لؤلؤ و مرجان بیرون می‏آید (۲۲) .
الگوی تنشی آیه ۲۳: باز هم با تذکر و تحکیم نعمت‌ها، افزایش فشاره‌ی عاطفی ایجاد شده است (نمودار ۳-۱۰).
دیگر کدامیک از نعمت‏های پروردگارتان را تکذیب می‏کنید؟ (۲۳)
الگوی تنشی آیه ۲۴: در این آیه خداوند صاحب همه چیزها حتی ساخته‌های دست بشر بر روی آب‌ها معرفی می‌شود (نمودار ۳-۱۱).
و برای او است کشتی‏هایی که در دریا چون کوه پدید آمده (۲۴).
الگوی تنشی آیه ۲۵: فشاره‌ی‌ عاطفی با تذکر مستقیم برای انس و‌جن تکرار‌می‌شود (نمودار۳-۱۲).
دیگر کدامیک از نعمت‏های پروردگارتان را تکذیب می‏کنید ؟ (۲۵) .
الگوی تنشی آیات ۲۶-۲۸: در این آیات فشاره‌ی عاطفی با خبر نابودی جهان افزایش یافته و سپس با تذکر مجدد فراموشی نعمت‌ها به انس و جن دوچندان می‌شود و همزمان نسبت به فناناپذیری ذات پروردگار ایجاد آگاهی می‌کند، پس هم بر شناخت ما و هم بر فشاره عاطفی ما به طور همزمان افزوده می‌شود. طرحواره‌ی این آیات را در نمودار ۳-۱۳رسم شده است.
هر چه بر گرده زمین است نابود می‏شود (۲۶) تنها ذات پروردگارت باقی می‏ماند، چون او دارای صفات جلال و جمال است (۲۷) پس دیگر کدامیک از نعمت‏های پروردگارتان را تکذیب می‏کنید؟ (۲۸).
الگوی تنشی آیه ۲۹: در این آیه مجددا به معرفی ذات پروردگار می‌پردازد و این شناخت نسبت به خداوند از فشاره عاطفی ایجاد شده در آیات قبل کاسته و بر گستره‌ی شناختی مخاطب می‌افزاید. (نمودار ۳-۱۴).
همه کسانی که در آسمان‌ها و زمینند از او درخواست می‏کنند و او همه روزه مشغول کاری نو است (۲۹)
الگوی تنشی آیه ۳۰: این بار هم بعد از معرفی نعمتی آن را متذکر شده و فشاره ایجاد می‌کند (نمودار ۳-۱۵).
پس دیگر کدامیک از نعمت‏های پروردگارتان را تکذیب می‏کنید (۳۰).
الگوی تنشی آیات۳۱-۳۶: در این آیات ضمن معرفی روز حساب و ایجاد شناخت نسبت به احوال جن و انس در آن روز خداوند با ذکر کلماتی چون حسابرسی و عذاب مخاطب قرآن را بشدت دچار فشاره‌ی عاطفی می‌کند. و از آنجایی که بحث در مورد حسابرسی و عذاب است فضای تنشی ایجاد شده دارای تنش عاطفی منفی است و با تکرار پی‌در‌پی تذکر و خطابش نسبت به جن و انس فراموش‌کار این فشاره را دوچندان می‌کند. پس با افزایش فشاره و گستره‌ به صورت همزمان مواجهیم (نمودار ۳-۱۶).
