پژوهش – بررسی نقش کتب دینی دانشگاهی در مقابله با جنگ نرم و وضعیت …

۲-۲-۴٫ چیستی و اهداف جنگ نرم

جنگ نرم در کمین هویت دینی، ملی، منطقهای و سیاسی است. جبهه جنگ نرم هم مانند دیگر جبهه های طراحی شده از سوی دشمنان ملت ایران و امت اسلام دارای اهداف خاص خویش است که به طور خلاصه میتوان این اهداف را در ساختارشکنی و جایگزین ساختار مطلوب در راستای تثبیت منافع غرب نام برد:

  • حوزه اصلی فعالیت دشمنان در جبهه فرهنگی، شکستن ساختارهایی است که ادیان و مذاهب اصیل به دنبال تثبیت آن هستند.
  • ترویج و القاء این تفکر که حکومت یک پدیده و ایده غیر دینی و حتی مخالف با آموزه های دینی و الهی است و در این راستا از تبلیغ و حمایت از فرق و نحله هایی همچون صوفیه، وهابیت، بهائیت حمایت میکنند که همگی آنان در اندیشه سیاسی غرب، امر حکومت را مانع سعادت اخروی و یا خارج از وظایف انسانهای عادی میدانند.
  • ایجاد اختلاف و شکاف در جوامع اسلامی، چند دستهگی و تقابل و نهایتاً درگیری بین اقوام و مذاهب گوناگون، هم در بعد ملی و هم در سطح جهان اسلام.
  • تخریب بنیانهای فکری و اعتقادی که عاملان جنگ نرم سعی دارند چهره تابناک دین مبین اسلام و چهره مبارک پیامبر اعظم(ص) را از طریق رمان، فیلم و کاریکاتور مخدوش و دین اسلام را طرفدار خشونت که با زور شمشیر گسترش پیدا کرده است؛ معرفی کنند و در واقع سعی دارند با بهره گرفتن از برتریهای سیاسی، اقتصادی و رسانهای به مبانی افکار و ارزشهای مسلمانان هجوم بیاورند و با نفی و رد ارزشهای دینی و ملی، حاکمیت خود را تثبیت و ارزشهای نامطلوب خود را تحمیل کنند.
  • ایجاد گسست و اختلاف، تردید و بدبینی بین دولت و ملت با ابزارهای فرهنگی و ارتباطی پیشرفته و با شایعه و دروغ پراکنی و استفاده از برخی بهانهها؛ تا مردم در شیوه زندگی و نظام سیاسی تردید نمایند و نسبت به مسولان بدبین شوند و نظام را ناکارآمد ببینند تا دشمنان با بهره گرفتن از این اختلاف و تفرقه بر جامعه و منافع آن مسلط شوند.
  • فروپاشی درونی نظام به لحاظ ارزش و باورها و عناصر اصلی هویت بخش که همان استحاله فرهنگی سیاسی نظام است(هاشمی نژاد، ۱۳۹۰، ۴۵).
  • تاثیر گذاری برانتخابات و کنترل فرایند تصمیم گیری نظام.
  • ایجاد اعتماد گریزی، یاس آفرینی، مسئله آفرینی، ایجاد ناامیدی، عدم پویایی فرهنگی، فقدان آینده نگری، بیتفاوت نسبت به رواج فرهنگ بیگانه، جابجایی ارزشهای بنیادین، ایجاد تغییر در مبانی فرهنگی و اخلاقی جامعه با هدف سلب اراده و اعتماد مردمی و ایجاد نا آرامی در جامعه.
  • هدایت افکار عمومی، ایجاد ابهام و تردید در اذهان مردم، تامین منافع سیاسی، به دست گرفتن تحولات سیاسی، اقتصادی، فرهنگی و اجتماعی کشورها و ملتها، تشکیل سازمان فرهنگی برای نابودی هویت ملی جوامع بشری و … همه از دیگر اهداف جنگ نرم است.

