نگهداری و قابل جذب نگهداشتن عناصر غذایی خاک می‌باشند.
در بیشتر موارد، از گیاهان خانواده بقولات به عنوان کود سبز استفاده می‌شود. معمولاً تا نزدیک به ۲۰۰ کیلوگرم در هکتار نیتروژن هوا به وسیله غده یا ریشه‌های یونجه در خاک تثبیت می‌گردد. کود‌های سبز، به خاطر دارا بودن سرعت رویش بالا و ریشه‌های قوی می‌توانند مقدار زیادی از عناصر محلول که در شرایط عادی بر اثر شستشو تلف می‌شوند را جذب خود گردانند.
۳- کودهای حاصل از مواد زاید شهری
این مواد شامل خاکروبه و فاضلاب است که از آنها در بعضی شهرهای کشورمان مانند تهران و اصفهان کمپوست تهیه می‌شود. ارزش کودی مواد موجود در فاضلاب تغییر پذیر است و دگرگونی در ارزش غذایی این مواد بستگی به نحوه آماده کردن آنها برای زراعت دارد. امروزه در بسیاری از کشورهای جهان از جمله ایران از فاضلاب کود تهیه و در سطوح وسیع در مزارع استفاده می‌شود. نتایج تجزیه شیمیایی فاضلاب‌های خشک شده در آمریکا نشان می‌دهند که میزان ازت در این مواد که با روش خاص تهیه شده‌اند، تا ۶/۵ درصد می‌رسد.
ب- کودهای شیمیایی
اولین قدم در ساخت کودهای نیتروژن‌دار، تولید آمونیاک است. آمونیاک را از ترکیب نیتروژن هوا و هیدروژن که از طریق مواد هیدرو‌کربن دار نظیر گاز متان بدست می‌آید، تهیه می‌کنند [۶۷]. انواع کودهای نیتروژن‌دار عبارتند از :
۱- آمونیاک بدون آب
آمونیاک بدون آب غنی‌ترین کود نیتروژن‌دار است و در حدود ۸۲ درصد نیتروژن ‌دارد. چون آمونیاک اولین محصولی است که در کارخانه ساخته می‌شود، از نظر هزینه تولید ارزان‌ترین منبع کودی به شمار می‌آید. روش مصرف آن که تزریق به خاک است مستلزم هزینه‌ای بیش از بقیه کود‌هاست و هزینه نگهداری، حمل و توزیع این کود نیز از سایر کودها بیشتر است.
۲- آمونیاک مایع
آمونیاک مایع از طریق حل کردن آمونیاک بدون آب، در آب حاصل می‌شود. بدلیل فشار کم و اثر کم تخریبی، استفاده از آن آسان‌تر است. عیب عمده آمونیاک مایع، کمی ‌درصد نیتروژن آن (در حدود ۲۰ درصد) است.
۳ – اوره
اوره با فرمول, ۴۶ درصد نیتروژن دارد و بالاترین غلظت نیتروژن را در میان کودهای نیتروژن‌دار جامد به خود اختصاص داده است. بیش از ۹۰ درصد نیتروژنی که در مزارع ایران مصرف می‌شود به صورت اوره می‌باشد. اوره به صورت دانه‌های کوچک و سفیدرنگ عرضه می‌شود که به آن کود شکری نیز می‌گویند. اوره بر خلاف نیترات آمونیوم، خاصیت خورندگی ندارد و به راحتی با فسفات‌ها و پتاسیم مخصوصاً در شکل دانه‌ای قابل اختلاط است. اوره به سهولت در آب حل می‌شود. حدود ۱۰۰ گرم اوره می‌تواند در ۱۰۰ گرم آب ۲۰ درجه حل شود. اوره وقتی به خاک اضافه می‌شود، در طول دو یا سه روز (بسته به درجه حرارت ) هیدرولیز شده وبه کربنات آمونیوم، که یک نمک ناپایدار است، تبدیل می‌شود. کربنات آمونیوم در اثر هیدرولیز مجدد، تجزیه می‌شود و آمونیاک و گاز کربنیک تولید می‌کند. پس هر گاه کود اوره را در سطح زمین پخش کنند، مقداری از نیتروژن آن به صورت گاز آمونیاک تصعید می‌شود. نسبت هیدرولیز شدن اوره و تبدیل آن به آمونیوم شدیداً به حضور آنزیم اوره‌آز بستگی دارد. آنزیم اوره‌آز تقریباً در همه جا یافت می‌شود ولی فعالیت آن متغیر است و عمدتاً به خصوصیات خاک بستگی دارد.
۴- نمکهای آمونیومی
از دو نمک اصلی آمونیوم، یعنی سولفات آمونیوم [] و نیترات آمونیوم () به عنوان کود نیتروژن‌دار می‌توان استفاده کرد [۶۷].