به زودی ای جن و انس به حسابتان خواهیم رسید (۳۱) دیگر کدامیک از نعمت‌های پروردگارتان را تکذیب می‏کنید؟ (۳۲) ای گروه جن و انس اگر می‏توانید از کرانه‏های آسمان و زمین راه فراری یافته بگریزید این کار را بکنید، لیکن از حساب ما و عذاب ما گریزی ندارید مگر با حجت و عذر موجه (۳۳) پس دیگر کدامیک از نعمت‏های پروردگار خود را تکذیب می‏کنید؟ (۳۴) آتشی بدون دود و آتشی دیگر با دود بر شما مسلط می‏کند و دیگر نمی‏توانید یکدیگر را یاری کنید (۳۵) پس کدامیک از نعمت‏های پروردگارتان را تکذیب می‏کنید؟ (۳۶)
الگوی تنشی آیات۳۷-۴۵ : در ادامه چگونگی روز قیامت را شرح داده و همچنان بر گستره‌ی شناختی ما نسبت به آن می‌افزاید و با بیان ویژگی‌های آن روز مانند شکافته شدن و مذاب شدن آسمان و احوال بد گنهکاران و منکران و تکرار ریتم پرسش و خطاب عتاب‌آمیزش از جن و انس فشاره‌ی عاطفی موجود در فضای تنشی را چندین برابر می‌کند. پس باز نمودار قبل تکرار می‌شود. افزایش تنشی موجب قبض (فشاره) جسمی خواننده نیز میگردد، یعنی جسم نیز تحت تأثیر قرار میگیرد. گسترهی شناختی پایین میآید و زمان سیطرهی عناصر عاطفی بر عناصر گستره است. (نمودار ۳-۱۷)
پس روزی که آسمان شکافته شود، آن وقت مانند روغن مذاب سرخ می‏گردد (۳۷) دیگر کدامیک از نعمت‌های پروردگارتان را تکذیب می‏کنید؟(۳۸) در آن روز نه ز انس و گناهش سوال می‏شود و نه از جن (۳۹) دیگر کدامیک از نعمت‌های پروردگارتان را تکذیب می‏کنید؟ (۴۰) مجرمین از چهره‏شان شناخته می‏شوند و موی سر و پاهایشان را می‏گیرند و در آتش می‏افکنند (۴۱) دیگر کدامیک از نعمت‌های پروردگارتان را تکذیب می‏کنید؟ (۴۲) این همان جهنمی است که مجرمین تکذیبش می‏کردند (۴۳) بین آن و بین آبی در نهایت جوش، آمد و شد دارند (۴۴) دیگر کدامیک از نعمت‌های پروردگارتان را تکذیب می‏کنید؟ (۴۵)
الگوی تنشی آیه ۴۶ : بعد از طرح مسئله‌ی قیامت و عذاب، با فضای تنشی با بار عاطفی منفی در این آیه با بیان وجود خداوند بخشنده و وجود بهشت فشاره‌ی عاطفی کاسته شده و بر آگاهی مخاطب افزوده می‌شود که ترس از خداوند نتیجه‌ی خوبی جز بهشت و آسایش در قیامت ندارد. پس با طرحواره‌ی کاهش فشاره‌ی عاطفی روبرو می‌شویم. (نمودار ۳-۱۸)
و آن کسی که از مقام پروردگارش بیمناک است دو بهشت دارد (۴۶)
الگوی تنشی آیات۴۷-۵۹ : فشاره‌ی عاطفی همیشه منفی نیست بلکه گاهی اوقات مثل فشاره‌ی این آیات با فشاره‌ی عاطفی مثبت روبرو هستیم. در این آیات بهشت و جایگاه بهشتیان معرفی می‌شود و این هم بر شناخت می‌افزاید و هم ایجاد فشاره‌ی عاطفی نسبت به بهشت و احوال خوب بهشتیان می کند. افزایش فشاره‌ی عاطفی همچنین به دلیل سوال مکرر از جن و انس و یادآوری نعمت‌ها روند رو به افزایش دارد. پس طرحواره‌ی مناسب این آیات طرحواره‌ی افزایش همزمان فشاره و گستره است (نمودار۳-۱۹).