۲-۲-۵٫ ابزارهای جنگ نرم

جنگ نرم که از دهه دوم انقلاب اسلامی قوت گرفت در ابتدا از ابزارهایی مانند داستان سرایی، افسانه سازی، اسطوره سازی و اشعار هجوم آمیز استفاده مینمود اما امروزه دشمنان در جبهه جنگ نرم با بهره گرفتن از ابزارهای مختلف در پی ایجاد گسست در میان شالوده مستحکم دینی، ملی و منطقهای است و متاسفانه جوانان و نوجوانان به دلیل حس کنجکاوی، علاقه مندی به شناخت چیزهای جدید، عشق، جذابیت، کمی تجربه، اقتضای سنی و آسیب پذیری مهمترین ابزار در دست اهداف جنگ نرم هستند و آنچه که موجب تخریب جوانان و نوجوانان میشود در محور فعالیت جبهه جنگ نرم قرار دارد:

  1. سایت ها، رسانه های نوظهور، باندهای فساد اینترنتی: از ابزارهای مهم و قوی به شمار میروند و یکی از مهمترین و جدی ترین حوزه های فعالیت کشورهای دشمن در جنگ نرم علیه جمهوری اسلامی استفاده از رسانه در جهت ایجاد جو منفی در ایران میباشد؛ در واقع راه اندازی رسانه های فارسی گوناگون مانند شبکه های تلویزیونی، رادیویی، ماهواره های فارسی زبان خارج از کشور و راه اندازی سایتهای مستهجن که از ۱۱ سال پیش آغاز شده و در ۶ سال اخیر گسترش پیدا کرده فقط در مسیر نابودی فرهنگ ایرانی، اسلامی چندین هزار ساله ملت بزرگ ایران فعالیت میکنند و در پی آن هستند که فرهنگ ایرانیان را فرهنگی مستهجن معرفی نمایند و مبارزه ای همه جانبه را با نظام جمهوری اسلامی ایران برپا نمایند.
  2. بازیهای رایانهای: با قابلیت ها و ویژگیهای خاص خود که به شکلهای مختلف تاثیر میگذارند؛ این گونه بازیها بسیاری از اصول یادگیری مانند هم ذات پنداری(الگوسازی)، تمرین تکرار، پاداش و تقویت بکار میگیرند. در بازیهای رایانه ای گرافیک، صدا و تعامل، ابتکار سیر داستان، کنجکاوی، پیچیدگی و تخیل، منطق، حافظه، بازتابها، مهارت های ریاضی، چالش حل مسئله و تجسم از جمله جنبه های فنی، روانی و فردی است که بازیگران را جذب این بازیها میکند. کار مستقل، مداومت در بازی، مشارکت فعال، تعامل مشارکتی، ساختار گروهی و فرصت های برابر در بازی از جمله عواملی هستند که در فرد برای ادامه بازی ایجاد انگیزه میکند. و دقیقاً به دلیل همین خصوصیات است که به یکی از ابزار تاثیر گذاری غرب در راستای اهداف جنگ نرم علیه دنیای اسلام و خصوصاً انقلاب اسلامی ایران تبدیل شده است.
  3. وزارتخانه های خارجی: از جمله وزارت خانه هلند که با هماهنگی انگلیس و هدایت دیپلماتهای هلندی و بودجه پنهان امریکا در پی تلاش برای براندازی نرم با راه انداختن انقلاب های مخملی علیه جمهوری اسلامی هستند(سخنگوی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی،پروژه براندازی هلند).
  4. دانشگاه، روشنفکران، مخالفان، دوستان نادان
  5. سینما، کتاب، روزنامه ها، تلفن همراه، ماهواره ها، رسانه های همگانی، اینترنت و شبکه جهانی و …(هاشمی نژاد، ۱۳۹۰، ۵۲).

