ارزشهایاجتماعی و سیاستگذاری

امنیتیکارزشاستواغلبارزشیبرایرسیدنبهسایرارزشهامیباشد.
امنیتهمیشهدرحالتغییراستودردرجاتمختلفوجودخواهدداشت. برخیازملتهایاافرادبهدلایلگوناگونخودرابیشترازسایرینامناحساسمیکنند. میزانتهدیدیاخطر،تعدادارزشهاییکهبایدحمایتشوند،وانتظاراتازآیندهممکناستمتفاوتباشند.
امنیتنهفقطنگرانیدرموردحفاظتازارزشهاییاستکهقبلابهدستآوردهشدهاند،بلکهمربوطبهانتظاراتمادرموردارزشهایآیندهنیزمیشود.
امنیتبهحداقلرسانیدنخطریاتهدیدرادربرمیگیرد. اینتهدیدهانهفقطازنوعسنتیونظامیهستند،بلکهتهدیدهایجدیدغیرنظامینسبتبهرفاهملینیزدرنظرگرفتهمیشوند. (ﻟﻄﻔﻴﺎﻥ،1376ص 76).
2-4-6-1 امنیت
بهنظرنگارندهباتوجهبهمعانیلغویتعریفشدهوشناختهشدهبرایامنیت،اینواژهدارایمفهومیکاملاشفافاستهریکازواژههایاعتباریساختهشدهتوسطانسانازدیدصاحبنظران،مفهومیصریحوروشنوجودداردواینقاعدهدرموردامنیتصادقاست. ازسویدیگردانشمندانوپیشکسوتاندرعرصهیادبیاتاقوامومللمختلفنیزدرتألیففرهنگنامههاییبهزبانهایمتعدد،معانینسبتامشابهویکسانیراازقبیلمحفوظبودن،سلامتبودن،مصونبودن،آرامشداشتن،ایمنبودن،درامانبودن،اطمینان،تضمینوخاطرجمعیبرایامنیتدرنظرگرفتهاندباقراردادنامنیت،پیشازکلماتیچون «فردی»، «ملی»، «بینالمللی»و «جهانی»،الگوهایامنیتیمتفاوتیتشکیلمیشودکهازنظرمعنیلغویواهداف،هرکدامازایناصطلاحاتترکیبی،گستردهودامنهیویژهایازمفهومامنیترادرسطوحفردی،ملی،بینالمللیوجهانیبهذهنانسانمتبادرمیسازند .قطعاامنیت،درتمامیالگوهاییادشده،مفهومیمشخصویکساندارد،لیکنآنچهدراینجملاتمتفاوتاست،گستردهودامنهامنیتوکیفیتتحققآنمیباشدکهازسطحامنیتفردیتاسطوحامنیتملی،بینالمللیوجهانیراشاملمیشودوتحققهریکازآنهانیزمستلزمپیرویازالگویویژهایاستکهاینامرنمیتواندبهمنزلهیوجودابهامدرمفهومواژهیامنیتتلقیگردد. درفرهنگفارسیشادرواندکترمحمدمعین،امنیتدرمعانیایمنبودن،ایمنشدن،درامانبودن،بیبیمیونبودترسآمدهاستمعانیلغویواژهیخطرهم،نزدیکیبههلاکت،نزدیکیبهتلفشدنکسییاچیزی،بیمتلفشدن،دشواری،آسیبوگزندمیباشدوتهدیدنیزترسانیدن،بیمدادنوبیمکردنمعنیشدهاست. بنابراینامنیتنسبیبهمفهومنبودخطروتهدیدووجودشرایطمطلوببرایتحققنیازهایحیاتیاست. درامانبودنازخطرها،حوادثوبلایا،یکنیازاساسیوهمیشگیبرایحیاتانسانوسایرموجوداتزندهاست. بنابراینامنیت،ضروریتریننیازاولیهوهمزادانسانمیباشدورسیدنبهآن–بهعنوانمهمترینهدفدرسیاستگذاریهاوبرنامهریزیهایجوامعمختلف؛بهصورتهمهجانبهموردتأکیداست؛
2-4-6-2 امنیتملی