– سولفات آمونیوم
سولفات آمونیوم کودی است اسیدزا که محتوی ۲۰-۲۱ درصد نیتروژن است و به عنوان کود جامد استفاده می‌شود. این کود عمدتاً به شکل دانه‌های درشت با خاصیت جذب آب خیلی کم است و همچنین در طول مدت زمان نگهداری، حمل و مصرف، خواص فیزیکی خوبی دارد. عیب عمده این کود پایین بودن درصد مواد غذایی آن است. مصرف این کود برای خاک‌های آهکی و قلیا و در مناطق خشک و نیمه خشک بسیار مفید است، چون گوگرد موردنیاز محصولات کشاورزی را نیز تأمین می‌کند. از آنجا که نیتروژن این کود به صورت آمونیوم است، بنابراین به صورت تبادلی به رس‌ها متصل گردیده و کمتر از دیگر کودهای نیتروژن از خاک آبشویی می‌شود.
– نیترات آمونیوم
از نیترات آمونیوم به عنوان یک منبع کودی، در سطحی وسیع‌تر از سولفات آمونیوم استفاده می‌شود. نیترات آمونیوم نیز دانه‌ای شکل و محتوی ۳۵ درصد نیتروژن است که معمولاً نصف این مقدار به شکل آمونیوم و نصف دیگر به صورت نیترات است. این کود در آب خیلی محلول و شکل خالص آن شدیداً جاذب رطوبت است. با تغییر درجه حرارت، حلالیت آن نیز تغییر می‌کند. جاذب ‌الرطوبه بودن، حلالیت بیشتر در آب و تغییر درجه حرارت، عواملی هستند که سبب کلوخه شدن نیترات آمونیوم می‌گردند. به همین دلیل امروزه اکثر کودهای نیترات آمونیوم با مواد بی اثری نظیر کائولین، گچ، اوره، فرم آلدئید یا سایر مواد چسب دار پوشانده می‌شود و به همین دلیل درصد ماده غذایی آن کاهش می‌یابد.
خطر دیگر کود نیترات آمونیوم، احتمال انفجار آن است. نیترات آمونیوم در حالت معمول پایدار است اما هر گاه این کود مخصوصاً در کنار مواد ناخالص آلی حرارت داده می‌شود، گرما تولید شده و سبب انفجار نیترات آمونیوم می‌گردد.
۵- کودهای نیتراتی
این کودها عبارتند از : نیترات آمونیوم ()، نیترات سدیم ()، نیترات کلسیم [] و نیترات پتاسیم ().
نیتروژن نیتراتی مشترک در این گروه از کودها، سریعاً قابل استفاده گیاه است. مزیت عمده نیتروژن نیتراتی بر سایر شکل‌های نیتروژن در این است که نیترات سریعاً جذب گیاه می‌گردد. از طرف دیگر، اتلاف نیتروژن از طریق آبشویی، نیتراته شدن و آلی شدن توسط موجودات ذره بین خاک بزرگترین عیب آنها تلقی می‌شود (ملکوتی, ۱۳۷۳).
۶- کودهای نیتروژن‌دار با ضریب حلالیت کم (کُند رهاشونده)
از آن جا که آبشویی نیترات و تبدیل سریع آمونیوم به نیترات از مهم‌ترین راههای اتلاف نیتروژن به شمار رفته، از این رو تلاش‌هایی برای کند کردن تبدیل نیتروژن آلی به نیتروژن معدنی و کاهش سرعت دگرگونی آمونیوم به نیترات و در نتیجه افزایش بازده کودهای نیتروژن‌دار گردیده است. به علاوه مقدار جذب بیش از نیاز گیاه (مخصوصاً در مراحل اولیه رشد که اثر سوء می‌گذارد) را کاهش می‌دهد.
– اوره فرمالدئید
یکی از کودهایی که مدت زمان طولانی با عنوان تجاری اوره فرم تهیه شده، اوره فرمالدئید است، این کود از پلیمریزاسیون اوره و فرمالدئید بدست می‌آید. فعالیت کودهای اوره فرم به نسبت پلی فرم‌های مختلف در مخلوط بستگی دارد. هر چه زنجیرهای مولکولی کوچکتر باشد، نیتروژن قابل استفاده بیشتری برای گیاه وجود خواهد داشت. تجزیه پلیمرها عمدتاً توسط موجودات ذره بینی خاک انجام می‌گیرد، ولی عمل هیدرولیز شیمیایی نیز گاهی اتفاق می‌افتد.