۲-۳٫ تحقیقات انجام شده قبلی

پژوهش تجربی درباب دینداری در ایران سابقهی چندانی ندارد. شاید تنها در یک یا دو دهه اخیر است که پژوهشگران جامعه شناسی، روانشناسی و سایر رشته های علوم انسانی به ضرورت پژوهشهای منظم و علمی در زمینه دین پی بردهاند. با وجود این، چنین مطالعاتی نیز پراکنده و نامنسجم عرضه شده و در برخی موارد ابزارهای سنجش، مغشوش و میزان روایی و پایایی آنها نامعلوم بوده و به همین دلیل فاقد ارزش روش شناختی لازم هستند. در چنین وضعیتی داده های به دست آمده از این تحقیقات را چندان با اعتماد نمیتوان مورد تحلیل قرار داد.
تحقیقات پیمایشی سنجش دینداری، برحسب شیوهی سنجش متغیر دین داری، به سه دسته قابل تقسیم هستند: نخست، تحقیقاتی که بدون مدل و تنها با بهره گرفتن از شاخص به سنجش دینداری پرداختهاند؛ دوم، تحقیقاتی که با بهره گرفتن از مدل های غربی دین داری را سنجیده اند ؛ و سوم، تحقیقاتی که با طراحی مدل بومی نسبت به سنجش دینداری اقدام کردهاند(فرجی و حمیدی،۱۳۸۷، ۵۸).