دیگر کدامیک از نعمت‏های پروردگارتان را تکذیب می‏کنید (۴۷) بهشت‏هایی که انواع میوه‏ها دارند (۴۸) دیگر کدامیک از نعمت‌های پروردگارتان را تکذیب می‏کنید؟ (۴۹) در آن دو بهشت دو چشمه جاری است (۵۰) دیگر کدامیک از نعمت‌های پروردگارتان را تکذیب می‏کنید؟ (۵۱) در آن دو از هر میوه دو صنف شناخته و ناشناخته هست (۵۲) دیگر کدامیک از نعمت‌های پروردگارتان را تکذیب می‏کنید؟ (۵۳) در حالی که بر فرش‌هایی تکیه کرده‏اند که آسترش از ابریشم است و میوه‏های رسیده آن دو باغ در دسترس است (۵۴) دیگر کدام یک از نعمت‌های پروردگارتان را تکذیب می‏کنید؟ (۵۵) در آن‌ها همسرانی هست که چشم به غیر از شوهران نیفکنده نه انسی قبلا با آنان تماس گرفته و نه جنی (۵۶) دیگر کدامیک از نعمت‌های پروردگارتان را تکذیب می‏کنید؟ (۵۷) آن‌ها همچون یاقوت و مرجانند (۵۸) دیگر کدامیک از نعمت‌های پروردگارتان را تکذیب می‏کنید؟ (۵۹ )
الگوی تنشی آیه ۶۰ و ۶۱ : در ادامه معرفی بهشت خداوند این بار مستقیما از جن و انس دو سوال می‌پرسد و با یادآوری نعمت‌ها ایجاد فشاره‌ی عاطفی می‌کند. این خطاب‌های مستقیم فشاره‌ی عاطفی را بالا می‌برند. (نمودار ۳-۲۰)
آری مگر جزای احسان جز احسان می‏تواند باشد؟ (۶۰) دیگر کدامیک از نعمت‏های پروردگارتان را تکذیب می‏کنید؟ (۶۱)
الگوی تنشی آیه ۶۲-۷۷ : در این آیات خدواند احوال بهشتیان مقرب در بالاترین مرتبه بهشتی را چنان زیبا توصیف می‌کند که این توصیفات شناخت مخاطب را نسبت به آن مکان بالا برده و همچنین احساس خوشایند و فشاره‌ی مثبتی که قبل از این نیز ذکر شد را باز افزایش می دهد. خدواند برای اقرار گرفتن نعمت‌ها همچون قبل جن و انس را مستقیما مورد خطاب قرار می‌دهد که خود همچون قبل ایجاد فشاره می‌کند. (نمودار ۳-۲۱)
در این فرایند گفتمانی، هم گستره و هم فشاره به اوج میرسند و سیر صعودی دارند. اوج یکی باعث اوج دیگری است و هر چه گستره وسیع و کثرت یابد، فشاره نیز در اندازهی بالاتری تحقق مییابد. جریان شناختی (گستره) که از برونهها تشکیل میشود با جریان عاطفی (فشاره) که از درونهها به دست میآید، در تعامل قرار میگیرند. «به عبارت دیگر هیجانات و منطق شناختی پا به پای یکدیگر پیش میروند و رشد فشارهها با رشد گسترهها همراه است» (شعیری، ۱۳۸۹: ۴۲).
