دانلود پایان نامه

ماهانباتاکیدبراینکهدریاهایجهانخشکیهارابههممتصلمیکندمعتقدبوددفاعازمستعمراتیکامپراتوریبهتوانکنترلدریابستگیدارد. خلاصهنظریهقدرتدریاییماهانرامیتواندراینمواردبیان نمود:
تحلیلتاریخنیرویدریاییانگلستانکهتوجیهکنندهنقشانگلستانازیکقدرتجهانیبود.
توجهبهایدهنقشجهانیآمریکاکهازطریقتوسعهدرکشورهایماورایدریاهاانجاممیگیرد.
اینکهامپریالیسمنمیتواندازنظرمکانیثابتباقیبماند،یابایستیتوسعهبیابدیاسقوطکند.
اطلاقتئوریقدرتدریاییبهآمریکابرایننظریهماهانپایهگذاشتهشدهبود،کهموقعیتجغرافیاییآمریکانظیروضعیتانگلستانبود. ماهاناستدلالمیکردکهقدرتبریاروپاباوجودهمسایگانقوینمیتوانستتفوققدرتدریاییانگلستانوآمریکارابهعلتنیازبهحمایتوسیعازنیروهایزمینیبهخطراندازد. اوچنیننتیجهمیگرفتکهتفوقنیرویدریاییانگلستاننمیتوانددایمیباشدواینکهآمریکاتفوقخودرادرمنطقهکارائیبوپاسیفیکمیتواندبوجودآورد(الهی، 1384: ص 23).
مطلب نهایی در این باره این است که استراتژی ماهان مانند دیگر تفکرات استراتژیک، با توجه به دیدگاه مرسوم زمان او نوشته شده است. هم اکنون صنایع حمل و نقل توسعه زیادی پیدا کرده، نیروی هوایی اهمیت یافته، تکنولوژی تحولی عظیم صورت گرفته است و بسیاری از مطالب آن کهنه و متروک به نظر می رسد.
2-1-2 هالفورد مکیندر و نظریه هارتلند:
براساستئوریهارتلندهرکسمنابعانسانیوفیزیکیاور- آسیاواقعبینآلمانوسیبریهمرکزیدراختیارداشتهباشدمیتواندجهانراکنترلکند. اینتئوریتوسطجغرافیدانانگلیسی،سرهالفوردمکیندردرمقالهایدرسال 1904 وسپسدرکتابویدرسال 1919منتشرشد (همان: ص 20).
مکیندرقارههایاروپا،آسیاوآفریقارابهعنوانجزیرهجهانیمیشناختوآنرابههمینناممعرفیکرد(عزتی، 1382: ص 12).کلیدجزیرهجهانی،ناحیهمحوریاهارتلنداست. ویهارتلندراناحیهوسیعیمیدانستکهاقیانوسمنجمدشمالیتانزدیکیکنارههایآبیاینمنطقهادامهداشت. اینناحیهازغرببهرودخانهولگا،ازشرقبهسیبریغربی،ازشمالبهاقیانوسمنجمدشمالیوازجنوببهارتفاعاتهیمالیا،ارتفاعاتایرانوارتفاعاتمغولستانمحدودمیشد. ناحیهمحور،ازهیچیکازقدرتهایدریاییتهدیدنمیشوند. (همان: ص 13)
اساسنظریه معروفمکیندراینبودکهحوزهداخلیاروآسیامنطقهمحوریسیاسیجهاناست. مکیندرمتذکرشدکهکهاینمنطقهمحوریتوسطیکحاشیههلالیشکلمحاصرهمیشودکهخاورمیانهدرآنجایدارد(درایسدل،بلیک، 1386: ص 36).مکیندرازسیاستهاییکهموازنهقدرتبینقدرتهایبریوبحریراایجادکندحمایتمینمودتابدینوسیلهیککشورمعیننتواندبرهارتلندتسلطبیابد. بههنگامجنگجهانیدوممکیندردرتئوریخودتوسعهقدرتهواییو قدرتایالاتمتحدهآمریکاراکهخارجازجزیرهجهانیبودموردملاحظهقرارداد(الهی، 1384: ص 20).
بهعقیدهمکیندراطرافهارتلندرادوناحیهفراگرفتهاند:
هلالداخلییاحاشیهایکهشاملسرزمینهاییاستکهپشتخشکیاروسیا وکنارآبقراردارندوقابلدسترسیقدرتدریاییهستند.(موقعیتساحلی)
هلالخارجییاجزیرهایکهشاملجزایربریتانیا،ژاپنواسترالیااست.
