دانلود پایان نامه
3-آموختن برای زیستن 4-آموختن برای با هم زیستن
که دو هدف آخر، پایه های مهارت های زندگی را تشکیل می دهند (قاسم زاده، 1384).
روش آموزش مهارت های زندگی:
برنامه های آموزشی مهارت های زندگی مبتنی بر این تئوری (یادگیری اجتماعی) بر یادگیری تجربی و فرصت هایی برای تمرین مهارت های جدید و کسب آن مهارت ها در طول آموزش استوار است. برنامه فعالیت، شامل فعالیت جوانان در گروه های کوچک، تسهیل گری همسالان، تکنیک های ایفای نقش، بازی ها و دیگر فعالیت های جالب، استوار است (یونیسف، 2005).
طبق نظر ریکساچ (2000)، برنامه آموزشی مهارت های زندگی شامل بحث های گروهی می باشد که موقعیت مناسبی را جهت کسب مهارت های ارتباطی و تعامل با دیگران فراهم می نماید و در مواقع لزوم همکاری شرکت کنندگان با یکدیگر، موجب افزایش توانایی و اثربخشی افراد در رفتارهای بین فردی می شود. آموزش مهارت های زندگی، آموزش مبتنی بر مهارت های مربوط به رشد توانایی هایی است که نسل جوان را برای برخورد مؤثر با نیازها و چالش های زندگی روزمره به ویژه در زمینه بهداشت جسمانی، عاطفی و اجتماعی، توانمند می سازد (مرکز رشد آموزش،2006؛ نقل از صفرزاده، 1382).
پیشینه اجرایی برنامه های آموزش مهارت های زندگی
برنامه های آموزش مهارت های زندگی در کشورهای اروپایی با اجرای الگوی آموزش واکر، کوپر و گاردنر در دهه 80 آغاز شد (قاسم زاده، 1384).
آموزش مهارت های زندگی در سال 1979 و با اقدامات دکتر گیلبرت بوتوین آغاز گردید. وی در این سال یک مجموعه آموزش مهارت های زندگی برای دانش آموزان کلاس هفتم تا نهم تدوین نمود که با استقبال فراوان متخصصان بهداشت روان مواجه گردید. این برنامه آموزشی به نوجوانان یاد می داد که چگونه با استفاده از مهارت های رفتار جرأتمندانه، تصمیم گیری و تفکر نقاد در مقابل وسوسه یا پیشنهاد سوءمصرف مواد از سوی همسالان مقاومت کنند. هدف بوتوین طراحی یک برنامه واحد پیشگیری اولیه بود و مطالعات بعدی نشان داد که آموزش مهارت های زندگی تنها در صورتی به نتایج مورد نظر ختم می شود که همه مهارت ها به فرد آموخته شود. پژوهش ها حاکی از آن بودند که این برنامه در پیشگیری اولیه ی چندین نوع مواد مخدر از جمله سیگار موفق بوده است (فتحی و همکاران، 1385).
بوتوین، به عنوان یک دانشمند رفتارگرا در زمینه ترویج بهداشت و پیشگیری مشهور است و تحقیقات وسیعی در برنامه های پیشگیری مبتنی بر مدرسه انجام داده است. فعالیت های اصلی اش شامل تحقیق، آموزش شخصی و آموزش عمومی می باشد (مرکز رشد آموزش،2006؛ نقل از صفرزاده، 1382).
به پیشنهاد سازمان بهداشت جهانی در سال 1993 برای اجرای این برنامه ها در کشورهای در حال توسعه، در ایران یونیسف در سال 1376، اقدام به تهیه راهنمای آموزش مهارت های زندگی برای نوجوانان، زنان و جوانان نمود و با برگزاری کارگاه های آموزشی متعدد برای سازمان های دولتی و غیر دولتی، به معرفی این برنامه پرداخت. معاونت پیشگیری سازمان بهزیستی با همکاری وزارت آموزش و پرورش به تهیه و اجرای آزمایشی این برنامه در چند منطقه تهران اقدام نمود و در حال حاضر به عنوان واحد اختیاری در رشته کار و دانش آموزش داده می شود (قاسم زاده، 1384).