قبل از آن دو بهشت، دو بهشت دیگر دارند (۶۲) دیگر کدامیک از نعمت‌های پروردگارتان را تکذیب می‏کنید؟ (۶۳) بهشت‏ها که از شدت سبزی میل به سیاهی دارند (۶۴) دیگر کدامیک از نعمت‌های پروردگارتان را تکذیب می‏کنید؟ (۶۵) در آن دو نیز دو چشمه چون فواره هست (۶۶) دیگر کدامیک از نعمت‌های پروردگارتان را تکذیب می‏کنید؟ (۶۷) در آن دو میوه و نخل و انار است (۶۸) دیگر کدامیک از نعمت‌های پروردگارتان را تکذیب می‏کنید؟ (۶۹) در آن‌ها همسرانی خوش صور و نیکو سیرت است (۷۰) دیگر کدامیک از نعمت‌های پروردگارتان را تکذیب می‏کنید؟ (۷۱) سیاه چشمانی که هرگز از خیمه‏ها بیرون نمی‏شوند (۷۲) دیگر کدامیک از نعمت‌های پروردگارتان را تکذیب می‏کنید؟ (۷۳) زنانی که قبلا نه انسانی با آن‌ها تماس گرفته و نه جنی (۷۴) دیگر کدامیک از نعمت‌های پروردگارتان را تکذیب می‏کنید؟ (۷۵) در حالی که بر بالش‏های سبز رنگ ابریشمین تکیه کرده‏اند که بهترین بافت را دارد و بسیار زیبا است (۷۶) دیگر کدامیک از نعمت‌های پروردگارتان را تکذیب می‏کنید؟ (۷۷)
الگوی تنشی آیه ۷۸ : سپس در آخرین آیه این سوره با ذکر و معرفی رحمانیت خداوند همچون ابتدای سوره و بیان صفات جلال و جمال خدواند این شناخت را به مخاطب می‌دهد که خداوند بخشنده است و خطاب مستقیم فشاره‌‌ی عاطفی مثبت را در کنار شناخت نسبت به وجود ذات خداوند افزایش می‌دهد (نمودار ۳-۲۲).
چه پر برکت است نام رحمان خدا که پروردگار تو و دارای صفات جلال و جمال است (۷۸)
طرحواره‌های تنشی در اجزای کوچک سوره ینی چند آیه متوالی مورد بررسی قرار گرفت و نتایج حاصل بر اساس نمودار تصویری رسم شد. حال بر اساس بررسی آیات و الگو‌های تنشی به دست آمده، طرح بزرگتر برای الگوی تنشی کل سوره مطرح می‌شود که علاوه بر نشان دادن چگونگی تعامل فشاره‌ها و گستره‌های موجود در این سوره، بحث ریتم و تکرار در گفتمان سوره الرحمن (ضرب آهنگ) در آن به خوبی قابل مشاهده است.
۳-۴-۱۲- الگوی تنشی سوره بر اساس تقسیم بندی ارائه شده :
همانطور که مشاهده می‌شود از تعامل عوامل کمی و کیفی بر محور‌های عاطفی و شناختی است که این نمودار به وجود آمده و نشان دهنده‌ی فضای تنشی حاکم بر سوره الرحمن است. معنا در فضای تنشی تولید نمی‌شود مگر با تعامل عناصر شناختی و عاطفی. بر اساس بررسی الگو‌های تنشی آیات و کل سوره مشخص می‌شود که تعامل عوامل شناختی و عاطفی موجود در گفتمان سوره الرحمن فضایی تنشی را به وجود می‌آورد که احساس و ادراک مخاطب با آگاهی و شناخت آن در تعامل قرار می‌گیرد و در فضای تنشی و تعامل باهم ایجاد معنا می‌کنند.
همان طور که گفته شد یکی از مباحث مهم در گفتمان عاطفی بحث ضرب آهنگ است. ضرب آهنگ تعیین کننده‌ی نوع حضور گونه‌های حسی_ادراکی است. در گفتمان سوره الرحمن آیه “فبای آلاء ربکما تکذبان” به دلیل خطاب مستقیم و عامل تحریک حسی انسان به عنوان سوژه‌ی حسی-ادارکی به عنوان مهمترین عنصر حسی-ادراکی حضور دارد. این آیه به طور متوالی و پی‌در‌پی در سوره تکرار می‌شود. دانستیم که کندی ضرب آهنگ در فضای تنشی باعث تثبیت شیء می‌شود و همچنین تندی ضرب آهنگ، تحکیم شیء را در پی دارد. پس این عنصر حسی در ریتم تند و پشت سر هم تکرار

مطلب مشابه :  تحقیق رایگان درموردمواد غذایی، منابع طبیعی، شرایط آب و هوایی، نواحی روستایی
دسته بندی : No category

دیدگاهتان را بنویسید