۲-۳-۱-تحقیقات داخلی

۱-سراج زاده، در تحقیقی با عنوان بررسی رابطه دین داری و بزهکاری دانش آموزان دبیرستان های تهران آثار پایبندی به دین را بر گرایش به بزهکاری مطالعه کرده است. وی در این تحقیق، برای سنجش تجربی دینداری از مدل گلاک و استارک بهره گرفته است؛ البته در این میان کوشیده است تا در حد امکان با اعمال پارهای اصلاحات، به ویژه در شاخص ها و گویه ها، مدل مذکور را بر دین اسلام منطبق کند. یافته های کلی تحقیق، نشانگر التزام دینی نسبتاً بالای دانشآموزان مورد مطالعه است، به طوری که دینداری ۴٫۲ درصد پایین، ۴۵٫۸ درصد متوسط و ۵۰ درصد بالا میباشد. همچنین در جامعهی ایران به رغم کشورهای غربی، گرایش دینی طبقات پایین، قویتر از طبقات بالاست(سراج زاده، ۱۳۷۵).
۲- طالبان، در تحقیقی با عنوان بررسی تجربی دین داری نوجوانان کشور کوشیده است تا با ارزیابی قضاوتهای ارائه شده درخصوص دینداری جوانان در سطح جامعه، میزان اعتبار علمی آنها را بررسی کند. برای این منظور، با مبنا قرار دادن مدل گلاک و استارک، برای هرکدام از ابعاد پنجگانهی مدل مزبور(اعتقادات دینی، انجام مناسک دینی، تجارب دینی، پیامد دینی و دانش دینی) پنج گویه طراحی کرده است. براساس یافته های تحقیق، بیش از ۹۰ درصد پاسخ گویان با گویه های اعتقادی موافق بودهاند. همچنین، بیش از ۶۵ درصد افراد مورد مطالعه، موافقت خود با گویه های بعد تجربی دینداری را زیاد و خیلیزیاد اعلام کردهاند. اما، برخلاف یافته های فوق، تعداد پاسخگویانی که در پاسخ به گویه های مربوط به شرکت در نماز جمعه و جماعت، گزینه های به ندرت و اصلاً را انتخاب کردهاند، به ترتیب ۸۲٫۹ و ۶۴ درصد بوده است (طالبان،۱۳۷۹).
۳-غیاثوند، در تحقیقی فرایند جامعهپذیری دینی جوانان را مطالعه کرده است. این تحقیق، با هدف بررسی وضعیت دینداری دانشجویان دانشگاه تهران انجام شده است. سؤال اصلی پژوهش حاضر از این قرار است: وضعیت و ابعاد دینداری در بین دانشجویان چگونه است؟ و عوامل و منابع مؤثر بر آن کدامند؟ وی پس از بررسی ابعاد دین از نظر واچ، دواس، کمال المنوفی و گلاک و استارک، برای سنجش وضعیت دینداری دانشجویان، از مدل گلاک و استارک، استفاده کرده است. نتایج تحقیق نشان میدهد که خانواده، دانشگاه و دوستان تأثیر مستقیمی بر جامعهپذیری دینی دانشجویان دارند. همچنین ۵۶ درصد دانشجویان از دینداری قوی، ۲۰ درصد متوسط و ۱۹ درصد ضعیف برخوردارند. در خصوص ابعاد دین داری، یافتهها نشان دهندهی پایبندی نسبتاً بالای دانشجویان به بعد اعتقادی و در مقابل، پایبندی نسبتاً ضعیف آنها به انجام مناسک دینی است .محقق، در پایان نتیجه میگیرد که به علت نفوذ باورها و ارزشهای مدرن در دین و رشد نهادها و کارگزاران دینی جدید در کنار نهادهای سنتی، نوعی«بی شکلی دین ورزی» در بین دانشجویان به وجود آمده است(غیاثوند، ۱۳۸۰).
۴-مهدوی، با بهره گرفتن از روش پیمایش اینترنتی، وضعیت دینداری کاربران اینترنت را به صورت تجربی بررسی کرده است. محقق در این پژوهش درصدد پاسخگویی به سؤالات زیر بوده است:
آیا الگوی مرسوم در سنجش دینداری، یعنی، الگوی گلاک و استارک، برای مطالعهی دین اسلام مناسب است؟ اگر این الگو مناسب نیست، به چه اصلاحاتی احتیاج دارد؟ در عملیاتی کردن مفاهیم و ابعاد دینداری، به چه مسائلی باید توجه داشت؟ آیا جمعیت تحقیق در امر الگوی سنجش دینداری و نحوهی گویه سازی مؤثر است؟ وضعیت دینداری در فضای مجازی چگونه است؟ او در پژوهش حاضر، پس از بررسی مدلهای مختلف دین داری(مدل آلپورت، واخ، فالکنر و دیجانگ، کینگ و هانت، هیمل فارب، کانینگهام و پیچر، بروئن، گلاک و استارک و …) با بهره گرفتن از مدل گلاک[۶۴] و استارک[۶۵] (۱۹۶۶) و دی جانگ[۶۶] و فالکلند[۶۷](۱۹۶۶) و مدل دی جانگ و فالکلند و وارلند (۱۹۷۶) ابعاد۶ گانه ای را برای سنجش دین داری به این شرح ارائه میکند: اعتقادات دینی، مناسک دینی، محرمات دینی، دانش دینی و پیامد دینی. براساس یافته های تحقیق، میانگین بعد اعتقادی، همانند سایر تحقیقاتی که در فضای واقعی انجام میشوند، بالاست. در مقابل، میانگین بعد پیآمد دینی به نسبت سایر ابعاد پایین است(مهدوی،۱۳۸۳).
۵-میرسندسی، میزان، انواع و عوامل دینداری دانشجویان را مطالعه کرده است. محقق، تأثیر عواملی مانند ارتباط با رسانه های جهانی، تعلق به نظام سیاسی، محیط دانشگاه و ارتباط با مراکز و افراد مذهبی را بر میزان التزام دینی و انواع دینداری سنجیده است. مهمترین نتایج تجربی تحقیق از این قرارند: متغیرهای «تعلق به نظام سیاسی» و مراجعه « مراجعه به مراکز مذهبی» بیشترین رابطه معنادار مثبت را با تمام انواع دین داری دارند؛ میزان ارتباط با رسانه های جهانی، با دینداریهای مبتنی بر ابعاد اصلی دین رابطه منفی دارد؛ میزان حضور در دانشگاه تنها با «دین داری با واسطه و میزان پیروی از روحانیت»رابطه منفی دارد؛ در بین متغیرهای فردی، متغیر جنسیت، نشان دهندهی افزایش معنادار میزان دین داری زنان نسبت به مردان است؛ همچنین، میزان تحصیلات والدین در مواردی رابطه معنادار با برخی از انواع دین داری دارد. در مجموع، این تحقیق نشان میدهد که نظام سیاسی بیشترین تأثیر را بر شکل گیری تمایز میان انواع دینداریها در بین دانشجویان داشته است و با توجه به پایین بودن شاخصهای تعلق دانشجویان به نظام سیاسی، آنها در مسیر تمایز با دین داریهای مورد نظر نظام سیاسی گام بر می دارند(میرسندسی،۱۳۸۳).
۶-منطقی (۱۳۸۳) در پژوهشی به بررسی عوامل بازدارنده و تسهیل کننده در جذب دانش آموزان به ارزش های دینی پرداخت. او دریافت که عواملی چون بیتوجهی به تحول ذهنی کودک و مراتب تربیت دینی وی، جذاب نبودن کتابهای دینی و بهره بردن از روش های مناسب، اشباع دانش آموزان از مباحث دینی، مشکلات بینشی در جریان تربیت دینی از جمله نقش خانواده در شکلگیری هویت دینی کودک و نوجوان، قرائت بسته نگر از دین، مسخ مفاهیم و برخورد ابزاری با دین، بیتوجهی به ظاهر و باطن دین، بیتوجهی به مقتضیات روانی- عاطفی نوجوانان، بی توجهی به نقش الگویی معلمان، خلط بین دین حکومتی و حکومت دینی و تفاوت شعار و عمل نظام، از جمله عوامل مهم بازدارنده جذب دانش آموزان به ارزش های دینی است.
۷-حبیبزاده خطبه سرا، انواع دینداری را در بین دانشجویان دانشگاه تهران، مطالعه کرده است .وی، برای سنجش تجربی وضعیت دینداری دانشجویان، از مدل شجاعی زند استفاده کرده است .براساس مدل مذکور، دینداری دارای ابعاد، نشانه ها و پیامدهایی است که میبایست در مطالعهی آن از یکدیگر تفکیک شوند. نتایج به دست آمده، نشانگر پراکندگی قابل توجه میزان پای بندی دانشجویان در بین ابعاد مختلف دینداری است؛ به طوری که پاسخگویان در ابعاد اعتقادات دینی، اخلاق و تکالیف فردی بیشترین نمره و در عبادت جمعی، عبادت فردی(اعمال مستحبی) و دانش دینی کمترین نمره را اخذ کردهاند. از دید محقق، تفاوت نمرات ابعاد مختلف دین داری، نشانگر تضعیف دینداری سنتی(پایبندی افراد به همهی ابعاد دینداری) در بین دانشجویان است. نتیجهی دیگر اینکه، دینداری دانشجویان با ترکیب همهی ابعاد و متغیرها به سمت متوسط میل میکند، به گونهای که دینداری ۴۵٫۲۵ درصد از آنها متوسط، ۴٫۵ درصد کم و ۱۳٫۵ درصد زیاد است(حبیب زاده، ۱۳۸۴).