اهداف آموزش مهارت های زندگی
مجموعه مهارت های زندگی یک رویکرد متمرکز بر فرد است که هدفش کمک به افراد جهت رشد مهارت های مورد نیاز زندگی می باشد. مجموعه مهارت های زندگی، نه تنها به توانمند ساختن افراد در زندگی زمان حال می اندیشد بلکه به توانمندی آنان در آینده نیز تأکید دارد و به فرد کمک می کند تا از توانایی ها و ضعف های مهارتی به سوی مهارت های توانمند و سازنده، حرکت نماید. در واقع هدف نهایی مهارت های زندگی این است که افراد، مسئولیت برتری و شایستگی فردی خویش را بپذیرند. این شایستگی فردی، شامل احساس کفایت و شایستگی سطح بالا، سلامت روانی، خودشکوفایی و پذیرش مسئولیت فردی می باشد. لذا مجموعه مهارت های زندگی، اهداف پیشگیرانه، کنترل و مدیریت مشکلات را دارد و همانند یک رویکرد آموزشی هم برای مداخلات گروهی و هم فردی مناسب است (نلسون جونز،1992؛ نقل از آقاجانی، 1385).
هدف از آموزش مهارت های زندگی، افزایش توانایی های روانی- اجتماعی و در نهایت پیشگیری از ایجاد رفتارهای آسیب زننده به بهداشت جسمانی و روانی و ارتقای سطح سلامت روان افراد است (سازمان بهداشت جهانی، 2000).
هدف اصلی برنامه آموزش مهارت های زندگی بر این اصل استوار است تا به وسیله این برنامه، در خلال آموزش و تحصیل، فرصت هایی فراهم گردد تا کودکان و نوجوانان علاوه بر کسب توانایی های خواندن، نوشتن، ریاضی و … مهارت های زندگی را نیز فرا گیرند و یا فرصت هایی برای سراسر افراد جامعه ایجاد شود تا مهارت هایی را کسب کنند تا بتوانند در مورد خود، انسان های دیگر و کل اجتماع به طور شایسته، مؤثر و مطمئن عمل نمایند. در حقیقت در برنامه آموزش مهارت های زندگی عوامل روانی- اجتماعی مانند عزت نفس، خودپنداره، شبکه های حمایتی- اجتماعی، استرس ها و نحوه ی کنار آمدن با آن ها مورد توجه قرار می گیرد. این برنامه یک برنامه آموزشی است که مهارت های لازم جهت ارتقاء بهداشت روان و پیشگیری از آسیب های اجتماعی را به گروه مخاطب، آموزش دهد (نیک پرور و عربستانی، 1384).
اهداف عمده برنامه آموزش مهارت های زندگی نیز عبارت است از:
1- ارتقاء بهداشت روانی و پیشگیری اولیه از آسیب های اجتماعی
هدف اصلی این برنامه، ارتقاء بهداشت روانی و پیشگیری اولیه از آسیب های اجتماعی مانند اعتیاد، خودکشی، بزهکاری و انواع مختلف بی بند و باری هاست. آموزش مهارت های زندگی بر عوامل زیربنایی مشترک در بسیاری از زمینه های ارتقاء بهداشت روانی و پیشگیری اولیه، تأثیر گذاشته و همین توان و ویژگی آن هاست که فضای آموزشی آن را وسیع ساخته و زیربنای هر رویکرد آموزشی به زندگی شده است. اگرچه دانش و کاربرد تخصصی مهارت های زندگی در ارتقاء بهداشت روانی و پیشگیری اولیه متفاوت است. ولی مهارت های زندگی به صورت عام در همه آن ها نقش دارد. بنابراین برنامه آموزش مهارت های زندگی برنامه جامعی است که هم برای آموزش دامنه وسیعی از مهارتهای شخصی و اجتماعی طراحی شده و هم پتانسیل بالایی برای پیشگیری از مشکلات و آسیبهای مختلف اجتماعی دارد.
2- توانمند کردن افراد
برنامه آموزش مهارت های زندگی یک رویکرد کل نگر برای توانمند کردن افراد جهت شناخت خود، دیگران و محیط دارد. یادگیری مهارت ها، تنها نوع یادگیری نیست که اتفاق می افتد بلکه افراد، دانش و اطلاعات را بدست می آورند و آموزش مهارت ها، نگرش ها و ارزش ها را نیز تحت تأثیر قرار می دهد. افراد علاوه بر اینکه یاد می گیرند مهارت های زندگی را در موقعیت های واقعی زندگی به کار گیرند، حقایقی را نیز درباره موقعیت های مختلف می آموزند.
3-تحقق تواناییهای بالقوه و انطباق با تغییرات زندگی
این برنامه از طرفی سبب تبدیل دانش و نگرش به توانایی های بالفعل شده و از طرف دیگر موجب انطباق افراد با شرایط متغیر زندگی مانند شهری شدن، تغییر در ساختارهای خانوادگی و تکامل طبیعی فرهنگ ها گشته و به آنان کمک می کند تا با شیوه هایی که خانواده و جامعه، مثبت می دانند با موقعیت های روزمره، مواجه شوند (نیک پرور، 1387).
اهداف آموزش مهارتهای زندگی به طور اخص عبارت است از: