برنامه آموزش مهارتهای زندگی و آموزش مهارتهای زندگی

تأکید بر مهارت های زندگی مانند تصمیم گیری و حل مشکلات
عدم تلقین ترس نا به جا در مورد مواد مخدر
تأکید بر این نکته که بیشتر مردم از مواد مخدر استفاده نمی کنند.
تأکید بر مسئولیت پذیری در قبال خود و دیگران
ایجاد و تقویت حس اعتماد به نفس (ملکی ، 1385 ، ص 29 -30)
چهارچوب نظری تحقیق
تاکید عمده ی برنامه آموزش مهارتهای زندگی در رشد مهارتهای مهم شخصی و اجتماعی است. برای نمونه علاوه بر آموزش مهارتهای عمومی نظیر ابراز وجود (مانند «نه» گفتن ، درخواست و بیان قاطعانه ی حقوق اجتماعی خویش ، به دانش آموزان یاد داده می شود که چگونه در برابر فشار مستقیم گروه هم سالانی که به مصرف مواد مخدر می پردازند ، این مهارتها را به کار برند. (بوتوین و همکاران ، 1997)
تحقیقات انجام شده در مورد مهارت های زندگی
بررسی تحقیقات انجام شده در داخل ایران
1- نتایج تحقیق شریفی (1372) ، نشان می دهد که آموزش مهارت حل مسأله می تواند در بهبودی یا کاهش میزان افسردگی نوجوانان و علائم اختصاصی افسردگی آنان موثر باشد ، موجب افزایش میزان کفایت شخصی آنها و توانایی ایشان در روابط بین فردی با همسالان گردد.
2- احمدی زاده (1373) ، در تحقیق خویش به این نتیجه دست یافت که آموزش مهارت حل مسأله با افزایش شایستگی های اجتماعی و ارتقاء سطح روابط بین فردی نوجوانان ارتباط قاطع دارد و بر افزایش مفهوم خود تحصیلی نوجوانان موثر می باشد.
3- پاپیری (1376) ، در تحقیق خود 26 نفر از دانش آموزان دختر و پسر را که سابقه اقدام به خودکشی داشتند ، بطور تصادفی انتخاب نمود و به دو گروه آزمایشی و کنترل تقسیم نمود. بعد از 12 جلسه آموزش حل مسأله به دو گروه آزمایشی ، این نتایج حاصل شد که آموزش مهارت حل مسأله می تواند در کاهش میزان افسردگی و ناامیدی و بهبود مهارت های مقابله ای نوجوانان اقدام کننده به خود کشی موثر باشد.
4- نتایج بررسی اجرای آموزش مهارت های زندگی برای مقاطع چهارم و پنجم ابتدایی در 6 استان کشور (تهران ، کرمانشاه ، شهرستان های استان تهران ، سیستان بلوچستان ، آذربایجان غربی و ایلام) توسط دفتر بهداشت و تغذیه وزارت آموزش و پرورش در سال تحصیلی 78-77 نشان داد که در پیش آزمون بین گروه کنترل و آزمایش تفاوت وجود ندارد. اما در مرحله پس آزمون تفاوت معنی داری بین میانگین نمرات دو گروه وجود دارد. همچنین بین تفاوت نمرات دانش آموزان دختر و پسر ارتباط معنی دار وجود دارد و در مقایسه استان ها ، استان کرمانشاه بالاترین نتایج را نسبت به استان های دیگر دارد.
5- اسماعیلی (1380) ، در پژوهش خود اثر آموزش درس مهارت های زندگی در تعامل با شیوه های فرزند پروری را بر عزت نفس دانش آموزان استان اردبیل مورد بررسی قرار داد. نتایج نشان داد که میانگین نمره عزت نفس دانش آموزانی که درس مهارت های زندگی را گذرانده بودند ، بیشتر از دانش آموزانی که درس مذکور را نگذرانده بودند. این یافته با نتایج تحقیقات «انجمن روانشناسی آمریکا» (1996 و 1994) هم سو بود. بدین معنا که آموزش مهارت های زندگی بر افزایش عزت نفس دانش آموزان تأثیر مثبت دارد. در این پژوهش با مقایسه عزت نفس دختران و پسران ، میزان عزت نفس دختران پایین تر از پسران بوده است. بنابراین ، نتایج این تحقیق ، ضرورت آموزش مهارت های زندگی جهت افزایش عزت نفس دانش آموزان دختر را پیشنهاد می کند.
