دانلود پایان نامه

ششم………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….123
جمع بندی و نتیجه گیری…………………………………………………………………………………………………………………………………124
منابع……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………129

مقدمه

پژوهشگران و ناظران بر احوال امت اسلامی با نگرش بر شرایط انسانی سختی که جامعه ی بشری دست به گریبان آن است و همچنین با تتبع در وضعیت جنبش های فکری دینی و ارزش های اخلاقی، خواهند دید که فاصله ی بسیاری میان زندگی یک فرد مسلمان و آنچه خداوند متعال در قالب وحی الهی به منظور فراهم آوردن یک زندگی آرمانی برایش ترسیم کرده، وجود دارد. متن قرآنی به مثابه ی قطب متون دینی است و تمدن اسلامی با تمام ملل، گروه ها و زبان های درونش بر پایه ی این متن مقدس بنا شده و بدین ترتیب این متن اساسی ترین نقش را در رسیدن به این زندگی آرمانی بر عهده دارد.
اما از آنجا که معتقدیم این متن الهی متعلق به همه ی آحاد بشری و تمامی مکان ها و زمان هاست، آیا این اعتقاد برای قانع ساختن آحاد امت اسلامی و حتی جهان به منظور بنای تمام امورشان(اعم از اقتصادی و اجتماعی و سیاسی و بین المللی و…) بر روی این متن کافی است؟ آیا این موضوع که قرآن متعلق به همه ی زمان ها و مکان هاست یک اعتقاد شخصی است؟ و آیا این شمولیت مکانی و زمانی شامل مثلا عصر طبری و طبرسی و دیگر مفسران نیز می شود؟ آیا ما باید قرائت سلف صالح از قرآن کریم را بر جهانیان عرضه کرده و آن را مسیر دستیابی به زندگی آرمانی معرفی کنیم و بدین ترتیب شمولیت مکانی و زمانی قرآن محقق می شود؟ و یا اینکه شایسته است با توجه به تغییرات زمانی و مکانی و در سایه سار تجدد و پیشرفت جهانی و با استفاده از ابزارهای نوین و علوم جدید، قرائت جدیدی از قرآن کریم را ارائه دهیم؟ قرائتی که با انسان متمدن و نظام تمدن جهان معاصر هماهنگ و همسو باشد.
مفسر در این قرائت جدید و در تعامل با متن قرآن کریم به طرح پرسش هایی معاصر و عرضه ی آنها بر قرآن کریم می پردازد و هدف از این پرسش ها، معاصر کردن این متن برای مخاطبانش است. از جمله ی این مفسران معاصر می توان به محمد عابد الجابری اشاره کرد که با دغدغه ی معاصر کردن مقروء(متن قرآن کریم) به ارائه ی تفسیری سه جلدی از قرآن کریم با عنوان «فهم القرآن الحکیم؛ التفسیر الواضح حسب ترتیب النزول» بر آمد و در این تفسیر به جای رجوع به سنت تفسیری در باب آیه یا واژه، به آن موضوع در چارچوب آیات قرآن پرداخته و آیات مربوط به آن موضوع را بررسی کرده و درک موضوعی از آن ارائه داده است و از سوی دیگر به بررسی رابطه ی آیه یا واژه با محیط عینی حاکم بر ورودش در قرآن کریم پرداخته است. وی قبل از ورود به حوزه ی تفسیر بر خود لازم دید که این متن را به صورتی معاصر برای مخاطب شناسایی کند و به همین خاطر مدخلی حدودا 500 صفحه ای را به عنوان مقدمه ای بر این تفسیر و با عنوان «مدخل إلی القرآن الکریم» نوشت.
این تفسیر و مدخل آن و حتی شخصیت این اندیشمند برجسته تا حدودی در محافل قرآنی ما ناشناخته است و هدف از نگارش این پایان نامه معرفی جابری، اندیشه های وی – به ویژه اندیشه های قرآنی اش – و بررسی و نقد کتاب مدخل إلی القرآن الکریم است.

