دانلود پایان نامه

سازمان های غیر دولتی دارای نمودها و ظواهر بسیار متنوعی هستند. اگر بخواهیم تعریف وسیعی را اتخاذ کنیم طیف گسترده ای از مساجد، هیأت های مذهبی، ساخت ها، گروه ها و حتی مافیا را در بر می گیرد.
بنابراین، تنوع سازمان های غیر دولتی هرگونه تعریف و طبقه بندی ساده و واقعی آن را دشوار می سازد. به همین دلیل شناخت و بررسی سازمان های مردم نهاد امری پیچیده تلقی می شود. شاید یکی از مهمترین علل دشواری در تشریح، ماهیت و تعریف چیستی سازمان های غیر دولتی ناشی از منفی بودن واژه سازمان غیر دولتی است. واژه سازمان غیر دولتی واژه ای منفی است، یعنی بجای آنکه دلالت برچیزی داشته باشد که یک سازمان «هست»، دلالت بر یک چیزی دارد که یک سازمان نیست و یا فاقد آن است. همین امر خود باعث شده تا واژه سازمان غیر دولتی تعداد عظیم و گستره وسیعی از سازمان ها که به لحاظ ساختاری و کارکردی بسیار نامتجانس و نامرتبط هستند را در برگیرد.به همین دلیل در سال های اخیر در کشور ما واژه «سازمان های مردم نهاد» به جای واژه «سازمان های غیر دولتی» متداول شده است که به صورت مخفف «سمن» نیز ذکر می شود که در واقع دلالت بر اثبات یک سازمان دارد که برخواسته از مردم است و تا حدودی می توان ادعا کرد که عبارت دقیق تری نسبت به واژه سازمان غیر دولتی است اما با وجود استعمال این واژه همچنان نمی توان انتظار ارائه تعریف دقیق و مشخص از این سازمان ها داشت و دایره آن ها را روشن کرد.
عامل دیگری که ارایه تعریفی معنادار از سازمان های غیر دولتی را دشوار می سازد عبارت از تفاوت ها و گوناگونی هایی است که در سنت ها و ساختارهای حقوقی ملت های مختلف در رابطه با چیستی یک سازمان غیر دولتی و اجزای تشکیل دهنده آن و الزامات و شرایط مقرر برای ایجاد و فعالیت آن ها وجود دارد. زیرا این موضوع هر گونه مقایسه دقیق سازمانهای غیر دولتی بین کشورها را دشوار می سازد.
علاوه بر این ها، تنوع وسیع روابط متغیر بین سازمان های غیر دولتی، دولت و بازار در بسترهای مختلف موجب پیچیده تر شدن مشکلات موجود در تعریف سازمان های غیر دولتی می شود. در بعضی کشورها سازمان های غیر دولتی تحت هدایت و رهبری دولت ها قرار دارند؛ در بعضی کشورهای دیگر سازمان های غیر دولتی مستقیماً به وسیله دولت برای تأمین منافع دولت ایجاد و تأسیس می شوند. در بعضی کشورهای دیگر، رقابت فراینده های نه تنها بین خود سازمان های غیر دولتی با همدیگر، بلکه بین آن ها و بنگاه های انتفاعی بر سر انعقاد قرار داد با دولت برای فعالیت های توسعه ای یا فوریتی وجود دارد. با چنین چشم اندازی از سازمان های غیر دولتی، برخی از تعاریف موجود در خصوص این سازمان ها را مورد اشاره قرار می دهیم تا بنیانی برای ارائه تحلیل ها جامع تر در زمینه شناسایی ابعاد مختلف عملکرد این قبیل سازمان ها پی افکنده باشیم.
