بویژه علوم اجتماعی در سدههای اخیر نشان میدهد که در گذشته دانشمندان با نگاه صرفاً نظری به تحلیل مسائل میپرداختهاند، ولی اکنون به روشهای تجربی و کمی روی آوردهاند و به شیوههای مختلف سعی دارند کیفیات را در قالب کمیات درآورده و با پشتوانههای نظری که از گذشته تا حال وجود دارد به تبیین و تشریح پدیدهها بپردازند.
با توجه به موضوع مورد بررسی،روش این تحقیق پیمایشی می باشد. «پیمایش عبارت است از جمعآوری اطلاعات که با طرح و نقشه و به عنوان راهنمای عملی توصیف و پیشبینی و به منظور تجزیه و تحلیل روابط میان برخی متغیرها صورت میپذیرد که معمولاً در مقیاس وسیع انجام میشود.» (اوپنهایم، 1375: 9)
نوع پژوهش پیمایش بر ساختن فرضیه و آزمون آن و تحصیل روابط بین متغیرهای دستکاری نشده توجه دارد. این نوع پژوهش بر خلاف روش آزمایشی یا تجربی است که در آن متغیرها با ملاحظه پژوهشگر به دقت تنظیم و دستکاری می شوند. پژوهش پیمایشی متغیرهایی را انتخاب می کند که هم اکنون یا قبلاً وجود داشته اند. تحقیق پیمایشی با انتخاب و مطالعه نمونه ای منتخب از جامعه ای کلی به بررسی میزان شیوع، توزیع و روابط متقابل متغیرهای فردی و اجتماعی می پردازد(کرلینجر، 1376، ص65) (دواس، 1380، ص15). روش پیمایش از جمله روش های کمی در تحقیقات اجتماعی می باشد: به طوری که نمونه ای معرف از افراد به منظور پاسخگویی به سوالات پرسشنامه انتخاب شده و با استخراج و تحلیل داده های حاصل از آن نتایج به صورتی دقیق و روشن ارائه می شود.
.پژوهشگران دست کم دو نوع پیمایش را به کار می برند: پیمایش توصیفی ، به منظور نمایش یا مستند کردن وضعیت یا نگرش های جاری صورت می گیرد: یعنی آنچه را در وضع موجود هست، توصیف می کنند. پیمایش تحلیلی نیز، به منظور توصیف و تبیین این مطلب به کار می رود که چرا وضعیت خاصی وجود دارد. در این رویکرد معمولاً دو یا چند متغیر برای آزمون فرصیه های پژوهشی بررسی می شوند. نتایج به دست آمده، به محقق امکان می دهد تا روابط متقابل میان متغیرها را بیازماید و به پاره ای تبیین های استنباطی دست یابد(ویمر و دومینیک، 1384: 266-265). به علاوه پیمایش تحلیلی می کوشد(معمولاً با آزمون برخی فرضیه ها)وجود برخی شرایط را توصیف و تبیین کند(ویمر و دومینیک، 1384: 328).