فصل اول
کلیات تحقیق

1- بیان مساله
قرآن به عنوان اصیل ترین متن دینی و تشکیل دهنده ی فرهنگ و علوم اسلامی همواره موضوع مطالعه و پژوهش های گسترده از سوی عالمان مسلمان با رویکردها و دانش های تخصصی متفاوت بوده است. دسته ای از این افراد در روزگار نو تلاش کرده اند با استفاده از روش های نو با متن قرآن برخورد کرده و تفسیرهایی نوین از آن ارائه دهند. البته همه ی این قرائت ها همسان نبوده و از پایه های یکسان آغاز نکرده و روش های یکسان به کار نبرده و به نتایج شبیه به هم نیز نرسیده اند.
اندیشمندانی همچون «محمد عابد الجابری» بر آن هستند که برخی روش ها در درون سنت فکری پیشینیان ما هستند که به کار ارائه ی تفسیری نو و مناسب حال زمانه از قرآن می آید و با استفاده از همین روش های درون سنتی (که نمونه ی آن را ما می توانیم در تفسیر قرآن بر حسب ترتیب نزول آن چنان که نزد برخی متفکران مسلمان همچون «شاطبی»1 یافت به خوبی مشاهده کنیم) می توان روشی نو ارائه داد که تفسیری درست تر از متن قرآن عرضه می کند.
جابری البته (که برخی او را به نام ترین اندیشمند جهان عرب در دوران معاصر شمرده اند و از ویژگی های اندیشه ی وی می توان به این اشاره کرد که او دستگاه فکری خود را بر پایه هایی برآمده از سنت فکری مسلمانان بنا می نهد) به عنوان متخصص حوزه ی مطالعات سنتی کتاب های زیادی در باب سنت نوشته است که در لابلای آن ها به موضوع متن قرآن و چگونگی تفسیر و قرائت جدید آن پرداخته است.
اما افزون بر این همه، وی در دوره ی اخیر از حیات فکری خود تألیفات مستقل در باب قرآن ارائه کرده است که تحت نام «مدخل الی القرآن الکریم» منتشر شده اند. این نوشته های محمد عابد جابری از جمله کتاب هایی است که با استفاده از دستاوردهای جدید و با توجه به زمینه های اجتماعی به متن قرآن پرداخته و سعی می کند تا قرائتی جدید از آن ارائه دهد ک
ه هم هنجارهای علوم نو را رعایت کند و هم پایه در سنت داشته باشد.

مطلب مشابه :  دانلود تحقیق در موردتفسیر قرآن، قرآن کریم، زبان فارسی، آموزش ابتدایی

2- پیشینه ی علمی
الف: اندیشه ی جابری در زبان فارسی از سوی نویسندگان مختلف مورد توجه قرار گرفته و نوشته هایی از وی ترجمه شده و مقالات و گفتارهایی در باره ی اندیشه ی او و شرح آرایش از سوی نویسندگان ارائه شده است. از جمله می توان به کتابی در شرح آرای جابری اشاره کرد که «محمد تقی کرمی» نگاشته و سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی آن را در تیراژ محدود چاپ کرده است. همچنین برخی کتاب های جابری به فارسی برگردانده شده اند که از آن جمله می توان به «عقل سیاسی در اسلام» و «ما و میراث فلسفی مان» اشاره کرد. افزون بر این برخی مقالات از وی و در باب وی در مجلاتی مختلف نگاشته شده است که از این میان می توان به مقالات منتشر شده در شماره های مختلف مجله ی «نقد و نظر» اشاره نمود.
ب: اما در این میان، آرای وی در زمینه ی قرآن از سوی نویسندگان حوزه ی زبان فارسی مورد توجه و واکاوی واقع نشده است. هم کتاب های وی درباره ی متن قرآن و چگونگی تفسیر و صورت بندی آن مورد ترجمه قرار نگرفته اند و هم مطالعه ای در باب آرای قرآنی ایشان به زبان فارسی صورت نگرفته است. در این میان تنها می توان به این نکته اشاره کرد که در یکی از فصول کتاب «عقل سیاسی در اسلام» وی به متن قرآن و چگونگی شکل گیری آن در پیوند با زمینه های سیاسی و اجتماعی و فرهنگی اشاره کرده است که تنها همین متن از متون وی که رابطه ای با بررسی های قرآنی دارد به فارسی موجود است.
ج: برخلاف جریان غالب در اندیشه ی دگراندیش مسلمان که همواره بنا را بر قرائت های تجدد گرایانه نهاده اند و بر کاربرد روش های غربی در ارائه ی قرائت های جدید از سنت ومتون دینی مسلمانان تأکید کرده اند اما محمد عابد الجابری همواره بر این نکته پای فشرده است که می توان بر پایه ی سنت های فکری بزرگان اندیشه در جهان اسلام همچون «ابن رشد»2 و «ابن حزم»3 و «شاطبی» اصول روشی جدید را بنیاد ریخت که هم از سنت فکری ما گسسته نباشد و هم با نیازهای نوین سازگار باشد.
وی بر آن است که قرائت سنت اسلامی بر پایه ی روش هایی برآمده از بیرون از حوزه ی فکری مسلمانان قرائتی نادرست است و برای ارائه ی یک قرائت درست باید کاملا در حوزه ی اسلامی جای گرفت و از چشم انداز سنت به سنت نگاه کرد. بنابراین به نظر می رسد معرفی اندیشه های وی که در جهان عرب با استقبال فراوانی حتی در میان لایه های متدین روبرو بوده است، گامی مثبت در راستای معرفی اندیشه ی معاصر مسلمانان باشد.

