بررسی نقش کتب دینی دانشگاهی در مقابله با جنگ نرم و وضعیت اعتقادات دینی جوانان از …

براساس آن است. از طریق مدل، میتوان به بررسی انواع، میزان و تغییرات دینداری در طول زمان پرداخت. در این خصوص، مدلها و سنجههای متعددی از سوی دین پژوهان مختلف به ویژه پژوهشگران غربی و مسیحی ارائه شده است.
از زمان دورکیم تا به امروزه بسیاری از مؤلفان نظر او را مبتنی بر این که «کارکرد اجتماعی» دین حمایت و حفظ حیات وجریان حرکت جامعه است، مورد تأیید قرار دادهاند(توسلی، ۱۳۸۰، ۱۰۳).
«استنلی اتیزن بیان می کند که کارکرد و پیامد مهم دین برای گروهی که از میراث وعقاید مشابهی برخوردارند، وحدت است. تمامی مؤمنان، چه آنان که به پایگاه اجتماعی بالا تعلق دارند و چه پایین، جوان یا پیر، از طریق اشتراک در عقاید دینی با یکدیگر متحد می شوند و با این ارزشهای مشترکی که باید محترم شمرده شود، گناهانی که باید از آنان اجتناب شود و نمادها و شعائری که لازم است حفظ شوند، انسجام می یابند»(افروغ، ۱۳۷۳: ۱۰۷).
بیتس، کارکرد مراسم و مناسک دینی را تقویت حس همبستگی گروهی میداند و بر این عقیده است که وفاقی حول سه محور در مورد کارکرد دین وجود دارد:
۱- توضیح پاسخ به سوالات اساسی در مورد منشأ عالم، نوع انسان، معنای زندگی و مرگ.
۲- اعتبار بخشیدن به نظم اخلاقی و اجتماعی موجود.
۳- انضباط روانشناختی و غیره با رنجها و ناامیدی ها و نامطلوبها که به طور اجتناب ناپذیر در زندگی رخ می دهند(افروغ، ۱۳۷۳: ۱۰۸).
دیوید درسلر، کارکرد دین را حفظ و ثبات عقاید فرهنگی در مورد نیازهایی می داند که مقدس و ماوراء الطبیعی در نظر گرفته شدهاند. این امور راهنمای رفتار اخلاقی افراد شده و رفتارهای نمادین را که در هماهنگی با عقاید ماوراء الطبیعی است، توصیه می کند. او معتقد است که دین نیز مانند سایر نهادهای اجتماعی، نیازهای افراد خاصی را تأمین می کند و هیچ نهادی بدون این کارکرد دوام نخواهد یافت.
او کارکردهای دین را به دو دسته کارکردهای روانشناختی و اجتماعی تقسیم می کند. کارکردهای روانشناختی دین را به صورت زیر معرفی می کند :
۱- کارکرد دین به عنوان وجدان، که نوعی کنترل شخص است.
۲- کمک به توجیه وضع موجود.
۳- کمک به پذیرش نامطلوبیهایی نظیر فقر، نابرابری و مرگ

  1. احساس امنیت.

در مورد کارکردهای اجتماعی دین به امور زیر اشاره می کند:
۱- نقش و اهمیت دین به عنوان نیرویی در خدمت جامعه پذیری افراد جامعه.
۲- نظام دینی از نهادهای دیگر جامعه، عمدتاً به وسیله تأمین راهنماییهای برای رفتار مناسب
حمایت می کند.
۳- نقش دین در جهت بهبود شرایط زندگی انسان معاصر.
۴- نظام دینی کارکردی در زمینه کند کردن روند تغییر اجتماعی دارد.

  1. نظام دینی می تواند کارکردی در جهت کند کردن یا شتاب بخشیدن به ستیز اجتماعی داشته

باشد.

  1. دین کارکردی در جهت عقلانیت و حمایت از ایدئولوژی و احساسات گروه خاصی در جامعه

دارد.

  1. نظام و نهاد دینی کارکردی در جهت ایجاد همبستگی و انسجام گروهی دارد و منجر می شود که افراد احساسی از تعلق و یکی بودن با دیگران داشته باشند (افروغ، ۱۳۷۳: ۵۰۱).