– اوره با پوشش گوگردی
یکی از متناسب‌ترین کودهای نیتروژن دار با ضریب حلالیت کم، اوره با پوشش گوگردی است. این کود دارای ۴۰ درصد نیتروژن و ۱۰ درصد گوگرد می‌باشد. دو ترکیب عمده، اوره و گوگرد به دلیل فراوانی، زیادی غلظت عناصر غذایی و سهولت ساخت با استفاده از موادی که در برابر آب سریعاً تجزیه می‌شوند، انتخاب گردیده‌اند. کاربرد مواد مومی برای پوشاندن درزها و سوراخ‌های موجود در پوشش گوگردی و میکروب کشی برای جلوگیری از تجزیه سریع پوشش گوگردی الزامی است. اوره با پوشش گوگردی یکی از بهترین کودهای نیتروژن‌دار با قابلیت جذب کُند، بویژه برای محصولات زراعی با فصل رشد طولانی مانند مراتع چند ساله برای گیاهانی نظیر برنج، نیشکر و درختان میوه می‌باشد. آزاد شدن اوره از کود دارای پوشش گوگردی با افزایش دما تشدید گردیده ولی شوری خاک اثری در انجام سریع این فرایند ندارد. افزون بر آن با مصرف اوره دارای پوشش گوگردی تلفات آمونیاک که عمدتاً به خاطر پخش مستقیم کودهای آمونیاک در سطح خاک رخ می‌دهد، کاهش می‌یابد.
– ممانعت کنندگان نیترات سازی
روش دیگر برای کندکردن تلفات نیتروژن موجود در کود‌ها، مخلوط کردن کودهای رایج نظیر سولفات آمونیوم با مواد بازدارنده نیترات سازی است. ترکیبات متعددی می‌توانند عمل نیترات سازی را کند یا حتی متوقف کنند. مؤثرترین این ترکیبات، ۲ کلر و ۶ پیریدن (تری کلرومتیل ) با نام تجاری ان- سرو۳۰ می‌باشد (بادی, ۱۹۷۳). استفاده از بازدارندگان نیترات سازی، هنگامی که تلفات نیتروژن از طریق آبشویی یا نیترات‌زدایی بسیار چشمگیر باشد توصیه می‌شود (گسر, ۱۹۷۰)
ماده بازدارنده ممکن است در اثر تبخیر، آبشویی (رودرت و لوکاسیو ۱۹۷۹) و عمدتاً از طریق تجزیه از بین برود. علاوه بر درجه حرارت و رطوبت خاک، خواص دیگری نیز در مدت زمان فعالیت مواد بازدارنده تأثیر می‌گذارند. هر گاه درصد ماده آلی خاک کم باشد (حدود ۱/۴ درصد) مدت زمان فعالیت مواد بازدارنده از هنگامی که درصد مواد آلی خاک بیشتر باشد، کوتاه‌تر است (بریگس, ۱۹۷۵).
وقتی استفاده از کود نیتروژن‌دار با ضریب حلالیت کم مطرح می‌شود، جنبه اقتصادی آن نیز باید در نظر گرفته شود. قیمت تمام شده برای هر واحد نیتروژن در کودهای اوره فرم، اوره با پوشش گوگردی و کودهای آمونیاکی مخلوط شده با مواد بازدارنده، از قیمت هر واحد نیتروژن کودهای رایج بیشتر است. حتماً چنانچه مواد کند رها شونده بازیافت بیشتری هم داشته باشد، باز هم در نظر گرفتن درآمد و هزینه‌های تولید الزامی خواهد بود. در بیشتر موارد به جای آنکه هزینه اضافی به منظور تولید کودهای کند رها شونده مصرف شود، بهتر است این مبلغ در تأمین بیشتر کودهای رایج هزینه شود.
۱-۶ مصرف و تلفات نیتروژن
منابع عمده مصرف و تلفات ازت عبارتند از :
۱-۶-۱ برداشت بوسیله محصول
مقدار نیتروژنی که بوسیله گیاهان مختلف از خاک خارج می‌گردد، با توجه به نوع محصول و میزان عملکرد متفاوت است. به دلیل پویایی بیش از حد نیتروژن در خاک، جذب آن در قالب عملکرد (محصول) معمولاً کمتر از ۵۰ درصد مقداری است که به صورت کود شیمیایی به خاک اضافه شده است. البته این رقم تقریبی بوده و مقدار واقعی به عواملی نظیر نوع گیاه، نحوه مدیریت مزرعه، شرایط آب و هوایی، مقدار عرضه نیتروژن به خاک و غیره بستگی دارد.
۱-۶-۲ تثبیت آمونیوم
یکی از سرنوشت‌های احتمالی نیتروژن آمونیومی، تثبیت آن بوسیله رس‌های گروه ایلایت است. مکانیسم تثبیت آمونیوم و پتاسیم مشابه می‌باشد. این فرآیند در طبقات زیرین بیش از خاکهای سطحی رخ داده و رطوبت، دما و مقدار پتاسیم نقش‌هایی مهم را در تثبیت آمونیوم ایفا می‌کنند (وهاب پور, ۱۳۵۴).
۱-۶-۳ فرسایش
اطلاع دقیقی

مطلب مشابه :  پایان نامه با کلید واژگانتکنولوژی، آموزش الکترونیک، تکنولوژی آموزشی، آموزش الکترونیکی
دسته بندی : No category

دیدگاهتان را بنویسید