امنیتملییعنیایمنودرامانبودنملت. بدیهیاستملتزمانیازامنیتبرخورداراستکهتمامینیازهاوارزشهایحیاتیآنازخطرتهدیدهایمختلفوهمهجانبهبهطورنسبیدرامانباشندوارتقایکمیوکیفیزندگیمردمنیزمتناسببانیاززمانوروندتحولاتجهانی،رشدیفزایندهداشتهباشد؛بهعبارتدیگرمرادازامنیتملی،ایمنودرامانبودننسبیتمامینیازهاوارزشهایحیاتیمردمدربرابرتهدیدهاونیزادامهیروندروبهتزایدقدرتدولتدربسترزمانبرایپاسخگوییبهانتظارهایفزایندهتمامیافرادیاستکهملتراتشکیلدادهاند .بدیهیاستسطحملیامنیتازاهمیتواولویتبیشتریدرمقایسهباسطحفردیآنبرخورداراست. درامنیتفردی،علایقوارزشهاییکفردموردنظراست؛درصورتیکهامنیتملی،علایقوارزشهایجمعکثیریازافرادرادرقالبملتدربرمیگیرد. امنیتفردیدرجامعهضرورتیحیاتیداردوبایدتأمینشود،ولیاولویتمنافعجمعیبرمنافعفردینیزدارایضرورتیانکارناپذیراست. بنابراینامنیتملیبرایهرکشوریبهمفهوموجودشرایطینسبتاپایداراستکهعلاوهبرامکانپاسخگوییبهنیازهایحیاتیمردم،درهرزمانینیزتمامینیازها،ارزشهاومنافعحیاتیآنکشورازخطرتهدیدهایگوناگونداخلی،خارجیوطبیعیدرابعادنظامی،سیاسی،اقتصادی،اجتماعی،فرهنگیوزیستمحیطیبهطورنسبیدرامانباشند. امنیتملیبهمفهوموجودشرایطیاستکهدرآنافرادملت (مردم) ازخطرهرگونهتهدیدینسبتبهتمامیتارزیواستقلالکشور،وحدتملی،نهادهایحکومتی،ثروتها،اقتدارواعتبارملی،عقاید،مقدسات،مال،معیشت،حیثیت،ناموس،جسم،جان،حقوقاساسیوبهطورکلیهمهیارزشهاییکهدرگسترهچترمنافعامنیتملیقراردارند،درچارچوبقوانینکشوربهطورنسبیدربسترزماندرامانباشند. پرواضحاستکهویژگیهایامنیت،درموردامنیتملیهمصدقمیکندوامنیتملینیزازویژگیهایامنیتملی،بهمنزلهیتأمینترکیبیازنیازهایحیاتیمتفاوتجامعهاستکهابعادتشکیلدهندهآنبهنوعیبایکدیگردرارتباطهستندوبروزتهدیدعلیههریکازاینابعاد،بهمعنیتهدیدعلیهامنیتملیتلقیمیشود .
2-4-6-3 ابعادامنیتملی
برایشناختبهتروهمهجانبهیمولفههایامنیتملی،ابعادآندرادامهیبحثبهطورجداگانهوخلاصهتشریحخواهدشد.یکیازفرضهایاساسیروششناسیدرتدویناستراتژیامنیتملیایناستکهتعریفامنیتملیبایددربرگیرندهتمامیمتغیرهایسیاسی،اجتماعی،فرهنگی،تکنولوژیک،واقتصادیباشدکهبهگونهایبهقدرتورفتارحکومتمربوطمیشوند. امروزهگسترشقدرتنرمافزارهاوجهانیشدناطلاعاتبهچندگانگیعواملتهدیددرجنبههاینظامی،اقتصادی،مدیریتسیاسی،علوموفنون،ثباتاجتماعی،محیطزیست،تروریسمو … کمککردهاست. بهعلاوهناآشکاربودنوبیمرزبودنانقلاباطلاعاتی،فرهنگبسیاریازکشورهارادرمعرضتهدیدقرارداده،بهگونهایکهحفظویژگیهایفرهنگبومی،ارزشهایسنتی،وجلوگیریازنفوذفرهنگخارجی،برایآنهاوظیفهایسختودشوارشدهاست. ازاینروبررسیابعادمفهومامنیتدرشرایطجدیدبسیارمفیدمینماید:
2-4-6-3 -1امنیتاقتصادی:
امروزهعاملاقتصادیدرروابطبینالمللنقشمحورییافتهوامنیتاقتصادیبخشاساسیامنیتکشورهاراتشکیلمیدهد. شفافیتواتکایمتقابلدراقتصادجهانیبهصورتشاخصهمهمعصرحاضردرآمدهوشمارزیادیازکشورهاامنیتاقتصادیرابرترینعاملوهدفدرامنیتجامعخودتلقیمیکنند. درچهارچوبدرحالتحولامروزیدربارهامنیتاقتصادی،تأکیداصلیبررویرقابتاقتصادیوموفقیتدربازارهایبینالمللیقراردارد. ازاینروکشورهاییکهبرسرراهرشداقتصادیآنهادرآیندهممکناستموانعیپدیدآید،تهدیدامنیتیبیشتریاحساسمیکنند.
