دانلود پایان نامه

در روایات نیز به چنین ارتباط تنگاتنگ و دو سویه ای اشاره شده است چنانکه از پیامبر(ص) نقل شده است که فرمودند: « الایمان و العمل قرینان لا یصلح کل واحد منها الا مع صاحبه» (جویباری، 1377، ص 277)
؛«ایمان و عمل قرین یکدیگرند که هیچ یک از این دو بدون هم نشینش، صحیح، کامل نخواهد بود.»از این رو، اصطلاح، «عمل صالح» در«قرآن» شامل مسائل اخلاقی و امور عبادی می شود.
4-4-3- رابطه توبه با عمل صالح
همان طوری که در فصل دوم در مورد حقیقت توبه آمد، حقیقت توبه، بازگشت از نافرمانی خدا به سوی فرمانبری است،که ناشی از پشیمانی و ندامت نسبت به اعمال گذشته میباشد و لازمهی این پشیمانی و علم به این گناه-که- حائل میان او و محبوب واقعی قرار میگیرد – تصمیم بر ترک او در آینده و همچنین جبران مافات است: یعنی، تا آنجا که توان دارد، آثار سوء گناهان گذشته را از درون و برون وجود خویش برچیند، و اگر حقّی را از کسی ضایع گردانیده است، و قابلیت جبران را دارد، آن را جبران کند. به همین دلیل، در قرآن مجید در آیات بسیاری این معنی تکرار شده است که توبه را با اصلاح و جبران همراه ساخته.
الف)- در آیه 160 سوره بقره بعد از اشاره به گناه بزرگ کتمان آیات الهی و مجازات سخت آنها می فرماید:
«اِلَّا الَّذینَ تابُوا وَ اَصلَحُوا و بَیَّنُوا فَاولئِکَ اَتُوبُ عَلَیهِم و َاَنَا التَّوَّابُ الرَّحیمُ»؛«مگر کسانی که توبه کنند و اصلاح نمایند و آنچه را کتمان کرده بودند آشکار سازند که من توبه آنها را می پذیریم، و من تواب رحیم هستم.»
ب)- و در آیه 89 سوره آل عمران بعد از اشاره به مسئله ارتداد (کافر شدن بعد از ایمان) و مجازات سخت آنها می افزاید:
« اِلَّا الَّذینَ تابُوا مِن بَعدِ ذلِک وَ اَصلَحوا فِانَّ اللهَ غَفُورٌرَحیمٌ»؛«مگر کسانیکه بعد از آن توبه کنند و اصلاح نمایند (و در مقام جبران برآیند.) زیرا خداوند آمرزنده و بخشنده است».
پ)- در آیه 149 سوره نساء بعد از ذکر منافقان و سرنوشت شوم آنها می فرماید:
«اِلَّا الَّذینَ تابُوا وَ اَصلَحُوا وَ اعتَصِمُوا بِِاللهِ وَ اخلَصُوا دینَهُمُ الله»؛«مگر آنها که توبه کنند و جبران و اصلاح نمایند و به ذیل عنایت الهی چنگ زنند و دین خود را برای خدا خالص نمایند.»
ت)- و در آیه 5 سوره نور بعد از ذکر مجازات شدید قذف ( وادار کردن اتهام زنا و مانند آن به دیگری) و مجازات شدید آنها در دنیا و آخرت می افزاید :
«اِلَّا الَّذینَ تابُوا مِن بَعدِ ذالِک وَ اَصلَحُوا فَاِنَّ اللهَ غَفُورٌ رَحیم»؛« مگر کسانیکه بعد از آن توبه کنند و جبران نمایند که خداوند ( آنها را) می بخشد زیرا خداوند آمرزنده و مهربان است.»
ث)– و سرانجام به صورت یک قاعده کلی در همه گناهان در آیه 119 سوره نحل می خوانیم:
«ثُّمَ اِنَّ رَبَّکَ لِلَّذینَ عَمِلُوا السوءَ بِِجِِِهالَهِ ثُّمَ تابُوا مِن بَعدِ ذالِک وَ اَصلَحوا رَبِّکَ مِن بَعدِها لَغَفُورٌ رَحیم »؛«اما پروردگارت نسبت به آنها که از روی جهالت بدی کرده اند و سپس توبه نموده و در مقام جبران برآمده اند خداوند بعد از آن آمرزنده و مهربان است.»
ج)- شبیه همین معنی در آیه 82 سوره طه نیز آمده است آن جا که می فرماید :
« وَ اِنّی لَغَفّارٌ لِمَن تابَ و َآمَنَ وَ عَمِلَ صالِحاً ثُّمَ اهتَدی»؛«من هر که را توبه کند و ایمان آورد و عمل صالح انجام دهد و پس هدایت شود می آمرزم و می بخشم.»
در اینجا علاوه بر مسأله بازگشت و عمل صالح ( یعنی جبران گذشته) که دو رکن اساسی توبه است، به مسأله ایمان و هدایت نیز اشاره شده است.
ح)- باز شبیه همین معنی در آیه 54 سوره انعام آمده که می فرماید:
« اِنَّهُ مَن عَمِلَ مِنکُم سوءَ بِِجَهالَهِ ثُّمَ تابَ مِن بَعدِه وَ اَصلَحَ فِاِنَّهُ غَفُورٌ رَحیم»؛«هرکس از شما کار بدی از روی نادانی کند سپس توبه و اصلاح (و جبران) نماید (مشمول رحمت خدا می شود چرا که) او آمرزنده مهربان است.»
از مجموع آیات فوق، منطق قرآن در مسئله توبه کاملاً آشکار می شود،که توبه واقعی تنها گفتن استغفرالله و حتی ندامت از گذشته و تصمیم بر ترک در آینده نیست بلکه افزون بر این باید مفاسدی که وجودش را آلوده کرده با انجام اعمال صالح شستشو دهد و تمام آثار سوء را از بین ببرید این است توبه واقعی.
نکته ای که بدین جا شایان توجه است این است که کلمه اصلاح بعد از ذکر توبه آمده است مفهوم گسترده ای دارد که هرگونه جبران و مافات را شامل می شود.
4-5- اخلاص در توبه
اخلاص در هر کاری از اهمیت زیادی برخوردار است. میزان سنجش و اعتبار بسیاری از کارها به اخلاص در آن کار است.
در بحار از قول شیخ مفید آمده است:
«بهشت خانه پر نعمت الهی است که خستگی و درد و رنج، ساکنان آن خانه را اذیت و آزار نمی دهد. خداوند این خانه پر نعمتش را برای کسانی که او را شناخته و عبادت نموده اند، قرار داده است. نعمتهایش ابدی است. ساکنان در آن چند نوع اند: عده ای آنهایی هستند که تمامی کارهای و نیّاتشان را برای خدا خالص نموده اند. آنها کسانی هستند که داخل بهشت می شوند و از عذاب الهی ایمنند و… »(مجلسی، 1403، ج8، ص82).