۲-۳-۳- تحقیقات خارجی

۱-گات[۶۸] و همکاران(۲۰۰۲) رابطه بین مذهب و مشارکت سیاسی را در بین گروه های مذهبی در امریکا مورد مطالعه قرار دادند. یافته های این پژوهش نشان داده که میزان مشارکت سیاسی(شرکت در رای گیری) در میان گروه های مذهبی تفاوت معنی داری دارد. شرکت کنندگان یهودی به نسبت مسیحیان بیشتر در فعالیتهای سیاسی مشارکت دارند. در میان مسیحیان نیز گروه های میانهرو و نوگرا به نسبت گروه های سکولار و غیر مذهبی مشارکت سیاسی بیشتری داشتهاند. همچنین فرقههای کاتولیک، مدرنیست و میانهرو بیشتر از فرقههای دیگر در انزوای سیاسی هستند. از نتایج مهم این پژوهش، آن بود که در شکلگیری و تکوین شخصیت افراد عضو این گروه ها به طور عام، دو عامل جامعهپذیری خانوادگی و فرهنگ سیاسی تاثیر گذار بوده است. همچنین میزان مشارکت گروه ها به عوامل دیگری همچون الگوهای خانوادگی، میزان پایبندی مذهبی، منافع سیاسی گروه ها و دانش و آگاهی سیاسی افراد بستگی دارد. نتایج این مطالعه حاکی از رابطه مثبت بین عقاید مذهبی و مشارکت سیاسی بود.
۲-ال اپلی[۶۹](۲۰۰۵) در تحقیقی به رابطه مذهب با جامعه مدنی و سیاست در پنج ادیان رسمی بودیسم، کاتولیک، مسیحیت، هندو و اسلام در نمونهای به حجم ۹۳۶ نفر در اندونزی پرداخته است. وی به یک روحیه مذهبی که سبب ایجاد مسئولیت در امور سیاسی میشود، اشاره میکند که موجب فعال شدن افراد مذهبی در امور اجتماعی و سیاسی میشود. یافتهها نشان میدهد که آداب و رسوم و اعتقادات اسلام در میان دیگر ادیان این منطقه تاثیرات فرهنگی و مذهبی و سیاسی متفاوتی گذاشته است.
جمنا[۷۰] و کارلرو[۷۱] در مقالهای با عنوان ارزشها و مشارکت سیاسی دانشجویان بر روی گروهی از دانشجویان دانشگاه AL.I.Cuza رومانی نشان دادند که میزان رای دادن در انتخابات کشور در دانشجویانی که تمایل به فعالیتهای مذهبی دارند، به شکل معناداری بسیار بالاتر از افرادی است که هرگز مشارکت مذهبی نداشتهاند. هر چند درگیری در فعالیتهای مذهبی معادل مفهوم دینداری نیست بلکه بیشتر بیانگر گونهای فعالیت اجتماعی است که سبب میشود فرد مهارتهای مشارکتی بیابد.