ژان پل ویلم معتقد است: هر جهان دینی با طرح دنیایی از علایم و نمادها که در معرض انواع تفسیرها و استفاده ها و مقررات نهادی و اجتماعی قرار می گیرند، از دست بنیانگذاران و انتقال دهندگان خاص (نظیر نهادها، اجتماعات و غیره) به وجود می آورد، بلکه همچنین به تعریف یک جهان ذهنی و فکری میپردازد تا از آن طریق، افراد و اجتماعات، در جامعه ای معین، تصور خاصی از انسان و جهان را تجربه و بیان کنند(خدایاری، ۱۳۷۷: ۱۷۷).
دورکیم، دین را به عنوان پدیداری صاحب معنا و کارکرد مستقل می داند . دین در قاموس وی، نظامی است از باورها و آیین ها که بر تقلیل تقدس و روزمرگی ناظر است و در حیات جمعی مؤمنان متبلور.
دین، عبارتست از نظام هماهنگی از باورها و اعمال نسبت به چیزهای مقدس و امر مقدس، عبارتست از هر چیزی که بیشتر به عنوان بخشی از دنیای ماورای طبیعی محسوب می شود تا دنیای معمولی؛ مانند چیزی که الهام بخش گناه، بی حرمتی و ترس عمیق است. بنابراین به بیان دورکیم، لازمه وجود دین، وجود امر مقدس است و سپس سازمان یافتن باورهای مربوط به امر مقدس و بالاخره وجود مراسم و مناسکی که به نحوی کم و بیش منطقی از باورها و عقاید ناشی شده اند.
به نظر او مهم ترین کارکرد مناسک دینی عبارتست از:

  1. یگانگی تعهد فرد ۲- ثبوت و ظهور مجدد عقاید و ارزشها ۳- منسجم کردن فرد در جمع.

همچنین اهمیت این مناسک در این است که با مشارکت افراد در آنها، قدرت اخلاقی جامعه افزایش یافته و در نتیجه انسجام و همبستگی اجتماعی حاصل می شود(خدایاری، ۱۳۷۷: ۱۷۴).
با توجه به تأثیرپذیری مدلهای سنجش تجربی دینداری از شرایط اجتماعی و نیز آموزه های مذهبی جامعه مورد مطالعه، بنابراین، امکان بهره برداری از مدلهای ارائه شده از سوی دینپژوهان غربی در بسترهای دینی- اجتماعی مغایر بستر دینی اسلام و شرایط اجتماعی ایران دشوار و فاقد اعتبار علمی کافی است(شجاعی زند و دیگران، ۱۳۸۵ ،۶۳). با عنایت به گفتار فوق، در این پژوهش، به رغم نوپا بودن مطالعات تجربی دین داری در ایران، با درک کاستیهای موجود در مدلها و مقیاسهای ارائه شده از سوی اندیشمندان غربی و تشخیص ناکارآمدی آنها در سنجش وضعیت دینداری در بین جامعه ی آماری ایرانیان، تلاشهایی را در راستای ساخت مدلها و مقیاسهای بومی سنجش دینداری، انجام داده اند.
فقیهی و همکاران (۱۳۸۴) با اتخاذ رهیافت روانشناختی، تلاش خود را مصروف طراحی الگوی بومی و مبتنی بر آموزه های اسلام برای سنجش دین داری کردهاند. آنها هدف خود را بررسی مؤلفه های دینداری با رویکرد درون دینی به آیات قرآن و احادیث معصومان(ع) و تبیین عناصر اصلی دینداری، با دید روانشناختی اعلام کردهاند(فقیهی و همکاران، ۱۳۸۴ ،۲۱۹). آنان با جداسازی رویکرد درون دینی از رویکرد برون دینی در مطالعه دین، ضمن اتخاذ رویکرد درون دینی، اظهار داشتهاند که در این رویکرد، با رجوع به متون اصلی دین و استنباط محتوای آن، نشان داده میشود که دین در چه حیطه هایی برای انسان پیام دارد؟ تاثیر متون دینی بر میزان دین پیروان چه اندازه است؟ در پژوهش حاضر تلاش بر این است که با بهره گرفتن از این رویکرد به بررسی نقش کتب دینی دانشگاهی در مقابله با جنگ نرم پرداخته شود. سپس اثرات تربیت دینی در نظام آموزش عالی که در قالب دروس معارف اسلامی صورت می پذیرد را به عنوان متغیر مستقل اندازه گیری نماییم.

مدل نظری تحقیق

مدل تحلیلی تحقیق

۲-۶٫ فرضیات تحقیق

    برای دانلود متن کامل این فایل به سایت torsa.ir مراجعه نمایید.