6- طرح تحقیقاتی تحت عنوان «نقش آموزش مهارت های زندگی و شیوه های مقابله در پیشگیری از مصرف سیگار ، حشیش و الکل بین نوجوانان استان هرمزگان» توسط دکتر «سید محمد موسوی» پیشنهاد شده است. اهداف این طرح کاهش میزان بروز مصرف سیگار ، الکل و حشیش و به تعویق انداختن زمان مصرف آن بین دانش آموزان مقاطع اول و دوم متوسطه با استفاده از آموزش های رهبری شونده توسط گروه همسالان می باشد. نتایج مورد انتظار آن ، رشد توانایی های فردی در مقابله با استرس و حل مشکل ، اعتماد به نفس ، رشد و بهبود روابط خانوادگی و ارتباط با همسالان ، پیشگیری از ترک تحصیل بین دانش آموزان و جلب مشارکت فعال دانش آموزان در جهت آموزش و انتقال آموخته ها می باشد. (آقاجانی ، 1381)
7- در پژوهشی که در سال 80 توسط منصور باقری و دکتر هادی بهرامی احسان در رابطه با نقش آموزش مهارتهای زندگی بر دانش و نگرش نسبت به مواد مخدر و عزت نفس دانش آموزان انجام گرفته است ، نتایج نشان داد که آموزش مهارت های زندگی به دانش آموزان موجب ایجاد تغییرات معنی داری در دانش ، نگرش و عزت نفس آنها در سطح (P < 0/001 ) شده است (منابع موجود در دفتر پیشگیری وزارت آموزش و پرورش).
8- در تحقیقی که در سال تحصیلی 82-81 توسط کارشناسی بهداشت و تغذیه آموزش و پرورش شهرستان های استان تهران بر روی 1517 نفر از دانش آموزانی که مهارت های زندگی به آنها آموزش داده شد ، انجام گرفت ، نتایج نشان داد که در مرحله پیش آزمون بین دو گروه هیچگونه تفاوت معنی داری وجود ندارد. اما در مرحله پس آزمون میانگین نمرات گروه آزمایشی تفاوت معنی داری با گروه کنترل نشان داد که حاکی از موفق بودن برنامه آموزش مهارت های زندگی بود (منابع موجود در دفتر بهداشت و تغذیه وزارت آموزش و پرورش).
9- در تحقیقی که توسط خاکپور (1381) در رابطه با شیوه های نوین در پیشگیری و درمان اعتیاد از طریق مهارت های زندگی ، بر روی 242 نفر (121 نفر گروه آزمایش و 121 نفر گروه کنترل) انجام شد ، نتایج تحقیق نشان داد که اجرای برنامه آموزش مهارت های زندگی اثرات بلند مدتی بر پیشگیری از شروع مصرف مواد مخدر و یا گرایش به مواد مخدر را تایید می نماید. همچنین مشخص گردید که عملکرد تحصیلی دانش آموزان نیز بهبود چشمگیری پیدا کرده است.
10- در تحقیق که توسط آقاجانی (1381) با عنوان «بررسی تأثیر آموزش مهارت های زندگی بر سلامت روان و منبع کنترل نوجوانان» انجام گردید ، نمونه تحقیق 30 دانش آموز بودند که از بین 191 دانش آموز دختر دبیرستانی بالاترین نمره را در آزمون سلامت عمومی گلدبرگ و منبع کنترل به دست آوردند و به طور تصادف به دو گروه تقسیم شدند. پس از اجرای پیش آزمون بر روی گروه آزمایش و کنترل ، گروه آزمایشی 8 جلسه آموزش مهارت های زندگی را دریافت نمودند ، اما گروه کنترل هیچ آموزشی دریافت نکردند. سپس مجدداً آزمون سلامت عمومی گلبرگ و منبع کنترل بر روی دو گروه آزمایش و کنترل اجرا گردید. نتایج این پژوهش به شرح زیر است:
1. آموزش مهارت های زندگی ، سلامت روان آزمودنی ها را بهبود می بخشد.
2. تأثیر آموزش مهارت های زندگی بر منبع کنترل آزمودنی ها معنا دار نبوده است.
3. بین سلامت روان و شیوه های مقابله ای و همچنین بین منبع کنترل و شیوه های مقابله ای ارتباط مثبت و معنا داری وجود دارد. اما بین سلامت روان و منبع کنترل ارتباط مثبت و معناداری وجود ندارد.
4. بین سطح تحصیلات مادر ، اشتغال مادر و عملکرد تحصیلی دانش آموزان با سلامت روان و شیوه های مقابله ای آنها ارتباط معنی داری وجود دارد.
11- طارمیان (1387) ، آموزش مهارت های زندگی را بر افزایش سلامت جسمانی و روانی مانند اعتماد به نفس ، مقابله با فشارهای محیطی و روانی ، کاهش اضطراب و افسردگی ، کاهش افکار خودکشی گرایانه ، کاهش افت تحصیلی ، تقویت ارتباطات بین فردی و رفتارهای سالم و مفید اجتماعی ، کاهش سوء مصرف مواد مخدر و پیشگیری از مشکلات روانی ، رفتاری و اجتماعی موثر قلمداد کرده است. (آقاجانی ، 1381)
بررسی تحقیقات انجام شده در خارج کشور