دگرگونیهایبزرگاقتصادیدرحالیکهممکناستپیوندهایعاطفیمردمباکشورراکاهشیابد،درهمانحالانتظارازدولتآنکشورراافزایشخواهدداد. نظامسیاسیاینکشورهاازسوییبرایپرداختنبهمسائلروزافزوناقتصادیمشروعیتکمتریخواهندداشتوازسوییدیگربرایتحتتأثیرقراردادنآنمسائل،ازنیرووقدرتکمتریبرخوردارخواهندبود. بدونتردیدانتظاراتوتقاضاهایاجتماعیافزونترتوأمبانفوذکمتردولتبرمسائلایجابمیکندکهسیاستهایامنیتملییکباردیگرتعریفشوند.
سیاستهایلازمبرایرشداقتصادیمیتوانندسببتغییراتبسیاریدرکشورشوندوارزشهایاجتماعییاسیاسیموجودرادرهمریزند. رشداقتصادیاغلببابروزاختلافشدیددرمیزاندرآمدوثروتاعضایجامعههمراهاستوآنانیکهنفوذاقتصادیوسیاسیدارند،ممکناستقدرتخودرادرخطرببینند. مهمترینفرضیههایامنیتاقتصادیعبارتنداز:
هرچهموانعمبادلهکاهشیابدووابستگیمتقابلاقتصادیافزایشیابد،میزانآسیبپذیریاقتصادیملینیزبیشترشدهوکنترلدولتکمترمیشود.
هرچهرقابتاقتصادیبینالمللیافزایشیافتهوانتخابموادخام،نیرویکار،محلتولیدوبازارهامتنوعترگردد،احتمالاینکهیکحکومتیاشرکتبراقتصادجهانیسلطهپیدانمایدکاهشپیدامیکند.
هرچهیکنواختیونفوذمتقابلاقتصادیافزایشیابد،آندستهازکشورهاومناطقیکهقادریامایلبهادغامدرنظاماقتصادیجهاننیستند،بیشترمنزویشدهوبهحاشیهراندهمیشوندوشکافبینفقیروغنیبهنفعکسانیکهدارایبیشترینثروتهایموردنیازجهانهستند،افزایشمییابد.
هرچهعدهبیشتریازملتها،درتلاشبرایورودوبهرهمندیازنظاماقتصادیجهانیباشند،برخیکهدارایزیرساختهایاآموزشموردنیازجهتپذیرشتغییراتسریعاقتصادینیستند،باانتظاراتسرکوبشدهووعدههایغیرقابلتحققبسیارتریروبرومیشوند.
هرچهبلوکهایاقتصادیمنطقهایرشدبیشتریپیداکنند،تولیددربرخیمناطقتمرکزبیشتریمییابد،کهاینامراهمیتاختلالدرعرضهازخارجراکممیکند.
هرچههویتدوستودشمندرنظامبینالمللیمبهمتروسیالترشودوملتهابهطرفاقتصادهایپیچیدهتروبههموابستهترپیشروند،کمکیافشاراقتصادیدرکسباهدافامنیتیموثرنمیباشند(ماندل،1379،صص 124-123).
2-4-6-3 -2امنیتنظامی
عاملنظامیدرطولتاریخازکلیدیترینعواملحفظامنیتکشورهابودهاست. دستیابیبهقدرتزیادازطریقافزایشتعدادنفراتوقدرتآتشتسلیحات،برخورداریازبهرهدهینظامیسریعتر،مشارکتدراتحادیههاینظامی،وتلاشهایچندجانبهبرایجلوگیریازوقوعجنگوپایانبخشیدنبهآندرهمینراستادنبالمیشوند. مهمترینفرضیههایامنیتنظامیعبارتنداز:
هرچهقدرتنظامیازطریقانتشاربینالمللیاسلحهوفنآوریغیرمتمرکزتروپراکندهترگردد،امنیتکشورهاونظامبینالمللینیزبیشترکاهشمییابد.
هرچهتصمیمگیریدفاعیدرداخلوبیندولتهاغیرمتمرکزترگردد،اجرایترتیباتامنیتجمعینیزمشکلترمیشود.