سازمان های غیر دولتی به صورت های متعددی تعریف و توصیف شده اند که در پائین به تعدادی از آن ها اشاره می شود:
ـ گروه هایی که نه مشروعیت از انتخابات می گیرند و نه به وسیله قدرت رسمی دولت حمایت می شوند؛ (سعیدی، 1383: 38)
ـ گروه ها و نهادهایی که کلا یا عمدتا مستقل از دولت هستند و مشخصه اصلی آن ها این است که دارای اهداف بشر دوستانه، همکاری آمیز و نه تجاری هستند؛ (همان، ص 39)
ـ سازمان های خصوصی ای که فعالیت هایی را دنبال می کنند که رنج را تسکین می دهند، منافع فقرا را پیش می برند، از محیط زیست حمایت می کنند، خدمات اجتماعی پایه ارایه می دهند و یا عهده دار توسعه جوامع می شوند. (گروهی از مولفان، 1383: 9)
ـ جمیع سازمان هایی که بر اساس ابتکارات و طرح های مدنی ایجاد شده اند که نه متعلق به بخش دولتی هستند و نه تجاری (بازار). (همان، ص 10)
ـ گروهی از افراد که داوطلبانه و با هدف غیر انتفاعی گرد هم می آیند و در سطح محلی، ملی یا بین المللی فعالیت می کنند (سازمان ملل متحد، 1992).
ـ در کارگاه آموزشی سازمانهای غیر دولتی که به سال 1988 در شهر بانکوک تایلند برگزار شد، این تعاریف ارائه شد:
1 . سازمانی غیر انتفاعی، داوطلبانه، خدمتگرا و توسعه مدار که در جهت منافع اعضا ـ به عنوان یک سازمان خود جوش ـ یا سایر افراد جامعه ـ به عنوان یک سازمان کارگزار ـ عمل می کند.
2 . سازمانی که از افراد خصوصی معتقد به اصول اجتماعی معین و با هدف تأمین توسعه اجتماع حوزه فعالیتش شده است.
3 . سازمان توسعه اجتماعی که در جهت کمک به توانمندسازی مردم تلاش می کند.
4 . سازمان یا گروهی از افراد که مستقل از هرگونه کنترل بیرونی و به منظور نیل به اهداف و مقاصد ویژه تلاش می کنند و ادای این وظایف به تغییر مطلوب در اجتماع، ناحیه یا وضعیت معین منجر می شود.
5 . سازمانی مستقل، انتخابی، غیر فرقه ای و مردمی که برای توانمندسازی گروههایی که از نظر اقتصادی یا اجتماعی در حاشیه قرار گرفته اند، تلاش می کند.
6 . سازمانی که وابستگی به احزاب سیاسی نداشته برای رسیدن به توسعه و رفاه اجتماعی تلاش
می کند.
7 . سازمانی که متعهد است در جهت رفع مشکلات بنیادی و بهبود کیفیت زندگی، با تأکید بر مسائل فقرا، محرومان و حاشیه نشینان مناطق شهری و روستایی بکوشد.
8 . سازمانی که به وسیله اجتماع و برای اجتماع بدون دخالت ـ یا با دخالت اندک ـ دولت تأسیس شده و نه تنها در امور خیریه، بلکه در زمینه های فرهنگی، اقتصادی و اجتماعی نیز فعالیت می کند.
9 . سازمانی که از نظر تشکیلات اجرایی انعطاف پذیر و دموکراتیک است و سعی میکند به صورت غیر انتفاعی به مردم خدمت کند.
ـ در سطح بین المللی، واژه NGO برای نخستین بار در قطعنامه شورای اجتماعی و اقتصادی سازمان ملل (UNESCR) در فوریه 1950 این گونه مورد استفاده قرار گرفت: هر نوع سازمان بین المللی که با موافقت دولتی ایجاد نشده باشد سازمان غیر دولتی محسوب می شود. از آن پس واژه NGO برای انواع متعدد سازمانهایی که در درون مرزهای هر کشور فعالیت می کنند به کار گرفته شد (سازمان ملل، 1992)
ـ سازمان های غیر دولتی سازمان هایی مأموریت محور هستند نه انتفاعی محور؛ آن ها مستقل از دولت هستند اما ممکن است در جهت تحقق اهداف و برنامه هایشان با دولت نیز تشریک مساعی نمایند.
ـ یک سازمان غیر دولتی سازمانی غیر انتفاعی و غیر وابسته به هر نهاد دولتی است که در حوزه های مورد نیاز با تخصیص پول و منابع انسانی، در جهت کمک به برنامه های توسعه اقدام می نماید. (مقیمی، 1383: 23)