3- مسائل و پرسش های تحقیق
الف: مؤلفه های اندیشه ی محمد عابد الجابری در حیطه ی علوم قرآن وتفسیر کدام اند؟
ب: میان آرای جابری در باب تفسیر قرآن از یک سو و میراث تفسیری و علوم قرآنی مسلمانان چه پیوندهایی می توان برقرار کرد؟
ج: کتاب مدخل إلی القرآن الکریم در زمره ی کدام یک از روش های بررسی متن قرآن نگاشته شده است؟
د: نقاط قوت و ضعف این کتاب در قیاس با نوشته های کلاسیک تر و نوشته های شرق شناختی کدام است؟

مطلب مشابه :  دانلود تحقیق در موردقرآن کریم، علوم قرآن، تفسیر قرآن، سپتامبر 2001

4- اهداف و ضرورت ها / فواید علمی و کاربردی تحقیق
در میان نواندیشان دینی جهان اسلام برخی با تأکید بر مرکزیت فقه به راه مطالعات فقه شناسی رفته اند و برخی با تأکید بر اینکه تمدن اسلامی تمدن متن – محور است برای بررسی اندیشه ی اسلامی به متن مقدس یعنی قرآن به عنوان نقطه ی مرکز و آغاز پرداخته اند.
از میان اندیشمندان دینی جهان عرب که پرچمدار اندیشه ی مبتنی بر مرکزیت فقه در تمدن اسلامی هستند، مهم تر از همه جابری است که به باور برخی در میان اندیشمندان جهان عرب جایگاهی شبیه به جایگاه «کانت» دارد. این اندیشمند با نوشته های مختلف خویش و در رأس همه پروژه ی «نقد عقل عربی» نام خود را به عنوان یکی از مهم ترین اندیشمندان معاصر عرب مطرح کرده است. نظرات وی در کشورهای مختلف جهان اسلام با استقبال فراوان روبرو بوده است و برخی کتاب های او به بیش از 20 زبان ترجمه شده اند.
هرچند که جابری در دوره های مختلف فعالیت فکری خویش به متن قرآن و جایگاه آن در تمدن اسلامی توجه نشان داده است اما این توجه همیشه یکسان نبوده و از دوره ای به دوره ی دیگر فرق کرده است. بر این اساس در اندیشه های وی می توان میان دو دوره ی اصلی قائل به تفاوت بود. دوره ی اول که در آن جابری به مرکزیت فقه و اصول فقه در تمدن اسلامی تأکید می کند و پروژه ی نقد عقل عربی حاصل این دوران است و دوره ی دوم که جابری به بررسی متن قرآن به مثابه ی عنصر مرکزی تمدن اسلامی می پردازد. در این دوران وی با آغاز یک پروژه ی جدید در راه بازخوانی و ارائه ی یک تفسیر نو از متن قرآن پای در میدانی نهاد که پیش از وی نوگرایانی همچون محمد أرکون4 و نصر حامد ابوزید5 پای در آن گذاشته بودند. اما وجه تفاوت وی با اینان بارز بودن سویه های جامعه شناختی در بررسی های اوست. به بیان دیگر در برابر ارکون و ابو زید که به قرآن به مثابه ی یک متن زبانی می پردازند که باید با شیوه ای زبان شناسانه ی محض مورد بررسی قرار گیرد جابری برجنبه های سوسیولوژیک تأکید می کند و حتی آن گاه که به زبان شناسی توجه دارد منظور وی زبان شناسی اجتماعی است.
مهم ترین نوشته های جابری در دوران دوم، پروژه ی «مدخل إلی القرآن الکریم» است که وی جلد اول آن را در سال 2006 چاپ کرد و تا کنون سه مجلد آن چاپ شده است.
آن چه تا به اینک از سوی نویسندگان در حوزه ی اندیشه ی جابری مورد توجه بوده است آراء و نظرات مربوط به دوران نخست اندیشگی وی و
به طور عام نظرات وی در باب سنت بود و آرای وی در دوره ی دوم – که طی آن او به قرآن کریم توجه بیش تری نشان داده و پای در راه ارائه ی خوانشی نو از قرآن می نهد – مورد مطالعه و بررسی قرار نگرفته است. در این نوشتار می کوشیم که آرای جابری را در حوزه ی مطالعات قرآنی مورد بررسی و واکاوی قرار داده و از یک سو شباهت ها و تفاوت های کار جابری در پژوهش قرآن را با آثار اندیشمندان نوگرای عرب همچون ابوزید و ارکون و اندیشمندان نوگرای ایران همچون دکتر سروش نشان دهیم و از دیگر سو به مقایسه ی کار او در باب تفسیر متن قرآن با آرای مفسران جدید جهان اسلام دست زده و دست آخر کاستی روش وی را در مقایسه با اندیشمندان مسلمانی مثل علامه طباطبایی و سید قطب و ی

دسته بندی : پایان نامه ها

دیدگاهتان را بنویسید