مکیندربراینباوربودکههارتلنداهمیتاساسیدراورآسیابهعهدهدارد. ویدر 1919چنینعنوانکرد: «کسیکهبرشرقاروپاتسلطیابدبرهاتلندحاکمخواهدبودوکسیکهبرجزیرهجهانیحاکمباشدبردنیامسلطاست» (عزتی، 1382: ص 13)
در سال 1919 مکیندرازاینکهآلمانروسیهراکنترلکندودر 1943ازاینکهشورویآلمانراکنترلکنداعلامخطرکرد. تاثیرنظریهمکیندردرشکلگیریسیاست «سدنفوذ»آمریکاوهمینطوردرتحلیلنتایجپیوندنزدیکروسیهوچینبهچشممیخورد. درآغازقرن 21 میلادیوباتوجهبهفروپاشیاتحادجماهیرشورویزمینههایتوجهبهتئوریمکیندردرسیاستقدرتهایاروپایی،آمریکا، چینوروسیهدرگسترشسلطهبرمناطقآسیایمرکزیومنطقهخلیجفارسقابلمشاهدهاست(الهی، 1384: ص 21).
2-1-3 اسپایکمن و نظریه ریملند:
نظریهدیگریکهدرمباحثژئوپولیتیکازاهمیتویژهایبرخورداراست،نظریهتئوریسرزمینحاشیهای«ریمیلند»ازنیکلاساسپایکمنمیباشد.اینتئوریبهسرزمینهایحاشیهایاروپا،خاورمیانه،آسیایجنوبیوخاوردوراهمیتبسیارمیدهد. وآنهاراهمچونکلیدهایامنیتایالاتمتحدهآمریکاتلقیمیکند. بهنظرایندانشمندتسلطبرهریکازاینمناطق،احاطهبرجهانجدیدرابهصورتیکامکاندرمیآورد(نورائی،شفائی، 1385: ص 117).اسپایکمنبهریملندکهباتغیراتیهمانهلالداخلیمکیندراستاشارهمیکندومیگویدسلطهبرهریکازمناطق،امنیتآمریکاراتهدیدمیکند،زیراازچنینموقعیتیمحاصرهدنیایجدیدممکنمیشودومیگویدهرکهریمیلندراکنترلکندبراوراسیاحکومتمیکندوهرکساوراسیاراکنترلکندسرنوشتجهانرادراختیاردارد(الهی، 1384: ص 22).
تفسیراسپایکمنازاهمیتارتباطهارتلندباحلقهاطرافآن،اندکیبااظهاراتمکیندرمتفاوتاست. مکیندراینمحدودهراباهلالداخلیوخارجیمیخواندامادربیاناسپایکمن،اینمحدودهسرزمینحاشیهیاریمیلندخواندهمیشودکهدرمحاصرهآبهاست. دلیلاهمیتدادناسپایکمنبهریمیلنددرمقایسهباهارتلند،ازاینجهتبودکهبهاعتقادوی،اینمنطقهامکانترکیبقدرتبریوبحریرابهترفراهممیکند. همچنینبهترینمنابعنیرویانسانیوسهولتارتباطاتدراینبخشازجهانوجوددارد(عزتی، 138: ص 18).اسپایکمنباارائهاینتئوری،نظرشاینبودکهایالاتمتحدهآمریکانکاتزیر رابپذیردوبهرسمیتبشناسد.
مسئولیتنهائیهردولتدرحفظامنیتخودش
اهمیتیکقدرتتوازنجهانی
ضرورتاستفادهازنیرویایالاتمتحدهآمریکابرایبرقراریوتثبیتچنینتوازنی. (نورائی،شفائی، 1385: ص 117).
با شکست آلمان در جنگ دوم جهانی و ظهور اتحاد جماهیر شوروی سابق به عنوان یگانه حاکم منطقه هارتلند، ایالات متحده آمریکا به منظور دستیابی به ریملند و جلوگیری از نفوذ اتحاد جماهیر شوروی سابق به این قلمرو جغرافیایی، نظریه اسپایکمن را مورد توجه قرار داد. به همین دلیل نمی توان گفت که سیاست معروف کانتین منت ( جلوگیری از توسعه و پیشرفت شوروی سابق در ناحیه حاشیه) آمریکائیها متاثر از نظریه های جورج کنان است.
به هر حال از جنگ جهانی دوم تاکنون آمریکا با اصرار تمام و با استفاده از همین نظریه تلاش می کند در این منطقه، یک گروه دفاعی ایجاد کند. در واقع آمریکا قلمرو جغرافیایی ریملند را یک موضوع پدافندی در نظر می گیرد و با توجه به جنگهای منظم گذشته حاضر نیست تحت هیچ شرایطی در این موضوع پدافندی نظریه پردازی شود. و تحت هیچ شرایطی ضعف ژئواستراتژیکی ریملند را قبول نمی کند. نگاهی به استراتژی نظامی ایالات متحده آمریکا در پایان قرن بیستم، موید این نظریه است که این کشور قلمرو جغرافیایی ریملند را هنوز برای خود یک منطقه حیاتی می داند.
2-2 جایگاه ژئوپلیتیک ایران در نظریات مذکور