۲-۴٫ نقدی بر تحقیقات انجام شده

بررسی تحقیقات انجام شده نشان میدهد که هر یک از این تحقیقات در یک جامعه و گروه خاص انجام شده است و اکثریت قریب به اتفاق آنها به بررسی دینداری دانشجویان و رابطه آن با متغیرهای خاصی مثل مشارکت سیاسی و .. پرداختهاند، اما هیچ کدام از تحقیقات به طور مستقیم به بررسی نقش کتب دینی در دینداری دانشجویان نپرداختهاند، همچنین بحث جنگ نرم و نقش کتب دینی دانشگاهی به عنوان یکی از عواملی که جوانان را در مقابل آن مجهز به سلاح دین میکند، مغفول مانده است، لذا این تحقیق با این رویکرد که کتب دینی دانشگاهی میتوانند یکی از عوامل اثر گذار بر اعتقادات دینی دانشجویان و از آن طریق سپر دفاعی در مقابل جنگ نرم باشند، پرداخته شده است.
با مطالعه دقیق تر پژوهش های پیش گفته مشخص می شود که هر یک از آنها از لحاظی قابل نقد و بررسی بودند .برخی از آنها از نظر ویژگی های روش شناختی از جمله ضعف در گزارش کامل ویژگیهای روان سنجی ابزارها و مقیاس طراحی شده برای سنجش دینداری به ویژه روایی و اعتبار ابزارها، و پاره ای از بعد اینکه پژوهشگران برای تهیه و تدوین مقیاس دینداری از الگو های غیراسلامی و بیشتر از مدل گلاک و استارک(۱۹۶۵) و یا پرسشنامه آلپورت (۱۹۶۷) استفاده کردند. همچنین تاکنون هیچ یک از پژوهشگران الگوی منسجمی ارائه نداده اند که بر اساس مبانی نظری اسلامی ابزاری ساخته و در سطح وسیعی اجرا شده باشند و در آن تاثیر دینداری بر جنگ نرم یا موضوعاتی از این دست پرداخته شده باشند. در ضمن از آنجا که هدف اصلی برخی پژوهشگران، بررسی تاثیر کتب دینی دانشگاهی بر دینداری نبوده است، بلکه بررسی رابطه نگرش مذهبی و یا دینداری را با متغیرهای دیگر از جمله سلامت روان سنجیده اند، بنابراین به رفع اشکالات روش شناختی و یا شیوه اجرا و برقراری امنیت روانی پاسخ دهندگان برای ارائه پاسخ صحیح واقعی خود نپرداخته اند. برخی از پژوهشها هم ابعادی از دینداری را سنجیده و ابعاد دیگر را در نظر نگرفته اند. برای مثال یا عمل و رفتار یا نگرش و باور را سنجیده و کلیت دین و تاثیرات آن را مورد سنجش قرار نداده اند. درضمن بسیاری از مقیاس های ساخته شده نمونه کوچکی از جمله منطقه ای از آموزش و پرورش یا یک یا چند دانشگاه را انتخاب کرده و پرسشنامه های خود را اجرا کرده اند که قابل تعمیم به دیگر اقشار جامعه نیست. برخی از مقیاس ها نیز بر متون اسلامی تأکیدی نداشته اند و بررسی کارشناسانه نیز روی گویه های پرسشنامه ها انجام نشده است. درنهایت، برخی از مقیاس های پیش گفته نیز از پیشنیه های قبلی استفاده کرده اند، بدون اینکه اشکالات آنها را برطرف کرده باشند.

۲-۵٫ چارچوب نظری

جامعه شناسان مختلف برای دین کارکردهای مختلفی را ذکر کرده اند لذا وقتی که دین کم رنگ میشود و نقش اساسی خود را از دست میدهد کارکردهای اساسی آن نیز متعاقباً رو به افول مینهد. دورکیم در کتاب صور حیات دینی خود نقش کارکردی دین را چنین مطرح می کند:
«دین به طور مداوم جمع را می سازد و بازسازی میکند و این کار را با محکم کردن پیوندهایی که فرد را به جامعه متصل می سازد انجام میدهد. دین شرایط ضروری حیات اجتماعی و به سبب آن حیات فردی را ابقاء می کند»( کوزر،۱۳۸۴، ۲۰۰ ).
در واقع وی معتقد است که دین عامل همبستگی و انسجام جمعی و مظهر قدرت جامعه محسوب می شود و موجب پیوند بین فرد و جامعه میگردد لذا از تنهایی و انزوای افراد جلوگیری خواهد کرد(کوزر،۱۳۸۴، ۱۳۸). مارکس نیز دین را قلب یک دنیای سنگدل میداند و آنرا پناهگاهی در برابر خشونت و واقعیتهای روزانه میداند(پیتر[۷۲]، ۱۹۹۸، ۲۳۶-۲۳۷). با توجه به تغییرات وسیع فرهنگی در جامعه و گسترش ارتباطات و تکنولوژی و گمگشتگی فرهنگی و دگرگونی های سریع در جامعه، کارکرد فرهنگ را دچار ضعف میکند و باعث میشود تا افراد دچار سر در گمی شوند و در این شرایط افراد جامعه به سادگی نمیتوانند خود را با ارزشهای گذشته و ارزشهای جدید منطبق سازند(خدابخش احمدی،۱۳۸۷، ۹).
برای مطالعهی علمی دین، روش های مختلفی وجود دارد که یکی از آنها استفاده از مدل و ساخت سنجه

منبع فایل کامل این پایان نامه این سایت pipaf.ir است